ნაწარმოებები


პოეტ გიო ლომიძის ( გილო ) ლექსების კრებულის წარდგინება     * * *     დაწვრილებით ლიტ-მოვლენაში     * * *         * * *     ლიტერატურული კონკურსი „ლილე 2018“     * * *     დაწვრილებით ლიტ-მოვლენაში და ფორუმზე, კონკურსების თემაში

ავტორი: თამუნა.გელიტაშვილი
ჟანრი: კრიტიკა-პუბლიცისტიკა
31 ოქტომბერი, 2018


ფსევდომეცნიერული ლეგენდების ძიებაში

სრულიად შემთხვევით, სასულიერო პირისა და პოეტის, პაატა კვარაცხელიას (მამა პეტრეს) სადისერტაციო მაცნე ჩამივარდა ხელთ, სათაურით - „მისტიციზმი ტერენტი გრანელის პოეზიაში” (ხელმძღვანელი: ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი მანანა კვაჭანტირაძე). ერთი შეხედვით, სავსებით ბუნებრივია სასულიერო პირის მიერ კონკრეტული პოეტის შემოქმედებაში მისტიკური ასპექტების ძიება და, შესაბამისად, მკითხველის დაინტერესება მეტაფიზიკური პლანის მისეული ხედვით. აქედან გამომდინარე, სასულიერო პირს პასუხისმგებლობაც მეტი აკისრია. მხატვრული ტექსტის ინტერპრეტაციისას მკითხველს მუდმივად აქვს სიახლის მოლოდინი, რომელიც მხოლოდ იმ შემთხვევაში გამართლდება, თუ ნაწარმოების ანალიზი ხელს შეუწყობს მისი თვალსაწიერის გაფართოებას - დაფარული აზრობრივი შინაარსისა და სიღრმისეული შრეების ამოკითხვას, ოღონდ ასეთ დროს ყოვლად მიუღებელია ტექსტზე ძალადობა - არა მარტო ფაქტების დამახინჯების თვალსაზრისით, არამედ ისეთი რამის მიწერა, რომელიც აშკარად აცდენილია მხატვრულ რეალობას და მხოლოდ ლიტერატურათმცოდნისა თუ კრიტიკოსის ზღვარგადასული ფანტაზიის, დაუსაბუთებელი, ულოგიკო მსჯელობის ნაყოფია. ტექსტზე ძალადობის ნიმუშია გაზეთ „ილორის” 2017 წლის 6-13 დეკემბრის ნომერში გამოქვეყნებული თამარ პაიჭაძის ინტერვიუ, რომელმაც ტერენტი გრანელის ბიოგრაფიისა და შემოქმედების მკვლევარის, ლერი ალიმონაკის მწვავე რეპლიკა გამოიწვია  - „მეტი ყურადღება, პროფესორო!”, სადაც ავტორი უდროოდ დაღუპული პოეტის, ტერენტი გრანელის სიტყვებს შეახსენებს მისი შემოქმედებით დაინტერესებულ მკვლევარებს: „მრავალ ლეგენდებს იტყვიან ჩემზეო”. ჰოდა, მეც  ეს სიტყვები გამახსენა პაატა კვარაცხელიას სადისერტაციო მაცნემ. მისანის გუმანი ჰქონია ტერენტი გრანელს! ჩვენმა ლიტერატურათმცოდნეობამ ლეგენდების, უფრო სწორად, ცრულეგენდების მთელი კასკადი დაახვავა მასზე და აი, კიდევ ერთი ფაქტი! მკითხველი რომ უკეთ ჩასწვდეს პრობლემის არსს, უპრიანია,  ისევ ლერი ალიმონაკის სტატიას მივუბრუნდეთ, რომლის ადრესატიც, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი თამარ პაიჭაძეა. ლერი ალიმონაკის აღშფოთების მიზეზი ის გახდა, რომ პროფესორმა პაიჭაძემ არც აცია, არც აცხელა და მკითხველს მთელი თავდაჯერებულობით გადმოუშალა ტერენტი გრანელის ვითომდა სასიყვარულო ბარათის საიდუმლოება, რომლის ობიექტად თამარ ჯაფარიძე დაასახელა (ქალი, რომელთანაც პოეტს სასიყვარულო მიმოწერა ჰქონდა, თუმც პირისპირ შეხვედრისას არ მოეწონა და მაშინათვე ზურგი აქცია), არადა სხვამ თუ არა, ლერი ალიმონაკმა მაინც უტყუარად იცის, რომ ქალბატონი პროფესორის მიერ ინტერპოლაციურ-პროფანირებული წერილი არც ქალს ეძღვნება და არც სამიჯნურო-სატრფიალო ხასიათის ტექსტთან აქვს რაიმე კავშირი. მისი რეალური ადრესატი არა ქალი, არამედ ტერენტი გრანელის უახლოესი მეგობარი, კომპოზიტორი აკაკი ანდრიაშვილია.
ლერი ალიმონაკი: „პირველივე აბზაცი ფალსიფიკაციით იწყება. აქ მოხმობილია ტერენტი გრანელის წერილიდან ფრაგმენტი, რომლის ადრესატი, ინტერვიუს თანახმად, თამარ ჯაფარიძეა. გარდა იმისა, რომ წერილი დედნისეული ტექსტის უხამს ინტერპოლაციებს შეიცავს, სინამდვილეში მისი ადრესატი თამარ ჯაფარიძე კი არა, კომპოზიტორი აკაკი ანდრიაშვილია, პოეტის ერთ-ერთი უახლოესი მეგობარი. ხოლო ინტერპოლაციის შედეგად გაყალბებულია წერილის ონტოლოგიური შინაარსი. მას სასიყვარულო ბარათთან არაფერი აქვს საერთო. აღნიშნული წერილებისა და ლექსების დედნები ჯერ კიდევ 1967 წელს გადმომცა კომპოზიტორმა, მაშინ, როდესაც კარდაკარ დავდიოდი და ტრაგიკულად დაღუპულ პოეტზე ახლობელ-მეგობრებისგან მოგონებებსა თუ გაყვითლებულ ხელნაწერებს ვკრებდი. ლექსებიცა და წერილებიც 1979 წელს „საბჭოთა საქართველოს” მიერ გამოცემულ ტერენტი გრანელის ერთტომეულში გამოვაქვეყნე, ხოლო დედნები სალიტერატურო მუზეუმის ხელნაწერთა ფონდს ჩავაბარე. ვფიქრობ, არ იქნებოდა ურიგო ქალბატონ პროფესორს გადაეხედა ამ გამოცემისათვის” (ლ. ალიმონაკი, „ილორი”, 2017, 10-17 იანვარი, გვ. 2). ასე რომ, სრულიად გასაგებია ლერი ალიმონაკის სამართლიანი პროტესტი იმ ადამიანის მიმართ, რომელსაც, თაობების განათლების საქმე ანდო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტმა.
ეს ამბავი  პაატა კვარაცხელიას სადისერტაციო მაცნემ გამახსენა, სადაც იმაზე უფრო გამაოგნებელ ცრულეგენდასა თუ ფსევდომეცნიერულ აბრაკადაბრას წავაწყდი ტერენტი გრანელის შესახებ, ვიდრე „ილორში” გამოქვეყნებული პროფესორ პაიჭაძის ინტერვიუა. ერთ-ერთ ქვეთავში („ზოზიას მხატვრული სახე ტერენტი გრანელის პოეზიაში”) ავტორი ხაზგასმით ამბობს, რომ ტერენტი გრანელის და, ზოზია, ღვთისმშობელს განასახიერებს, მასთან არის გაიგივებული: „ვფიქრობთ, გრანელის პოეზიის შთაგონება მისი და ზოზია, მისი სახე კორელაციაშია ღვთისმშობლის ხატებასთან. კვლევის შედეგად ვასკვნით, რომ სადაც პოეტი ზოზიას ახსენებს, ღვთისმშობელს გულისხმობს.  ჩვენი აზრით, მათი სიყვარული დაძმურ ურთიერთობებს სცდებოდა იმ აზრით, რომ მისტიციზმის ყველაზე დაფარულ შრეებში პოვებდა თავშესაფარს” (პ. კვარაცხელია, სადისერტაციო მაცნე, თბილისი, 2017წ. გვ.20).
მოდი, ამჯერად თავი ვანებოთ სტილისტურ ხარვეზებს. ჩვენი აზრითო, - ამბობს დისერტანტი (აწ უკვე ფილოლოგიის დოქტორი და მოქმედი ლექტორი(?!)), მაგრამ, საინტერესოა, ვისი აზრი იგულისხმება ამ „ჩვენში”? როგორც ჩანს, მისი და მისი სამეცნიერო ხელმძღვანელისა, რომელიც, ალბათ, გულდასმით ადევნებდა თვალს დოქტორანტის სადისერტაციო კვლევას და მასთან ერთად დაუშვა ასეთი სერიოზული ლიტერატურული თუ მეცნიერული ლაფსუსი. არადა, ამ დროს მკითხველმა ისიც კარგად უნდა იცოდეს, რომ პაატა კვარაცხელიამ დიდი ზარ-ზეიმით დაიცვა დისერტაცია და, როგორც „განსაკუთრებული” სამეცნიერო გამოკვლევის ავტორი, უმაღლესი შეფასებით ხელდამშვენებულიც გამოუშვეს. დღეს კი ამ „სანიმუშო გამოკვლევის” ავტორიც ისევე თავმომწონედ შედის ლექციაზე, როგორც ზემოთ დასახელებული ინტერვიუს ავტორი და განათლების მისაღებად მისულ სტუდენტობას, მათი დიდი უმრავლესობის მშობლები ტანჯვა-წვალებით რომ გამოიმუშავებენ შვილებისთვის კურსიდან კურსზე გადასასვლელ თანხას, „მისტიციზმის ყველაზე დაფარულ შრეებზე” ესაუბრება.
უფრო დეტალურად რომ გავცნობოდი პაატა კვარაცხელიას მიერ შეთხზული ცრულეგენდისა თუ ფსევდომეცნიერული ოპუსის არსს, მისი ავტორეფერატიდან სადისეტრაციო ნაშრომზე გადავინაცვლე. არ ვიცი, იმის შესახებ, რაც იქ ვნახე და წავიკითხე (აღნიშნულ ქვეთავს ვგულისხმობ, თორემ მთელი დისერტაციის წაკითხვისა აღარც სურვილი გამჩენია და აღარც ხალისი), ითქვა თუ არა დაცვაზე ხმამაღლა, მაგრამ ადამიანის ფანტაზიას რომ საზღვარი არა აქვს, ამაში კიდევ ერთხელ დავრწმუნდი. სიტუაციის პარადოქსულობას ისიც ამძაფრებს, რომ რეალურ პიროვნებას, ზოზია კვირკველიას, ღვთისმშობლის სახედ სახავს არა საერო, არამედ სასულიერო პირი. განსხვავება კი ძალიან დიდია. საერო პირის ამგვარი ქმედებისთვის შეგვეძლო  ლიტერატურული აბსურდი და უვიცობა გვეწოდებინა, მაგრამ სასულიერო პირის შემთხვევაში ეს სხვა არაფერია, თუ არა გაუგონარი მკრეხელობა, თუმც ამ ბრალდებისთვის მამა პეტრე მაინც არ მემეტება და მისი თვალსაზრისი მხოლოდ მეცნიერული უმწიფარობის შედეგი მგონია, რადგანაც, ილიას თქმისა არ იყოს: „ლიტერატურა თავისი ფართო მნიშვნელობით, გონების ნაჭირნახულევი ხვავია, საცა წმინდა ხორბალიც არის და ბალახ-ბულახის თესლიცა”.
