ნაწარმოებები


ლიტერატურული კონკურსი „ლილე 2018“     * * *     დაწვრილებით ლიტ-მოვლენაში და ფორუმზე, კონკურსების თემაში

ავტორი: ნინო დარბაისელი
ჟანრი: კრიტიკა-პუბლიცისტიკა
13 სექტემბერი, 2018


მამიდაჩემი. სემირამიდა - კრიტიკული ავტორეცენზია

ნინო დარბაისელი

,,მამიდაჩემი. სემირამიდა”
- -
(კრიტიკული ავტორეცენზია)

ჯერ  - ლექსის წინარე ისტორიის შესახებ.
ამას წინათ "ფეისბუქზე" ერთი ძველი ანეკდოტი დავდე:
,,პროფესორი ასპირანტს:
- როგორია თქვენი დისერტაციის თემა?
- ,,როგორ ვზიდოთ წყალი საცრით”.
- არ ვარგა სათაური - არამეცნიერულად ჟღერს. სჯობს დაარქვათ: „ ტოტალურად პერფორირებულძირიანი ჭურჭლით თხევად აგრეგატულ მდგომარეობაში მყოფი ნივთიერების ტრანსპორტირების პრობლემა და მისი გადაჭრის მეთოდოლოგია“
- გმადლობთ რჩევისთვის. თავის დროზე თქვენს დისერტაციას რა ერქვა?
- „პიროვნების ქცევითი ამპლიტუდისადმი საზოგადოების
დამოკიდებულების ინტერქციული  მოდელი, ახლონათესაური კავშირების გათვალისწინებით“
- რეალურად რაზე იყო?
- „ყველამ თავის ბოზ მამიდას მოუაროს“...

მამიდის თემაზე ამ ანეკდოტმა დამაფიქრა და როგორც ჩვეულებრივ მემართება, გონებაში წამომიტივტივდა  ორიგინალური, მთლად ხუთმარცვლიანი ანუ ჰიპერდაქტილური რითმა ჩემი მამიდა/ სემირამიდა.
ახლა არ გინდა, ეს ორი სიტყვა ერთმანეთთან დააკავშირო ლექსში?

მამიდა არასოდეს მყოლია, არც დეიდა.
ის კი ნამდვილი ამბავია, რომ  ბავშვობაში  წარმოსახული მეგობარი ანუ,,,იმაჯინარი ფრენდ' - მამიდა მართლა მყავდა და თუ რამე კარგი მქონდა ან შემიქებდნენ, სულ მამიდაჩემს მივაწერდი.
მეგობრების მამიდებს რომ ვაკვირდებოდი, სულ ვხედავდი, როგორი  მოყვარულები იყვნენ და  ცოტა არ იყოს, მშურდა კიდეც. ლექსში გამოყენებული კონკრეტული სიტუაციები - იმ მამიდებისგან მოდის.
დავგუგლე ინფორმაცია სემირამიდას შესახებ,  სკოლის პროგრამიდან მახსოვდა, რომ მსოფლიოს შვიდი საოცრებიდან ერთი  - სემირამიდას  დაკიდული ბაღები ბაბილონში მდებარეობდა,  სადღაც ცნობასაც წავაწყდი, რომ ის  ბაღები არა სემირამიდასი,  არამედ დედოფალი ამიტასი იყო და ნაბუქოდონოსორმა აუშენა. მაგრამ ეს ამბავი არაფერს მაძლევდა.
სამაგიეროდ ,,ფლაში' დამემართა გონებაში, როცა გამახსენდა, რომ ბიბლიის მიხედვით, ბაბილონის გოდოლი დაინგრა და ადრე ერთ ენაზე მოლაპარაკე ხალხი სხვადასხვა ენაზე ამეტყველდა და ერთმანეთისა აღარ ესმოდათ.
ბაბილონის გოდოლია ოჯახი, აბა, რა!- როცა მის წევრებს საერთო ენა დაკარგული აქვთ.
ესეც ასე, - კონტექსტი მოიხაზა, ლექსის ხერხემალი გამოიკვეთა. ხორცშესხმამდე ისღა დამრჩა, მომეფიქრებინა, რა ფორმას მოიხდენდა.
(ეს მხოლოდ საქმეში ჩახედულთათვის, სხვები - არ მოცდეთ: თავისუფალგრაფიკიან ლოგაედურ, თავისუფალჩანართებიან, გარდამავალ სახეობაზე შევჩერდი, მოძრავრეფრენიანი სტროფოიდებით,  ბოლოს გარე და შიდარითმებიანი ათმარცვლიანი (ქორე- დაქტილური) ლექსით დავასრულე)

სათაური თავისებური ,,სარკული რითმაა'. შემეძლო, პირდაპირ ,,ჩემი მამიდა სემირამიდა" დამერქმია, ჩემი ნება არ იყო?! მაგრამ ჩავთვალე, რომ ეს უფრო მაღალი ტექნიკური საფეხური იყო და გემოვნებიან მკითხველს უფრო მიიზიდავდა.