ჰიმნოგრაფოსებიდან მოყოლებული, ღვთისმშობლისადმი მიძღვნილი არაერთი ლექსი არსებობს, როგორც ქართულ, ისე რუსულსა თუ ევროპულ პოეზიაში. ასეა რომანტიკოსებსა თუ სიმბოლისტებთან. XX საუკუნის პირველ მეოთხედში განსაკუთრებით აღსანიშნავია ალექსანდრე ბლოკისა და გალაკტიონის ლექსების ციკლი. მათთან, როგორც სიმბოლისტ პოეტებთან, ღვთისმშობლისადმი  მიძღვნა ხშირად დაფარულია და ბლოკი და გალაკტიონი გარკვეული ასოციაციური მინიშნებებითა და სახე-სიმბოლოებით მიგვითითებენ ტექსტში არსებულ სიღრმისეულ პლასტზე, მაგრამ, თუ მიძღვნა რეალისტურია და ყოველგვარი შეფარვა-მოიარების გარეშე არის დასახელებული მიმართვის ობიექტი ან, უფრო ზუსტად, რეალურად არსებული პიროვნება, მაშინ ასეთი ტექსტის ანალიზისას ნუღარ ვცდილობთ „ახალი ამერიკის” აღმოჩენას. ამ გზით მხოლოდ ვშორდებით მხატვრულ რეალობას, ზოგჯერ კი ესთეტიკურ მომხიბვლელობასაც ვუკარგავთ ლექსის აზრობრივ შინაარსს, მეტიც, საკუთარ რეცეფციულსა თუ ლიტმცოდნეობით უვიცობასაც ვამჟღავნებთ, თუმც ზოგჯერ პირიქითაც ხდება - იქ, სადაც საღვთო ტრფიალება უნდა დავინახოთ (მაგ: გურამიშვილთან, ბარათაშვილთან, აკაკისთან, გალაკტიონთან...), ხშირ შემთხვევაში პატრიოტულ ან სატრფიალო ლირიკას ხედავენ. ღვთისმშობლისადმი მიძღვნილი ლექსები აქვს ტერენტი გრანელსაც, მაგრამ იქ მიძღვნა (თუ მიმართვა), გალაკტიონისა და ბლოკისაგან განსხვავებით, თითქმის ყველგან აშკარაა. უკანასკნელ ხანს არაერთი ჩვენი მკვლევარი აღნიშნავს, რომ გალაკტიონის „მერის” ციკლის ლექსები ღვთისმშობლისადმია მიძღვნილი. ნინო ნაკუდაშვილი გალაკტიონის „თოვლის” ანალიზისას წერს: „ქრისტიანული მითის მემკვიდრეა გალაკტიონის ედემივით მიუწვდომელი ცისფერი ქალწული მერი და გრძნობა, გამოხატული ლექსით „ავე მარია”. მის პოეზიაში ცოცხალია ევანგელისტური ქალურობის იდეალი და მასთან დაკავშირებული ცნობიერი თუ არაცნობიერი ესთეტიკურ-მორალური კომპლექსები. ამის გამოხატულებაა გალაკტიონის ლექსებში დანტე ალიგიერისა და ბეატრიჩეს სახეთა ხშირი გაელვებაც” (ნ. ნაკუდაშვილი, 1995წ; გვ.139).
როგორც ჩანს, პაატა კვარაცხელია შეცდომაში იმან შეიყვანა, რომ ლიტერატურათმცოდნეები ზოგიერთ რთულ, მისტიკური შინაარსის შემცველ, მრავალშრიან ლექსში ჩვეულებრივი სატრფიალო ლირიკის ნაცვლად არამიწიერ, ღვთაებრივ ტრფიალებას მოიაზრებენ და არც თუ უსაფუძვლოდ. მაგალითისთვის გავიხსენოთ დავით გურამიშვილის (ზუბოვკა” - კ. კეკელიძე, ს. ცაიშვილი, ი. ამირხანაშვილი...), აკაკი წერეთლის („სულიკო” - ა. ბაქრაძე), გალაკტიონ ტაბიძის („მერი”, „თოვლი” - ნ. ნაკუდაშვილი, ა. გომართელი...) შემოქმედება. სამწუხაროდ, ჩემი წერილის ფორმატი არ იძლევა იმის საშუალებას, მოვიხმო ის არგუმენტები, რისი მეშვეობითაც ასაბუთებენ ზემოთ დასახელებული მკვლევარნი საკუთარ თვალსაზრისს. ერთს კი აუცილებლად დავძენ: ისინი ჩამოთვლილი ლექსების ადრესატად რეალურ, მიწიერ ქალებს არ მიიჩნევენ.
დისერტანტ პაატა კვარაცხელიას შეცდომა ორი მიზეზით არის გაპირობებული. პირველი: ის კარგად ვერ ერკვევა ვერც მისტიციზმის და ვერც საღვთო ტრფიალების (საზეო მიჯნურობის) არსში; მეორე - იცის, რომ გალაკტიონ ტაბიძის „მერის” ადრესატად ზოგიერთ ლიტერატორს მერი შერვაშიძე მიაჩნია. თუ გალაკტიონის „მერისა” და „მერის” ციკლის ლექსებში ღვთისმშობლის ხატება იგულისხმება, მაშინ გამორიცხულია, რომ ამ ლექსის ადრესატი ხორციელი ქალი იყოს ან, უფრო გასაგებად რომ განვუმარტო სადისერტაციო ნაშრომის ავტორს, გურამიშვილის „ზუბოვკაში” პოეტის საღვთო ტრფიალების (სწრაფვის) ადრესატია ქრისტე და არა კონკრეტული უკრაინელი ქალი, ასევე, არ შეიძლება, გალაკტიონის ლექსში ერთდროულად იგულისხმებოდეს ღვთისმშობელიც და მერი შერვაშიძეც. პოეტები საზეო მიჯნურობას მიწიერი ტრფობის მეშვეობით გამოსახავენ (სხვაგვარად შეუძლებელია), მაგრამ იქ ისეთ კონკრეტიკას ვერსად ნახავთ, რომ დავასკვნათ - მერი შერვაშიძეში ან ზოზია კვირკველიაში ღვთისმშობელი იგულისხმებაო. როგორც ჩანს, პაატა კვარაცხელიას ჰგონია, რომ გალაკტიონის მერი ერთდროულად მერი შერვაშიძეც არის და ღვთისმშობელიც. ანალოგიურად დაუშვა, რომ პოეტის და ზოზია კვირკველია იმავდროულად წმინდა ქალწულსაც განასახიერებს. რა თქმა უნდა, მხატვრული ტექსტისადმი ასეთი მიდგომით ვერც ორიგინალურები გავხდებით და საკითხის არსის უცოდინრობას კი გამოვამჟღავნებთ. მკვლევარი, რომელიც ქრისტიანულ სახე-სიმბოლოთა და, ზოგადად, ქრისტოლოგიის საკითხებზე იწყებს მსჯელობასა თუ კვლევას, კარგად უნდა ერკვეოდეს, სად ღვთაება დაინახოს და სად  მიწიერი ქალი. 
ნებისმიერ გამოკვლევას საფუძვლიანი დასაბუთება, არგუმენტირება ესაჭიროება, მეტნაკლებად მაინც რომ დავაჯეროთ მკითხველი ამა თუ იმ ლიტერატურული ტექსტის ჩვენეული ინტერპრეტაციის სისწორეში. მეტნაკლებად, რადგან ტექსტის ინტერპრეტაციისას შეუძლებელია აბსოლუტური ჭეშმარიტების მტკიცება, მაგრამ გამოკვლევა თუ სათანადო არგუმენტებით არ არის გამყარებული, ის უკვე მკვდრადშობილია და ლიტერატურულ მარგინალიად გადაიქცევა. პაატა კვარაცხელია თავისი მოსაზრების ერთადერთ არგუმენტად იმას ასახელებს, რომ ზოზიას განსაკუთრებული ადგილი ეჭირა ტერენტის ცხოვრებაში. მართალია, ზოზია ხშირი მიმართვის ობიექტია და პოეტი განსაკუთრებული სისათუთითაც არაერთგზის იხსენიებს დას, მაგრამ  ეს ფაქტორი საკმარისი არ არის იმისათვის, რომ დისერტანტი ისე შორს წასულიყო, დიდი ხნის წინ გარდაცვლილი გრანელის ფიქრები და შინაგანი განცდები ამოეცნო, მის მაგივრად ეაზროვნა და, ვინაიდან, როგორც თავად ასკვნის: „ტერენტი ალბათ თავის დამოკიდებულებას დისდამი სახელს ვერ არქმევდა” (გვ. 162), საკუთარი თავისთვის ნება მიეცა, თვითონ დაერქმია სახელი პოეტის ზოზიასადმი დამოკიდებულებისთვის: „ეს არ იყო დის მონატრებით გამოწვეული მასთან შეხვედრის მძაფრი სურვილი. ტერენტი ზოზიას მეშვეობით მიღმიურ სამყაროში იხედებოდა (პ. კვარაცხელია, სადისერტაციო ნაშრომი, თბილისი, 2017წ. გვ.162). საინტერესოა, რას ემყარება დისერტანტი, როდესაც ამბობს, რომ გრანელს საკუთარი, ბიოლოგიური დის მონატრებით გამოწვეული სევდა და მასთან შეხვედრის მძაფრი სურვილი კი არ აწუხებდა, ისე როგორც ძმას შეიძლება, ენატრებოდეს და, არამედ მასში მხოლოდ ღვთისმშობელს ხედავდა. საკვირველი ის არის, რომ იქვე, მეორე აბზაცში, მურმან ტურავას იმოწმებს, მისი წიგნიდან ციტირებს და თავადვე მოჰყავს იმის მაგალითები, რომ მსოფლიო ლიტერატურას არაერთი მწერალი ახსოვს, რომელთაც განსაკუთრებული სულიერი ერთობა ჰქონდათ საკუთარ დებთან. ის ფაქტი, რომ ტერენტი გრანელს განსაკუთრებული ფაქიზი დამოკიდებულება ჰქონდა ზოზიასთან, არ გვაძლევს იმის თქმის უფლებას, ფსევდოლეგენდები შევთხზათ, მითუმეტეს, არც ის უნდა დაგვავიწყდეს, რომ მაშოსაც არანაკლები ადგილი ეკავა ძმის შემოქმედებაში. განსაკუთრებული სათუთი დამოკიდებულება ჰქონდა დასთან გრიგოლ ორბელიანს, რაც პოეტმა უდიდესი სითბოთი და სიყვარულით სავსე ლექსშიც - „ჩემს დას ეფემიას” - გამოხატა. ვისაც დავიწყებული აქვს ეს ლექსი, მის ფრაგმენტს შევახსენებ:

„ჩემდა ნუგეშად, ჩემდა შვებად სასიხარულოდ,
ლხინად  გლახ გულის უდროოდა მწარ დამჭკნარისა,
დაო სასურველ! ამა სოფელს შენ დამშთი მხოლოდ,
და განმასვენე კვეთებათაგან ბოროტ მხვედრისა!
ცხოვრების ბნელ გზას შენ მინათი შვების ვარსკვლავი,
შენის ღიმილით შეჭმუხნილი სახე მინათე,
შენი ალერსი მშვიდი, წყნარი, მიხარის შორით,
და გულ დაჩაგრულს მენატრების კვალად სიცოცხლე!”

აღნიშნული ლექსი XIX საუკუნეში დაიწერა, მაგრამ დღემდე არავის მოუაზრებია ეფემია ღვთისმშობლად, რადგან გრიგოლ ორბელიანის ლექსს რეალური ადრესატი ჰყავს, ისევე როგორც ტერენტი გრანელის იმ ლექსებს, სადაც ზოზიაა მოხსენიებული. გრიგოლ ორბელიანის მსგავსად, როგორც ითქვა, დებთან ფაქიზი ურთიერთობა ჰქონდათ მსოფლიო ლიტერატურის ისეთ კლასიკოსებს, როგორებიც იყვენ: მიხეილ ბულგაკოვი (და - ნადეჟდა), ფრანც კაფკა (და - ოტილია), გოეთე (და - კორნელია), მაგრამ, ვეჭვობ, აქ დასახელებული ქალებიდან რომელიმე გამოეცხადებინოთ ღვთისმშობლის სახე-სიმბოლოდ. პაატა კვარაცხელიამ კი ტერენტი გრანელის მიერ ნახსენები სიტყვა „და” ყველგან ბრჭყალებში ჩასვა, რითაც კიდევ ერთხელ გაუსვა ხაზი იმას, რომ ზოზია არ არის ჩვეულებრივი ქალი და გრანელი საკუთარი დის სახეში ღვთისმშობელს მოიაზრებდა. სინამდვილეში პოეტი ზოზიას სახელს მხოლოდ რამდენიმე ლექსში აკონკრეტებს, ზოგჯერ მაშოსთან ერთადაც, დანარჩენ ლექსებში ზოგად მიმართვასთან გვაქვს საქმე - „დაო”, სადაც არა მარტო ზოზია შეიძლება იგულისხმებოდეს (ამაზე ცოტა ქვემოთ).
არსებითად ყოფითია ტერენტის ზოზიასადმი მიწერილი იმ წერილის შინაარსიც, რომელშიაც დისერტაციის ავტორი მისტიციზმის ასპექტებს ხედავს:
„ჩემო ძვირფასო დაო ზოზია!
მივიღე შენი წერილი და ვიგრძენი სინანული; რატომ ამდენ ხანს ვერ გნახე. ამის მიზეზი ბევრია. მაგრამ მაინც ეს არ მეპატიება. გავიგე, რომ გყოლიათ შვილი, სასიამოვნოა ძლიერ, ბავშვს და ბევრს, არაფერი ჯობია. სხვა, ლუკა თუ კარგად არის, მაშოს გადაეცი ჩემი უდიდესი სალამი. ნუ გგონიათ, რომ დამავიწყდით, სრულიად არა, მხოლოდ წერა მეზარება. მე ზაფხულში ჩამოვალ უსათუოდ. მანამდე შენ თუ მინახულებ, კარგი იქნება. მრცხვენია, მაგრამ გეტყვი: ქვეშაგებელი სულ დახეული მაქვს, მჭირდება ლეიბი და ბალიში, საბანი მაქვს. თუ არ შეწუხდებით, გამომიგზავნეთ... ძალიან მადლობელი ვიქნები. სხვა როგორ ხარ, წერილი მომწერე ამ მისამართით: თბილისი, სამხედრო ქუჩა №3, ახვლედიანს, ტერენტი გრანელის გადასაცემად. მშვიდობით, შენი ძმა ტერენტი გრანელი. მე მინდა მაშოსთან და შენთან სურათის გადაღება და მერე შეიძლება წიგნები დავბეჭდო. ამას ზაფხულში ვიზამთ. მაშოს დიდი მადლობა და ძმური მოკითხვა, მომიკითხე ერმინე. შენი ტერენტი გრანელი” (ტ. გრანელი, 2012წ. გვ. გვ. 301).
ეს წერილი თავიდან ბოლომდე საგანგებოდ მოვიხმე, რათა მკითხველი კიდევ ერთხელ დარწმუნებულიყო, რომ ტერენტის მხოლოდ ზოზია კი არა, მაშოც მთელი გულით ენატრებოდა და, რაც მთავარია, ამ წერილის ციტირებით მსურდა მეჩვენებინა, რომ არსად, არც ერთ მონაკვეთში, არც ერთ სტრიქონში, არც ერთ ფრაზაში არ ჩანს და-ძმის მისტიკური ურთიერთობა, არადა, დისერტანტი პოეტის ამ ყოფითი შინაარსის ბარათს ასეთ კომენტარს ურთავს: „ვინ იცის, ადრესატამდე რამდენი ასეთი წერილი მივიდოდა, მაგრამ მათ (ტერენტისა და ზოზიას - თ.გ.) მისტიკურ ურთიერთობას მხოლოდ ერთი შემორჩა” (იქვე, გვ. 168). ასეთი უპასუხისმგებლო განაცხადის საფუძველს სასულიერო პირს ტერენტის მხოლოდ ერთი სიტყვა აძლევს - „ძვირფასო!” სიტყვა, რომელსაც ყოველი ჩვენგანი იყენებს ახლობელთან ურთიერთობისას ან, უბრალოდ, პატივისცემის გამოხატულების ნიშნად და არაფერი განსაკუთრებული და მისტიკური მასში არ არის. პაატა კვარაცხელიას აზრით კი: „ძვირფასო”-თი პოეტი ხომ თავის მაცოცხლებელ ძალას, ზოზიას მიმართავდა“ (იქვე, გვ. 168).  ყველაფერს რომ თავი დავანებოთ, რა ვუყოთ მაშოს, რომელსაც ასეთ გულდაგულ მოკითხვას უგზავნის ტერენტი, თანაც სიტყვა „ძვირფასოთიც” არაერთხელ მოიხსენიებს. მას ორი ლექსი აქვს ასეთი: „ჩემს დებს” და „ძვირფას დებს”. ამ ორივე ლექსს, იქვე, ქვესათაურად მიწერილი აქვს: „მაშოს და ზოზიას”, ლექსში „ჩემს დებს” კი ორივეს ასე მიმართავს: „ძვირფასო დებო! მე ვიტანჯები”. მეტიც, მეგობარსაც უძღვნის ასეთ ლექსს - „ძვირფას მეგობარს”, ასევე სასურველ ქალს - „ძვირფას ქალს”. პაატა კვარაცხელია კი მიადგა და იქ, სადაც სიტყვები: „ძვირფასო” და „და” აქვს ნახსენები გრანელს, ყველგან ზოზია/ღვთისმშობელი იგულისხმა, არგუმენტად კი ისევ და ისევ ტერენტის ლექსები მოიხმო:  „დაო, ასე მგონია ბედნიერი ვიქნები, /სადმე ახლოს თბილისთან თუ სამარე ვიშოვე”.(„ცისფერი სიშორე”);

„წუხს როიალი, მე რაღაცა მტკივა, /დავტოვებ თბილისს და წავალ დასთან”.(„წუხს როიალი ბაღის მახლობლად”);
„მე თანდათან ვყვითლდები და ჩემი თმაც ძირს ცვივა, /დაო, ნუ შეწუხდები, თუ წამების ღირსი ვარ!”(„შეშლილი ცრემლები”);
„გარს ღრუბელია და წვიმს, /დაო, ძვირფასო, შენ ვინ დაგეძებს?”(„დღეს იმედები ისევ ქრებიან”);
„ახლა ვცხოვრობ მარტო, რა  ვქნა ჩემო თავო! /ვიცი, ჩემზე დარდობ, შენ ძვირფასო დაო!”(„დღე გაივლის ნელა”).