გვეყოფა შესავალი. ახლა ლექსს ჩავყვეთ და ცალკეულ მომენტებს მივაქციოთ ყურადღება.

,,იოდსაც სულისბერვით გადამისვამდა"  -  აქ გათამაშებულია იდიომი - ,,სულს უბერავს' - ანუ თან ჰყვება,
,,და ხელსგულზე სულგუნიანი ერბოკვერცხის ჩემთვის შემწველი -  რა შუაშა აქ სულგუნი?  გამახსენდა, რომ  სულგუნი ერთი ხალხური ეტიმოლოგიით, სულსა და გულს ნიშნავს.

ხელისგულზე ერბოკვერცხი ვინ შეიწვას ნეტა,
რომ ამაგი დაგიფასოს,  საყვარელო დედა

ეს საბავშვო ლექსი მახსოვდა, ალუზია  ,,სულგუნით ,,მოვრთე'  და სიცინცხლე შევმატე.

გაუთხოვარი, მაგრამ არა - კარგუნახავი - ნიშნავს, რომ სიყვარული მართლაც გამოცდილი ჰქონია. ანუ  იგულისხმება, რომ კლასიკური ,სტარაია დევას ზამაშკები' ნაკლებად ექნებოდა.

ბაბილონის გოდოლზე უკვე ვთქვი თავში.  დავამატებ მხოლოდ, რომ აქ აღზრდის ფსიქოლოგიიდან ერთი მომენტი გამოვიყენე: ბავშვის მშობლებს სხვა ახლობელმა უფროსებმა, ოჯახის წევრებმა ხელი არ უნდა შეუშალონ აღზრდაში. ეს- მათი ბავშვია და მთავარი პასუხისმგებლობაც არა მარტო მის გაზრდაზე, არამედ აღზრდაზეც მათ ეკისრებათ. მამიდა სიტყვას არ ამბობს, ნაზად, ფხანით ეფერება და ამშვიდებს ბავშვს. ანუ  არც მშობლებს უპირისპირდება, არც ბავშვს განაწყობს ნეგატიურად მათდამი - სწორად იქცევა.

სხვათა ,,ფიჭა- ფანჯრების' თვალიერება  შეხმიანებაა იმ კომფორტთან, სიტკბოსთან, რომელიც ლექსის ლირიკული სუბიექტისთვის რეალობაში - შორია, სხვისია, როგორც მამიდის ყოლა.

ამის შემდგომ ,,კარტი იხსნება' - ლირიკული გმირი აღიარებს, რომ ეს ყველაფერი მოგონილია, რომ ,,არცა შიოლა არა ყოფილა'.

ბოლო სტროფი, (არასპეციალსტები ამის წაკთხვაზე ნუ მოცდებიან: უფრო მაინც სტროფოიდი, რადგან ლექსში სხვა არაფრის მიმართ არ არის  არც რიტმულად, არც გრაფიკულად თანაზომიერი,)  კონვენციურ ლექსს წარმოადგენს.
თვალცრემლიანი რად გელაღები- ნიშნავს გეხუმრები, გეთამაშები,  გეთამამები (ლაღობა - გართობა - თამაშობა, თავშექცევაა,) ჩემთვის აქ ალუზიაა  'ბოზ მამიდაზე ' ანუ  ხალხურ ანდაზაზე  და უწმაწურ ანეკდოტზე, რომელიც დავდე, რათა დამედასტურებინა ა.ახმატოვას სიტყვები ,,მაშინ გეცოდინებოდათ, რა ნაგვიდან ამოიზრდებიან ლექსები, რომელთაც არ უწყიან სირცხვილი'.
უთუოდ შენიშნავდით, რომ  ბოლო სტრიქონი  ,,ჩემი მამიდა'ან კორექტურას შეიცავს, ან ბრუნვაში არ ეთანხმება წოდებითში დასმულ სხვა სტრიქონებს.
რა ხდება?
ნუთუ ასე იმიტომ მოვიქეცი, რომ რითმის სიზუსტემ გამიტაცა?
(ჩემი მამიდა/ სემირამიდა).
რაკი აქამდე გულწრფელად აგიხსენით, რაც შემეძლო, აქაც არ გადავუხვევ გზას და გეტყვით,  რომ არც მთლად უმაგისობაა , მაგრამ ასეთ დაბალ ტექნიკურ გადაწყვეტას არ მივმართავდი, რომ  არა ერთი საყრდენი:
ჩემი გოგო! ჩემი ბიჭი!  ჩემი ლამაზი'  და ა.შ. ქართულ ენობრივ გამოცდილებაში - გრამატიკულად - არასწორი, მაგრამ ზეპირსიტყვიერად  დამკვიდრებული მოფერებითი ფორმებია. .
გამომრჩა რამე?
თუ ასეა, არ დამიმალოთ, კითხვა შემომაწიეთ და თუ პასუხი მე ვერ მოვძიე,
აქ არ არის  ყველაფრის მცოდნე მამიდაჩემი - სემირამიდა?!
ავდგები და ამ ერთხელაც ვკითხავ.