ასეთი მაგალითები აქვს დასახელებული დისერტანტს, მაგრამ, იქნებ, აგვიხსნას, სად არის კონკრეტულად ნახსენები ზოზია და თუ ლექსში ზოზია იგულისხმება, რის საფუძველზე ვაცხადებთ მას ღვთისმშობლად? იქნებ „დაში” ტერენტი მაშოს მოიაზრებს? როგორც ჩანს, მას ყველაზე დიდი უხერხულობა იმ ლექსმა შეუქმნა, სადაც გრანელი ორივე დას მიმართავს: „ძვირფასო დებო! („ჩემს დებს”). ეს უხერხულობა რომ დაეფარა და ინტერპრეტაციული ჩიხისთვისაც  თავი დაეღწია, ადგა და მაშოც „წმინდანად” შერაცხა, ოღონდ ამ აბდაუბდაში თვითონვე გაეხვია და თავადაც ვეღარ გაერკვა - ზოზია ღვთისმშობელია თუ სახარებისეული ლაზარეს და მარიამი?! მოვიხმობ ციტატას პაატა კვარაცხელიას ნაშრომიდან იმის იმედად, რომ, იქნებ ამ ლიტერატურათმცოდნეობით აბსურდში მკითხველი მაინც გაერკვეს:
„ნუ დარდობთ ჩემზე, იყავით მშვიდად, მე მალე მოვალ, ძვირფასო დებო!” („ძვირფას დებს”). ის ალბათ მარადიულ მოსვლაზე საუბრობს. სათანადოდ ემზადება იმ შორეულ დებთან შესახვედრად, რომელთა ანარეკლია მაშო და ზოზია, როგორც სახარებისეული ლაზარეს დები. მაშო, როგორც მართა უფრო პრაგმატული, ზოზია კი მარიამი, რომელიც ღვთის სიტყვებს სრულიად ისრუტავს და სულ არ აინტერესებს მისი დის სამზადისი, ზოზია, რომელიც მისი არსებობით დაატარებს ცოცხალ სიტყვას და სულში შესციცინებს მართალი სიტყვის მქადაგებელს” (იქვე, გვ. 169).
როგორც შევთანხმდით, სტილს ყურადღებას არ ვაქცევთ. არ ვიცი, რა გაიგო ან როგორ გაიგო მკითხველმა ლექსის ეს ფსევდოჰერმენევტიკული ანალიზი, მაგრამ იმას კი აუცილებლად მიხვდებოდა, რაოდენ შორს წავიდა მოხმობილი ციტატის ავტორის ლიტერატურულ-მკრეხელური ფანტაზია და არც მეტი, არც ნაკლები, ტერენტი გრანელი ქრისტედ გამოაცხადა. დავაკვირდეთ ჩემ მიერ ხაზგასმულ სიტყვათა შეთანხმებებს: როგორც ციტატიდან ჩანს და ხაზგასმული სიტყვებიც მოწმობს, პაატა კვარაცხელიას აზრით, ტერენტი გრანელი მარადიული მოსვლისთვის გამზადებული, მართალი, ცოცხალი სიტვის მქადაგებელი იესო ნაზარეველი ყოფილა, ხოლო მისი დები, მაშო და ზოზია - მკვდრეთით აღმდგარი ლაზარეს დები - მართა და მარიამი (თუ ღვთისმშობელი?!): „მარადიული სიხარულის განცდა, მხოლოდ ტერენტი გრანელს შეეძლო, რომლისთვისაც ზოზია არა მხოლოდ ბიოლოგიური და, ღვთისმშობელის სახე და მენელსაცხებლე დების ჭეშმარიტი სიმბოლოა. ზოზიამ „სცხო” ტერენტის პოეზიას მისტიკური სურნელი, რომელიც სიცოცხლეს მომაბეზრებელს ხდის, სიკვდილსაც ამარცხებს და მესამე გზის არსებობაში გვარწმუნებს” (იქვე, გვ. 169). ამ სტრიქონებში ზოგადად გაუგებარია, ვინ ხდის სიცოცხლეს მომაბეზრებელს ან ვინ ამარცხებს სიკვდილს და ვინ გვარწმუნებს მესამე გზის არსებობაში, საერთოდ, ვისკენ მიემართება ნაცვალსახელი „რომელი”? „გზა” ქრისტოლოგიაში არსებულ მაცხოვრის სახე-სიმბოლოთაგან ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული პარადიგმაა: „მე ვარ გზაი და მე ვარ ჭეშმარიტებაი და ცხოვრებაი” (იოანე 14,6). დისერტანტმა კი ტერენტი გრანელი პირდაპირ და უშუალოდ გააიგივა ისეო ქრისტესთან. ზემოთ დასახელებული ციტატის ავტორი ღრმად არის დარწმუნებული, რომ მის მიერ გამოთქმული მოსაზრება უტყუარი ჭეშმარიტებაა. ვიმეორებ ციტატას: „ზოზია არა მხოლოდ ბიოლოგიური და, ღვთისმშობლის სახე და მენელსაცხებლე დების ჭეშმარიტი სიმბოლოა”. რამ ან ვინ დაარწმუნა დისერტანტი ამ თვალსაზრისის უტყუარობაში?! როგორც ჩანს, საკუთარმა თავმა და სადისერტაციო ნაშრომის ხელმძღვანელმა, რომელსაც, დოქტორანტთან ერთად,  მთელი პასუხისმგებლობა აკისრია დისერტაციის ხარისხსა თუ ავკარგიანობაზე.
მისტიციზმის ძიებით გულანთებული მამა პეტრე პოზიციების დათმობას არ აპირებს და ცდილობს, თავისი ერთობ „ორიგინალური” ინტერპრეტაციის „ჭეშმარიტება” სახარებისეული ციტატებით გაამყაროს (პატიებას ვითხოვ მკითხველისგან, რადგან, იძულებული ვარ, პაატა კვარაცხელიას ციტატა ნაწილობრივ კიდევ გავიმეორო): „მათი სიყვარული (ზოზიასი და ტერენტის - თ.გ.) დაძმურ ურთიერთობებს სცდებოდა და მისტიციზმის ყველაზე დაფარულ ხვეულებში პოვებდა თავშესაფარს: „და იყო ვიდრე იგი ეტყოდა და ერსა მას, აჰა, ესე რა დედაი მისი და ძმანი მისნი დგეს გარედ და ეძიებდეს მას სიტყუად. მაშინ ჰრქუა ვინმე მას, აჰა, დედაი შენი და ძმანი შენნი დგანან გარეშე და უნებს რაიმე სიტყუად შენდა. ხოლო იესო მიუგო მეტყუელსა მას და ჰრქუა: ვინ არს დედაი ჩემი? ანუ ვინ არს ძმაი ჩემნი? და მიყო ხელი მისი მოწაფეთა მიმართ თვისთა და თქუა: აჰა, დაი ჩემი და ძმანი ჩემნი” (მათე, 2, 24-28). დავიწყოთ იმით, რომ, ჯერ ერთი, აბსოლუტურად უადგილოდ მოხმობილი ციტატაა და არავითარი კავშირი არა აქვს პაატა კვარაცხელიას მოსაზრებასთანაც კი, მეორე - სახარებისეული სწავლების ასეთი პროფანაცია, ვფიქრობ, იშვიათია ქართული პროფესიონალური ლიტერატურათმცოდნეობისათვის. ვთქვი და კიდევ ვიმეორებ: სასულიერო პირს, როდესაც ის მისტიციზმის თემას ეხება, განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა ეკისრება. მას მომავალი თაობის აღზრდა-განათლებასთან ერთად, მრევლის ქრისტიანობის არსში ელემენტარული გათვითცნობიერებაც ევალება. ამისათვის კი ღვთისმსახურს ჩვენი უმთავრესი და უპირველესი წიგნის სიღრმისეული ცოდნა მოეთხოვება და, რაც ყველაზე მთავარია, მისი საჭიროებისამებრ ციტირება და ინტერპრეტაცია. ლიტერატორის, მით უფრო სასულიერო პირის მიერ მიწიერი ადამიანის, მეტიც, ცნობილი პოეტის ქრისტედ გამოცხადება, მისი სამების ერთ-ერთ ჰიპოსტასად დასახვა, ალბათ, უპრეცედენტოდ გამაოგნებელი ფაქტია ჩვენს ლიტერატურათმცოდნეობით სინამდვილეში. რეალობას სცდება დისერტანტი, როცა ზღვარგადასული მკრეხელობისას სახარებაზე აპელირებს: „უკეთუ სოფელი გძულობს თქუენ, უწყოდეთ, რამეთუ პირველად მე მომიძულა. უკეთუმცა სოფლისაგანნი იყუენით, სოფელიმცა თვისთა ჰყუარობდა, რამეთუ არა სოფლისაგან, ამისათვის სძულთ თქვენ სოფელსა” (იოანე, თავი 15, 19). როგორც ჩანს, იმ მოსაზრებამდე, უფრო სწორად, როგორც თვითონ ამბობს, „ჭეშმარიტებამდე” ასეთმა ლოგიკამ მიიყვანა: თუ ზოზია ღვთისმშობელია (თუ ლაზარეს და?!), მაშ გრანელი ჯვარცმული ქრისტე ყოფილა, მისი პოეტური კრებული კი - წმინდა სახარება! „ტერენტი გრანელი საკუთარ თავს მეორედ მოსულ ქრისტეს უწოდებს, რომელსაც ის აუცილებლად უნდა გაევლო, რაც იესო ნაზარეველმა განვლო. მასავით მიუსაფარი და უბინაო, საზოგადოებას საკუთარი „სახარებით” გამოეცხადა” (იქვე, გვ. 164).

***
მკვლევარს, კრიტიკოსს ათასჯერ გაზომვა და ერთხელ გაჭრა მართებს. ჰერმენევტიკა ოდენ ლექსიკონებში ან, გნებავთ, რომელიმე საგრანტო მიზნით გამოცემული კომპილაციური წიგნის ფურცლებზე მშრალად, ზედაპირულად განმარტებული ტერმინი როდია. ჰერმენევტიკოსს მუდმივად ბეწვის ხიდზე უწევს გავლა და ამ დროს ის განსაკუთრებული სიფრთხილითა და, რაც მთავარია, მაღალი პასუხისმგებლობით უნდა ეკიდებოდეს ინტერპრეტაციის პროცესს. როცა ასე ცალსახად ვიწყებთ მტკიცებას ქრისტიანულ სახე-სიმბოლოთა მნიშვნელობა-განმარტების შესახებ, ჯერ კარგად უნდა გავიაზროთ ჩვენი თვალსაზრისის მართებულობა, სასაცილო მდგომარეობაში რომ არ ჩავიყენოთ თავი. ისიც აუცილებლად უნდა ითქვას, რომ დაუშვებელია ყველგან მისტიკური ასპექტების ძიება. მამა პეტრე კი მაინც ჯიუტად გვიმტკიცებს: „ჯვრიდან ჩამოხსნილ მაცხოვარს ღვთისმშობელი დასტიროდა, ტერენტი გრანელი ზოზიას „ავგაროზების” გარეშე მიაბარეს მიწას” (გვ. 173). ამის თქმის საფუძველს მას, როგორც ჩანს, ტერენტის რამდენიმე ლექსი აძლევს, სადაც პოეტი თავს ქრისტეს ადარებს: „მე მოვალ შენთან დღესაც, როგორც მწუხარე ქრისტე” („აწეწილი ბედი”) ან „მე ვიხედები, როგორც იესო” („შემოდგომის პასტორალი”), „მე ვგავარ უთუოდ ქრისტეს”... მერედა, ისეთ რა ღირებულ ინფორმაციას შეიცავს ტერენტის რამდენიმე ფრაზა, რომ საკმარისი აღმოჩნდეს ის იესოს სახე-სიმბოლოდ დავსახოთ?! მითუმეტეს, არავისთვის დაფარული არ არის ის ფაქტი, რომ ტერენტი გრანელი არაადეკვატური იყო და ამის გამო სურამის ფსიქიატრიულ საავადმყოფოშიც იწვა, რომ ის ხშირად უნახავთ აწეწილი თმებით, თაკარა სიცხეში პალტოთი, შეშლილი გამოხედვითა და ჩქარი ნაბიჯებით. მურმან ტურავას წიგნიდან: „ფსიქიკურად დაავადების წინა წლებიდან ნერვიული გამომემეტყველება დაეტყო, სახეზე წაუვიდა ფერი. გაღიმებაც ნერვიული გაუხდა. როცა სულიერი ავადმყოფობა მოერია, როგორ იქცეოდა, ეს რა საინტერსოა?” (მ. ტურავა 1977:159).
პაატა კვარაცხელიას გრანელის ქრისტედ გამოცხადების ერთ-ერთ არგუმენტად მისი მარტოსულობაც მოჰყავს. ის, რომ პოეტი მარტოსული იყო, ობოლი, მიუსაფარი, უსაშველო მატერიალურ სიდუხჭირეში მყოფი, სრულიადაც არ გვაძლევს იმის თქმის უფლებას, რომ ტერენტი მეორე მაცხოვარია. ასეთივე მიუსაფრობასა და მარტოსულობას უჩივიან ბარათაშვილი და გალაკტიონი, მაგრამ ჯერ არავის გამოუთქვამს მათზე ისეთი მკრეხელური აზრი, რომ ისინი მაცხოვრის ჰიპოსტასად დავსახოთ, მითუმეტეს, რომ გრანელი არც ერთზე დიდი შემოქმედი იყო და არც მეორეზე. ტერენტი გრანელს მუდმივად თან სდევდა მარტოსულობისა და სიკვდილის მელანქოლიური განცდა. ობლად გაზრდილ ბიჭს გამუდმებით სურდა ვინმეს კალთისთვის თავის შეფარება. ამიტომაც სულ იმის ნატვრაში იყო, ვინმე ქალი მისულიყო და მისთვის თმაზე გადაესვა ხელი, ამიტომაც მუდმივად უხმობდა დებს, როგორც სულიერ საყრდენებს (შესალოა, ზოზიას მეტად, მისი სათნო ხასიათის გამო). როგორც ჩანს, პოეტს ეს ეგზისტენციალური შიში პატარაობიდან გამოჰყვა - დედის სიკვდილის შემდეგ. ხუთი წლის ბავშვს რომ დედა გარდაეცვლება, ბუნებრივია, ყველგან მშობლის სითბოსა და ალერსს დაეძებს, ამიტომაც, ეს განცდა აშკარად გამოიხატა პოეტის შემოქმედებაში: „ახლა დედის აჩრდილი დებს და მამას მაბარებს...” („დაბრუნება სოფელში”). მას მუდმივად სწყუროდა დედის ალერსი, ამიტომაც ასე ძალუმად ენატრებოდა დები (და არა მხოლოდ ერთი და!!!), ადამიანები, რომლებიც განსაკუთრებულ დედობრივ მზრუნველობას იჩენდნენ მისადმი: ოთახში ვზივარ, გარეთ მიდიან /და ცაზე ისევ მიფრინავს წერო. /მე დავღალე, არ შემიძლია /და მინდა, დები რომ მომეფერონ./ აქ სიცივეა და დგანან მთები/ და სულში თეთრი ანგელოზია./ სად არის ჩემი ძვირფასი დები,/ სად არის მაშო, ანდა ზოზია.” სწორედ დეპრესიული ადამიანის ღაღადი ისმის ლექსიდან, სადაც განწირული ძახილით უხმობს დას, მშველელს, მტანჯველი მარტოობის გადალახვასა და სულიერი კრიზისის დაძლევაში რომ დაეხმაროს: „არ მშორდება მე უძილო ღამე, / დამეხსენი ლაჟვარდების ცაო! / მალე მოდი და მიშველე რამე, / მალე მოდი, ვიღუპები დაო!” („მიმართვა დისადმი”). ამ ლექსში დაკონკრეტებული არ არის, რომელ დას მიმართავს პოეტი ან რატომ მოიაზრებს მკვლევარი დაში მაინცდამაინც ზოზიას და არა მაშოს, მით უფრო, რომ მაშო საგანგებოდ ჩამოვიდა თბილისში, ტერენტისთან ერთად ცხოვრობდა, უვლიდა ძმას და თან მკერავად მუშაობდა, უმცროსი დედმამიშვილი რომ ერჩინა. პაატა კვარაცხელია კი კვლავ დაბეჯითებით გვიმტკიცებს, რომ ამ ლექსის ადრესატი ზოზიაა, ანუ, უფრო სწორად, ზოზია-ღვთისმშობელი. რაც შეეხება „შორეული დის ლანდს”, დისერტაციაში ვკითხულობთ: „პოეტი ზოზიას სახით ხშირად ფიქრობს შორეულ დაზე” (იქვე, გვ. 169) და მაგალითად მოჰყავს ტერენტის ლექსი: „სხვა კაცი ისე არ ივლის/ ვფიქრობ შორეულ დაზე. / და შემიძლია მკვდარივით, სადმე მინდორში დავწვე” („ზეცა მწყურია და მიწა მშია”). შესაძლოა, ამ ლექსში ნახსენებ „შორეულ დაში” ნამდვილად იგულისხმებოდეს ღვთისმშობელი. ამ პოეტურ სინტაგმას ხომ არაერთგზის ვხვდებით გალაკტიონთანაც („შორეული ქალის ეშხი მოვა, მაგრამ როდის”), ამასთან, ტერენტის დამოკიდებულებაც უნდა გავითვალისწინოთ გალაკტიონის მიმართ („არ უნდა ფიქრი, რომ გალაკტიონს მე ჩამოვართვი მეფის სახელი”; „ისევ ერთმანეთს უახლოვდება სული ჩემი  და გალაკტიონის”; „გალაკტიონში არის დემონი და ჩემში უფრო ანგელოზია”), მაგრამ, რატომ ცდილობს დისერტანტი ჩვენს დაჯერებას, რომ ეს „შორეული ქალი” (ღვთისმშობელი) მაინცდამაინც ზოზიაა? ან რატომ აიგივებს ქრისტესთან პოეტს, რომლის ცხოვრების გზაც, მამა პეტრეს „უტყუარი და აშკარა ჭეშმარიტებით”, მაცხოვრის მიერ განვლილი გოლგოთის გზაა? ამაზე სერიოზულ მსჯელობასაც რომ დავანებოთ თავი, ერთი მარტივი არგუმენტიც კმარა პაატა კვარაცხელიას ფსევდოარგუმენტების საპასუხოდ: იესო ქრისტეს თავის მოკვლა არც უცდია და არც უფიქრია, ტერენტის კი წინასწარ ჰქონდა დღიურში ჩანიშნული სუიციდის გეგმა: „12 მარტი. დილის ცხრა საათია, მივდივარ ვერის პარკში, გავიარე ახალი ხიდი; ახლა ვზივარ პატარა კუნძულზე და ვფიქრობ თვითმკვლელობაზე... ხვალ ვაპირებ თავის მოკვლას”; „13 მარტი. დილიდან მოდის წვიმა. გავდივარ ქუჩაში... გადავწყვიტე არ მოვიკლა თავი და შევურიგდე ცხოვრებას, და ჩემი პოეზია ისევ დარჩეს სპეტაკი. ეს იქნება დაბრუნება ცხოვრებასთან”. დისერტაციაში კიდევ ერთ ნონსენსს ვხვდებით: დისერტანტი გრანელს სალოსად სახავს და მის ფსიქიკურ მდგომარეობას სალოსობისთვის დამახასიათებელი ქმედებით ხსნის, როდესაც სალოსის გონება ნებას ემორჩილება და რელიგიური დევნის პირობებში, უმთავრესად კი ვნებების დასაძლევად, სხვათა თვალის ასახვევად, კარგავს პიროვნულ სახეს და ირგებს შეშლილის, ხშირად დემორალიზებული ადამიანის ნიღაბს. პაატა კვარაცხელიას აზრით: „ტერენტი გრანელის შემოქმედების კვლევისას გამოიკვეთა სალოსობის ელემენტები... ტერენტი გრანელის ცხოვრება და პოეზია შეშლილის, გიჟის, გადარეულის ცნებით „დაიდაღა”. სალოსი პოეტი თვითვე განმარტავს ამ უჩვეულო მდგომარეობის მიზეზს: „თუ ვტოვებ გიჟის შთაბეჭდილებას,/ დაო, ეს მხოლოდ გრძნობის ბრალია”... ეს „სიგიჟე” სალოსური განცდისა და ხილვის უმაღლესი ხარისხი იყო, თითქოს წამიერი და სავალდებულო. ამ „ვალით” მისია პირნათლად უნდა შეესრულებინა ღმერთისაგან განდგომილი ეპოქის წინაშე” (პ. კვარაცხელია, სადისერტაციო მაცნე, გვ. 14-16). ცნობილი მკვლევარი და კრიტიკოსი სოსო სიგუა ასე ხატოვნად ამკობს ტერენტი გრანელს - „ქართული პოეზიის სალოსი”. ეს ფრაზა პაატა კვარაცხელიასაც აქვს მოხმობილი, მაგრამ ჩვენმა დისერტანტმა და მისმა ხელმძღვანელმა სოსო სიგუასეული მეტაფორული გამოთქმა პირდაპირი მნიშვნელობით გაიგეს და ტერენტი გრანელი სალოსად გამოაცხადეს. ამ გაუგებრობას დისერტაციაში საკმაოდ ვრცელი ადგილი უკავია და ნაშრომის ერთ-ერთ უმთავრეს პოსტულატს წარმოადგენს. პაატა კვარაცხელიამ ტერენტის სალოსად გამოცხადებით უმთავრესი გაუგებრობა აიცილა თავიდან: თუ ვინმე შეეკამათებოდა, სულიერად დაავადებული კაცი მაცხოვრის ჰიპოსტასად როგორ გამოაცხადეო, პასუხიც მზად ექნებოდა და პოეტის ფსიქიკურ აშლილობას სალოსობით გააკეთილშობილებდა, მაგრამ ერთი რამ მაინც ვერ გაითვალისწინა სასულიერო პირმა - ტერენტის ლქსში „მამა” აქვს  ასეთი ფრაზა - „და მამაჩემი ფრიდრიხ ნიცშეა”. საკითხავია, ვის ვაცხადებთ ქრისტედ ან ქრისტიან სალოსად, ადამიანს, რომელიც ამბობს, რომ ნიცშეანელია?! მამა პეტრესთვის ნამდვილად არ ვაპირებ ნიცშეს მოძღვრების ახსნასა და ქრისტიანობის მიმართ მის რადიკალურ დამოკიდებულებაზე მსჯელობას - ამ წერილში ამის დრო და ადგილი ნამდვილად არ არის.