ახლა შეგიძლათ ,,ახალი თვალით " წაიკითხოთ ეს ლექსი.

ნინო დარბაისელი

მამიდაჩემი. სემირამიდა
- - - - -

ამასობაში მამიდაჩემიც დაბერებულა.
დაბერებულა მამიდაჩემი,
ნეტა, ვინ უნდა მოუაროს?
მამიდ, მიშველე, მიშველე-მეთქი, მუხლებზე როგორ ვეხვეოდი, მუხლზევით რომ ვერა ვწვდებოდი
და ისიც ფიცხლივ, კალთისფერთხვით ამიტაცებდა,
გადაყვლეფილებს ჯერ უბრალო  მარილწყლით მბანდა,
მერე იოდსაც სულისბერვით გადამისვამდა.

მამიდაჩემი,
ჩემი ყველაზე იმწამსაგამჩენი
და ხელისგულზე სულგუნიანი  ერბოკვერცხის ჩემთვის შემწველი,
გაუთხოვარი,
მაგრამ არა - კარგუნახავი.

"რატომ? მითხარით, ამიხსენით, გამაგებინეთ!"-
ვევედრებოდი როცა დიდებს ცრემლთამყლაპავი,
ხოლო ისინი მპასუხობდნენ,
,,მე ასე მინდა'' ანდა ,,საჭირო ასეაო'',
და ნანგრევებში მიყოლებდა როცა გოდოლი,
რამის უთქმელად შუა ბაბილონს გამარიდებდა
და უნაზესად კეფისა და ზურგის ფხანით
მიმარინდებდა და მირინდულზე ყველა კითხვა,
ყველა პასუხი
მისი ნაწყობი ტუჩ-კბილიდან  გადმოსხივული ღიმილივით ნათელი იყო.
ჩემი ნათელი,
ჩემი,
ჩემი,
ჩემი მამიდა!

მერეც, გვიანაც,
მამიდასთან დავრეკავ-მეთქი, ვეუბნებოდი სწორებს,
როდესაც რამე კითხვაზე  უიმედოდ პასუხს ვეძებდით.
ყოფილა ისიც,
მოულოდნელად შუა ლხინს რომ გავეცლებოდი,
მამიდაჩემი ვერ არის კარგად,
აფთიაქიდან რაღაც წამალი სჭირდება-მეთქი,
დავუყვებოდი მერე სულელურ მაღაზიებს, იმათ ვიტრინებს,
შებინდებულზე ფიჭა-ფანჯრების თაფლისფერ შუქით გულს ვიტკბილებდი და ასე, მარტო ვეხეტებოდი.

მამიდაჩემი!
ჩემი მამიდა,
ვინც  ჩემი პირით მოკითხვას და სამძიმარსაც არასოდეს გიგვიანებდათ,
ვინც ვერასოდეს ვერავისაც ვერ გაგაცანით,
ასე, შორიდან  ვინც გამეგობრეთ,
ვინც ცხოვრებაში არასოდეს არცა მყოლია,
ვინც  სიბერემდე წარმოსახულ მეგობრად მომყვა,
მამიდაჩემი,
ჩემი მამიდა!

ჩემო მფარველო, დევნით დაღლილო,
თვალცრემლიანი რად გელაღები!
დიდებულება მიყვარდა შენი,
ჩემთვის გაშლილი იალაღები,
შენი  ბაღები - ცაში ნაშენი,
ღიმილი შენი - ცის გასაღები,
დაკიდებული შენი ბაღები,
გადახლართული ვარდის თაღები,
დაულექავი გულში - ლამი და
თვალზე - ნამი და
შენ, დედოფალო,
სემირამიდა,
მამიდაჩემო,
ჩემი მამიდა!

კომენტარები ილუსტრაციები რეცენზიები