* * *
როგორც ჩანს, მამა პეტრეს სადისერტაციო ნაშრომის თემატიკა მკვლევარისა და კრიტიკოსის, ზაზა აბზიანიძის ერთმა წერილმა განსაზღვრა - „ტერენტი გრანელის ლიტერატურული პორტრეტი”. პაატა კვარაცხელია წერს: „ზაზა აბზიანიძე მიიჩნევს, რომ ტერენტი გრანელმა აკრძალული ხილის გემო მოსინჯა. პოეტის ქარტეხილებით აღსავსე ცხოვრებას ზოზიასთან გაურკვეველი გრძნობის არსებობით ხსნის, რაც უსაფუძვლოა” (პ. კვარაცხელია, დისერტაცია, გვ. 173). ზაზა აბზიანიძე შეფარვით, მინიშნებებით ცდილობს ტერენტის ქვეცნობიერის გამოაშკარავებას. ამ წერილიდან არც ისე იოლია კონკრეტული დასკვნის გამოტანა, რადგან მკვლევარი საკითხის გაბუნდოვანებას ამჯობინებს. მას თან სურს, გვითხრას ტერენტის შესახებ რაღაც მნიშვნელოვანი, თან ვერ ბედავს თავისი თვალსაზრისის აშკარად, გაბედულად გამხელას, მაგრამ, თუ მის მინიშნებებს გავადევნებთ თვალს, შესაძლოა, ისეთ მკრეხელურ დასკვნამდე მიგვიყვანოს, როგორიც ინცესტია. ფროიდისტული ქვეცნობიერის ძიებას გრანელის სამშვინველში, პოეტის მიერ „ზეციური ნების რომელიღაც წესიდან გადახვევას” და „სხვათათვის მიუწვდომელთან ზიარებას”, ციტატას ნაირა გელაშვილის წერილიდან, რომელიც ავსტრიელი პოეტის, გეორგ თრაქლის ლიტერატურულ პორტრეტს შეეხება, ძალიან თამამ და გაუგონარ დასკვნასთან მივყავართ. ამ წერილში ყველაფერი ორაზროვანია და არაფერია ცალსახა. მკვლევარი ხან გრანელის წარმოსახვითსა თუ ეფემერულ ცოდვაზე მიგვანიშნებს, ხან კი პირდაპირ აცხადება, რომ ტერენტიმ „აკრძალული ხილის გემო მოსინჯა”. როგორც ითქვა, შემთხვევითი არც ამონარიდია ნაირა გელაშვილის წერილიდან, რომელიც „ტერენტი გრანელის ლიტერატურული პორტრეტის” ავტორს საგანგებოდ მოჰყავს: „ბავშვი წითელი პარასკევისა” - ამ მრავლისმეტყველი განსაზღვრებით „დის” სახის ერთ-ერთი ფუნდამენტური თვისებაა გადმოცემული: ეს არის ჯვარცმული, განწირული არსება, რომელსაც უკავშირდება „ძმის” დანაშაულისა და ცოდვის კომპლექსი. შეიძლება ითქვას, რომ „ძმის” თითქმის მთელი დანაშაულის განცდა კონცენტრირებულია დასთან მიმართებაში” (გელაშვილი 1982: 299-300). ამ ციტატის შემდეგ მკვლევარს გრანელთან მიმართებით ასეთ დასკვნა გამოაქვს: „რაღაც ძალზედ მსგავსი სურათია ბედისწერისაგან დაგებული ხაფანგისა... ეს სტრიქონები გრანელის მთელი შემოქმედების კონტექსტში პირობითად აღიქმებიან პოეტის წრფელ, მაგრამ განუხორციელებელ სურვილთან” (ჰტტპ://მასტავლებელი.გე/?პ=4385, 8/11), მაგრამ, რა სურვილთან, ამას უკვე აღარ გვიმხელს, თუმც ზაზა აბზიანიძის წერილში აკრძალულ ხილსა თუ აკრძალულ სიყვარულზე არაერთ მინიშნებასა ვხვდებით. ასეთია, მაგალითად, ორფეოსისა და გათხოვილი ქალის, ევრიდიკეს მიჯნურობის მოხსენიება გრანელისა და მისი დის ურთიერთობის კონტექსტში.  ასე რომ, თუ ზაზა აბზიანიძის სიტყვებით თამაშს მივყვებით და არიადნეს ძაფის გორგალს წვერს ვუპოვნით, მაშინ, გამოდის, რომ გრანელთან მიმართებით ფროიდის ხსენება შემთხვევითი არ უნდა იყოს. სწორედ ასეთმა მკრეხელურმა დასკვნამ უბიძგა მამა პეტრეს მეორე უკიდურესობისაკენ და ზაზა აბზიანიძის მოსაზრების საწინააღმდეგოდ, „ცოდვილი” გრანელის დისადმი დამოკიდებულება მისტიკური შარავანდედით შემოსა. ერთი რამ კი აშკარა და ცხადია ზაზა აბზიანიძის წერილში - ის ტერენტის მიერ წარმოთქმულ სიტყვა „ძვირფასოს” განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს და პიკანტურობის ელფერს აძლევს: „ზოგჯერ ტერენტი გაურბის ზოზიას ხსენებას, მაგრამ სადაც კი შეგხვდებათ მის ლექსში ემოციური წამოძახილი - „ძვირფასო!”, თითქმის უცდომლათ შეგიძლიათ იგულისხმოთ, რომ ეს ზოზიასადმი მიმართვაა” ((ჰტტპ://მასტავლებელი.გე/?პ=4385, 7/11). ამ სიტყვებს აბზიანიძისეული კიდევ ერთი კომენტარი მოსდევს: „უძილობის ტყვეს” - გრანელს სულ უფრო და უფრო სასტიკი განაჩენი გამოაქვს საკუთარი თავისთვის. კისერზე შებმული ქვასავით ამძიმებს რაღაც წარმოსახული ბიბლიური ცოდვა, ფსკერისკენ იზიდავს და ძირავს...” (ჰტტპ://მასტავლებელი.გე/?პ=4385, 7/11). ეს „უცდომელი” და „უტყუარი” არგუმენტები პაატა კვარაცხელიას თავისი უფროსი კოლეგისგან უსწავლია. ჯერ ერთი, მოყოლებული ბიბლიური პირველცოდვიდან, ამქვეყნად ყველა ადამიანი გარკვეულად ცოდვილია და ამის გამო გამუდმებით სთხოვს უფალს შენდობას. თუ ტერენტი იმავეს მოიმოქმედებდა, ეს სულაც არ გვაძლევს იმის უფლებას, რომ გაუგონარი ცილი დავწამოთ მას. მეორე, როგორც უკვე ვთქვი, არც მიმართვის ფორმა - „ძვირფასო” - იძლევა რაიმე ეჭვის საფუძველს. ტერენტი ხომ ხშირად ორივე დას მიმართავს ამ სიტყვებით. ამ თემის გარშემო ზემოთ საგანგებოდ შევჩერდი და ზედმეტად მიმაჩნია ამის გამეორება და მკითხველის გადაღლა იმის მტკიცებით, რომ „ძვირფასოთი” ნებისმიერ ადამიანს შეგვიძლია, მივმართოთ და სიყვარული და პატივისცემა გამოვხატოთ მისადმი. თუ ზაზა აბზიანიძე თვლის, რომ ტერენტი ამ სიტყვით ყველგან ზოზიას მიმართავს, ოღონდ შეფარულად, დაუკონკრეტებლად, მაშინ ბატონ ზაზას ტელეპატის ნიჭი ჰქონია. სხვანაირად, აბა, როგორ შეიძლება, გამოიცნო, ვინ იგულისხმება სიტყვა „ძვირფასოს” ადრესატად. პატივცემულ კოლეგას შევახსენებ, რომ ამ სიტყვით გრანელი არაერთგზის მიმართავს სხვა ადამიანებსაც. ასეთები კი მრავლად მოიპოვებიან მის შემოქმედებაში, მაგრამ, როცა ობიექტი არ ჩანს, რთულია გარკვევა, რეალურად ვის გულისხმობს პოეტი „ძვირფასოში”: იქნებ თამარ ჯაფარიძეს - „მე შენზე ვფიქრობ და თითქმის გხედავ, / ვფიქრობ და ისევ დღეა მზიანი. / ძვირფასო, მოსვლა რად გაგიძნელდა, / ძვირფასო, რისთვის დაიგვიანე” („შენს მოლოდინში”); იქნებ, ირას(?!) - „შენთან ერთად მე სიცოცხლე მინდა, / შენთან ერთად შემოდგომას ველი” ან იქნებ ძვირფას დებს - ორივეს და არა მხოლოდ ზოზიას; „ძვირფას მეგობარს” და, ასე განსაჯეთ, ხესაც კი „ძვირფასოთი” მიმართავს: „ძვირფასო ხეო, შენ მოგეყრდნობი, / ძვირფასო ხეო, რამე მირჩიე” („მიმართვა ხისადმი”). ზაზა აბზიანიძის „უცდომელი” თეორიის მიხედვით კი იქ, სადაც პოეტი ვნებაზე საუბრობს, ყოველთვის ზოზიას მოიაზრებს, ხოლო მისი სევდა-კაეშნის მიზეზად დის მიმართ (სავარაუდოდ!) ჩადენილ ცოდვას ასახელებს. აქვე ისიც უნდა შევახსენო ბატონ პროფესორს: ბარათაშვილიც და გალაკტიონიც ბაირონისეული სევდის მატარებლები იყვნენ, მაგრამ არც ბარათაშვილი იყო საკუთარ დასთან გამიჯნურებული და არც გალაკტიონი იქნებოდა და რომ ჰყოლოდა. რაც შეეხება ტერენტის გამუდმებულ მიმართვას დისადმი (ვგულისხმობ იმ ლექსებს, სადაც მიმართვის ადრესატი გაურკვეველია), ლეგენდების მოყვარულ მკვლევარებს შევახსენებ - გრანელს არაერთი ისეთი ლექსი თუ წერილი აქვს, სადაც „და” სრულიადაც არ არის რეალური ქალის პროტოტიპი, მითუმეტეს არც ღვთისმშობლისა და მას მხოლოდ განყენებული შინაარსი აქვს. დედის, დების, სატრფოს ალერსს დანატრებულმა პოეტმა მარტოობა და სევდა-წუხილი გაიხადა დად და დედად: „ახლა ჩემი და ყრუ სიჩუმეა, /და ჩემი დედა - ღამეა მხოლოდ” („ფერისცვალება”) და თვით იმ ფრაზებშიც კი, სადაც ამბობს: „სიკვდილის წინ მომაგონდება თბილისის ღამეები და ჩემი უნაზესი და: ეს ორი შეერთებული კოცონი, რომელიც მწვავდა მე ყოველთვის”, სულაც არ ნიშნავს მის ბიოლოგიურ ან თუნდაც მისტიკურ დას. პოეტისთვის, რომელიც გულდათუთქული ამოიოხრებს: „ყოველი ღამე-ყრუ სამარეა, / ყოველი ღამე-არის გოლგოთა” („შორეული სინათლე”), სულიერ დად, მარტოობის განუყრელ მეწყვილედ იქცნენ ღამე და ღამის თანამდევი ატრიბუტები: წუხილი, მარტოობა, სიჩუმე - „ნათელივით თავზე დამადგება ჩემი განუყრელი და - სიჩუმე” („სიკვდილის შემდეგ”), ამიტომაც ამბობს:

„მე იმდენად შევეჩვიე ლანდებს,/ მინდა თოვლშიც მათი კვალი ჩანდეს,/ მე იმდენად შევეჩვიე სევდას,/ ყველა ლექსი ცრემლით დამისველდა./ მე იმდენად შევეჩვიე ღამეს,/ ის სინათლე, ვიცი გამაწამებს („საახალწლო ელეგია”. პაატა კვარაცხელიასა და ზაზა აბზიანიძის რადიკალურად განსხვავებულ მოსაზრებათა „ჭეშმარიტების” (როგორც თავად მიიჩნევენ ავტორები (?!)) დადგენა ძალიან გაუჭირდება მკითხველს. ერთი გვიმტკიცებს, რომ ინცესტურმა ცოდვამ შთანთქა ტერენტის პიროვნული მე, ხოლო მეორე ამ ბუნდოვანი და დაუსაბუთებელი ბრალდების ადრესატს ხან ქრისტიან სალოსად, ხან ჯვარცმულ მაცხოვრად სახავს. ეს ყოველივე კიდევ ერთხელ ცხადყოფს იმის აუცილებლობას, რომ კრიტიკის არარსებობის პირობებში ჩვენს ლიტერატურათმცოდნეობით სივრცეში რაღაც კონტროლი აუცილებლად უნდა არსებობდეს, მით უფრო, სამეცნიერო ნაშრომებსა და მათ პუბლიკაციაზე ვინმე უნდა აგებდეს პასუხს.

***
წერილის დასაწყისში პროფესორ-მასწავლებელთა პასუხისმგებლობაზე ვსაუბრობდი ახალგაზრდობის წინაშე და შეშფოთებას გამოვთქვამდი, თუ რაოდენ უარყოფითი ზეგავლენა შეიძლება იქონიოს მათზე ლიტერატურათმცოდნეობითმა ნონსენსებმა. ვფიქრობ, ეს საკითხი საფუძვლიან განსჯა-გაანალიზებს საჭიროებს, რადგან, როგორც ჩანს, ჩვენი სალიტერატურო კვლევის სფეროში მძლავრად არის შემოჭრილი იმის მცდელობა, ვეძებოთ ღვთაებრივი ასპექტები იქ, სადაც არ მოიპოვება.
გასულ საუკუნეში ერთგვარ ლიტერატურულ მოდად იქცა ყველგან, ლამის ყველა ნაწარმოებში მითოსური პლასტის ძიება. ახლა საღვთო ტრფიალებას ნუ ვეძიებთ იმ თხზულებებში, რომელთაც კონკრეტული ადრესატი ჰყავთ. ასე, მაგალითად, ეპიგრაფი ტიციან ტაბიძის ლექსისა „ანანურთან” გარკვევით გვამცნობს, რომ ლექსი თამუნია წერეთელს ეძღვნება. ეს ლექსი ერთ საკმაოდ პოპულარულ წიგნშია შეტანილი, რომელიც გამოვიდა სერიით - „ქართველი მწერლები სკოლაში”. ამ ლექსს ახლავს მკვლევარ მაია ჯალიაშვილისეული ინტერპეტაცია. მიუხედავად იმისა, რომ ტიციან ტაბიძე გარკვევით ამბობს, ლექსს კონკრეტულ ქალს, თამუნია წერეთელს ვუძღვნიო, მკვლევარი ამ ფაქტს თავისებურ ახსნას უძებნის: „ლექსს „ანანაურთან” ჰქვია. პოეტმა, რა თქმა უნდა, საგანგებოდ აირჩია სიყვარულისთვის ქებათა ქების შესასხმელად ეს წმინდა ადგილი ანანურთან. მიწიერ ვნებათაგან განწმენდილ პოეტში იბადება სიყვარულის წყურვილი. როგორც სუფისტურ პოეზიაში რეალური ქალის მიღმა იგულისხმება ღვთისმშობელი, აქაც შეიძლება მკითხველმა, უპირველესად, ღვთაებრივი ტრფობა დალანდოს” (მ. ჯალიაშვილი, გვ. 46) და საკუთარი თვალსაზრისის გასამყარებლად ლექსის შემდეგ სტროფს იმოწმებს: „შენ აქ რა გინდა, მაგრამ ყოველთვის/ მომაგონდები ამ ანანურთან,/ შავი არაგვი თეთრ არაგვს ერთვის,/ ჩვენი გათიშვა კი ყველას სურდა”. დავიწყოთ იმით, რომ თუ თამუნია წერეთელში ღვთისმშობელი იგულისხმება და, როგორც მკვლევარი ამბობს, მიწიერ ვნებათაგან განწმენდილი პოეტი მისტიკური ტრფიალების გამოსახატავად ისეთ წმინდა ალაგს ირჩევს, როგორიც ჩვენი, ქრისტიანული კულტურის ძეგლი ანანურია, მაშინ რა კავშირი აქვს ან ტიციანს, ან მის ლექსს სუფიზმთან - ისლამურ ძირებზე აღმოცენებულ რელიგიურ მსოფლმხედველობასთან, რომლის კონცეფციითაც მისტიკური ტრფიალებით გახელებული ადამიანი უნდა გათავისუფლდეს პიროვნული მესგან და ექსტაზის მეშვეობით შეერწყას ღვთაებას, სრულად უნდა გაითქვიფოს მასში. ტიციანის ამ ლექსში აშკარა რეალისტურობით არის დახატული ბეჟან წერეთლის პირმშვენიერი ასულის ტრაგედიით (მას ფეხი მოჰკვეთეს) შეძრული პოეტის გულისტკივილი („შენ დანგრეული ხან მოდინახე,/ ფეხმოტეხილი შენ ხარ ღრუბელი”). ასე რომ, ამ შესანიშნავი პოეტური  სტრიქონების აზრობრივ შინაარსში ქრისტიანული ღვთაების ამოკითხვაც უსაფუძვლოა და სუფიზმთან მისი რაიმე დოზით კავშირი ხომ მით უფრო დაუჯერებელია. ამავე სერიის ერთ-ერთ წიგნში კი („გიორგი ლეონიძე”) მკვლევარი ლალი დათაშვილი ჩვენი რელიგიური განმანათლებლის, წმინდა ნინოს ხატებას ხედავს ასევე რეალისტურ ლექსში „ნინოწმინდის ღამე”. ლექსს, რომლის პოეტური სახეებიც მოჭარბებული მატერიალურობით გამოირჩევა და არც პიკანტური დეტალების ნაკლებობას განიცდის, ქრისტიანული რწმენის სიმბოლოდ აცხადებს მკვლევარი: „ნინოწმინდის გალავანში, სადაც შენივთებულია რწმენა და სამშობლო, სადაც ქართლის მიწას წმინდა ნინოს ნაფეხურები ატყვია, მეგობარ პოეტებს ჭიქა ღვინო მგზნებარე, ცოცხალ, ხელშესახებ წარსულს „შემოაფეთებს”... თრდატ მეფის ლაშქრისაგან (ანუ „ბაზიერის დაფით”) „დამფრთხალი”, „მაყვალს შეფარებული დურაჯი” - წმ. ნინო მორცხვად იღიმება. ისეთი ცინცხალი და ხელშესახებია ეს ხილვა, როგორც „თოთო გაზაფხულის” რძის სუნი, ან „ატმებით მსხმოიარე ცა” (ლ. დათაშვილი, დასახელებული წიგნი, გვ. 37). მკითხველს ვთხოვ, იქნებ, ერთად გავარკვიოთ, საიდან გაჩნდა გოგლა ლეონიძის ლექსის ლალი დათაშვილისეულ ინტერპრეტაციაში თრდატ მეფე და მაყვლოვანს შეფარებული, მორცხვად მომღიმარი წმინდა ნინო?!
„ნინოს ცხოვრების” ლეონტი მროველისეული რედაქცია გვამცნობს: „ღირსი ნინო დამალულ იქნა ეკალთა შორის ვარდისათა”, ხოლო მცხეთას მოსვლის შემდეგ წმინდა ნინომ „პოვა გარეგანით ზღუდეთა მათ ქალაქისათა სახედ ტალავარისა მცირისა მაყუალთა მიერ შემზადებული განგებითა ღმრთისაითა ადგილსა მას”. „ნინოს ცხოვრების” ამ ორ ეპიზოდში ნახსენები ეკლოვნისა და მაყვლოვნის გამო ლალი დათაშვილმა ლექსის პერსონაჟად, „მაყვალს შეფარებულ დურაჯად” წმინდა ნინო გამოაცხადა, ნაცვლად პოეტის მიწიერი ტრფობის ობიექტისა. ასე რომ, დათაშვილისეულ ინტერპრეტაციას თუ გავყვებით, ჩვენს მხატვრულ ლიტერატურაში, სადაც კი ვინმე მაყვალს ახსენებს, ყველგან წმ. ნინო უნდა ვიგულისხმოთ და მიჯნურის თვალთა შემოფეთებაშიც წმ. ქალწული უნდა გვახსენდებოდეს. ტექსტის ამგვარი ახსნა არათუ გვაახლოებს მის სწორ ინტერპრეტაციასთან, პირიქით, ერთობ მკრეხელურსა და უხამს კომიკურ სურათს წარმოგვიდგენს - მორცხვი ღიმილით, დანაშაულში წასწრებული ბავშვივით, როგორ იმზირება ნადირობისას, ბაზიერებისა თუ მარეკებისაგან დამფრთხალ-შეშინებული წმ. ქალწული ნინოწმინდის გალავანში მოქეიფე, შეზარხოშებული „ცისფერყანწელებისა” და მათი მეგობრებისკენ. არადა, მკითხველი თვალნათლივ ხედავს ათაბაგის ქალის ოქროს კალმახისდარი ძუძუებისა და თავთუხისდარი წამწამების მიჯნურობით გახელებულ გოგლა ლეონიძეს, რომლის ტრფობის ობიექტსაც არაფერი აქვს საერთო წმინდანთან. როგორც ჩანს, ლალი დათაშვილის უნაპირო ფანტაზიას, გარდა მაყვლის ხსენებისა, ლექსის სათაურმაც შეასხა ფრთები. რადგანაც გიორგი ლეონიძის ამ პოეტურ შედევრს „ნინოწმინდის ღამე” ჰქია, ეს ფაქტი საკმარისი აღმოჩნდა იმისათვის, რომ ლექსის ადრესატი წმინდანთა დასის წევრთა შორის ეძებნა (მკვლევარმა „ნინოწმინდის ღამე” შებრუნებულად, „წმინდანინოს” ღამედ გაიგო), ისევე, როგორც „პატარა იარაში” წარმოდგენილი „ხატაელი ძმის გატეხილი თავი, პატარა სიყვარულით ტარიელზე გამიჯნურებისა და მისი ხელში ჩაგდების სურვილით გამოწვეული” (იქვე, გვ. 38).
როგორც ვხედავთ, ამ ინტერპრეტაციულ აბდაუბდაში რაიმეს გაგება ძალიან ჭირს. საკითხავია, ვისზე იყო გამიჯნურებული უმცროსი ხატაელი ძმა - ტარიელზე?! მისი მიჯნურობით იწვოდა და ამიტომ სურდა მისი ხელში ჩაგდება?! როგორც მკვლევარი ირწმუნება, ტარიელსაც „პატარა სიყვარულით” გაუტეხია ხატაელისთვის თავი. ეს ალბათ, არც მეტი, არც ნაკლები, კლასიკად ქცეული ლექსის სუპერთანამედროვე, ლიბერტარიანული ინტერპრეტაციაა და სინამდვილეში არაფერი აქვს საერთო იმ აზრობრივ შინაარსთან, რომ ეს პოეტური შედევრი ძმობის, მეგობრობისა და სიყვარულის ჰიმნია, რომ ცხოვრების ჟინისა და ტემპერამენტის ნიშნით ხაზარებს შედარებული ლექსის „მეხანძარენი” ძმობამ, ცრემლმა და სიყვარულის იარამ „ააბრიალა”. რაც შეეხება „ნინოწმინდის ღამეში” ნახსენებ ავთანდილსა და „ვეფხისტყაოსნისეულ” რემინისცენციებს, ესეც ქვეტექსტის განუყოფელი ნაწილია - ლექსი, როგორც ითქვა, სიყვარულისა და მეგობრობის საგალობელია, ავთანდილი კი იდეალური მიჯნურისა და მეგობრის სახეა. ვფიქრობ, ზემოთ მოხმობილმა მაგალითებმა კიდევ ერთხელ დაგვარწმუნა, რომ,  როგორც ჩანს, XIX საუკუნეში ილიას მიერ დასმულ რიტორიკულ შეკითხვას - „რა მიზეზია, რომ კრიტიკა არა გვაქვს”, არც ახლა, XXI საუკუნეში გასვლია ყავლი და კვლავ მარადიულ პრობლემა-შეკითხვად რჩება. არადა, კრიტიკის უქონლობა რა დაღსაც ასვამს ჩვენს ლიტერატურას, ცხადზე ცხადია. ლეგენდების მოყვარული ერი ვართ და ამ ლეგენდების ძიებაში ფსევდოლეგენდებამდე მივდივართ.

დასასრულ, ლერი ალიმონაკს მინდა დავესესხო და უკიდეგანო ფანტაზიებსა და მარაზმში გადაცვენილ მკვლევარებს შევახსენო: ფრთხილად, პროფესორებო, ფრთხილად! თქვენს უკან მომავალი თაობაა!!!


თამარ გელიტაშვილი



კომენტარები ილუსტრაციები რეცენზიები