ნაწარმოებები


ვულოცავთ!!! მუხრანის პრემიის გამარჯვებულებს, საიტის წევრებს ირაკლი ასლანიკაშვილს და თეა თაბაგარს. დაწვრილებით ლიტ-მოვლენაში     * * *     ურაკპარაკის დასახმარებლად!!!     * * *     გთხოვთ შეიხედოთ ფორუმზე: #ურაკპარაკის ფორუმი >> ლიტერატურული საიტის შესახებ >> ურაკპარაკის დასახმარებლად -> http://urakparaki.com/?m=13&Forum=1&Theme=1502#Last

ავტორი: ადვოკატი კახაბერ როდინაძე
ჟანრი: კრიტიკა-პუბლიცისტიკა
28 ივნისი, 2019


რეცენზია ერნესთ ჰემინგვეის მოთხრობის „ძალიან მოკლე ამბავი“-ს ნანა ღამბაშიძესეულ თარგმანზე /რეცენზიის ავტორი: ადვოკატი კახაბერ როდინაძე/

რეცენზია ერნესთ ჰემინგვეის მოთხრობის „ძალიან მოკლე ამბავი“-ს  ნანა ღამბაშიძესეულ  თარგმანზე  /რეცენზიის ავტორი: ადვოკატი კახაბერ როდინაძე/


რეცენზიის ავტორი:
ადვოკატი კახაბერ როდინაძე

რეცენზია ერნესთ ჰემინგვეის მოთხრობის „ძალიან მოკლე ამბავი“-ს  ნანა ღამბაშიძესეულ  თარგმანზე

რეცენზიის ობიექტია ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ცნობილი ამერიკელი მწერლის ერნესთ ჰემინგვეის „ძალიან მოკლე ამბავი“-ს (დაწერილია I მსოფლიო ომის შემდეგ)  ქართულიენოვანი თარგმანი. თარგმანის ავტორია ნანა ღამბაშიძე (თარგმანი დაბეჭდილია წიგნში: „ერნესტ ჰემინგუეი, თხზულებანი, ტომი III“, გვერდები 343-344, თბილისი). ორიგინალის და თარგმანის მოცულობა ერთმანეთს თითქმის ემთხვევა, ორიგინალში მოთხრობა 2 გვერდია, თარგმანშიც 2 გვერდია. თარგმანში არ არის რაიმე მნიშვნელოვანი ცვლილებები ორიგინალთან შედარებით, ორიგინალის ავტორის სტილი მთარგმნელს ძირითადად შენარჩუნებული აქვს.

მთარგმნელი ახდენს ტექსტის კულტუროლოგიურ ადაპტაციას, რისთვისაც ინგლისური ენის იდიომები ქართული სასაუბრო ენით გადმოაქვს:

He went under the anesthetic holding tight on to himself so he would not blab about anything during the silly, talky time (გვ. 343).

”როცა აძინებდნენ, ის ცდილობდა თავი შეეკავებინა, რამე არ წამოეროშა, სულელური ლაქლაქი არ დაეწყო”.

She knew it was for the best (გვ.344).

”კარგია, რომ ასე მოხდა”.     


საინტერესოა შემდეგი წინადადების თარგმანი:

they had a joke about friend or enema (გვ. 343).

”ყველანი ოხუნჯობდნენ, ოყნა რომ გაუკეთა”.     

თუ ამ წინადადებას სიტყვასიტყვით ვთარგმნით, მივიღებთ:

”ისინი ხუმრობდნენ \"მეგობრის ან ოყნის\" შესახებ”.

სავარაუდოდ, საუბარია რომელიღაც, მთარგმნელისათვის უცნობ ანეგდოტზე (ისტორიაზე, სიტყვების თამაშზე). ეს ანეგდოტი (ისტორია, სიტყვების თამაში) აგებული უნდა იყოს  ინგლისური სიტყვების enema (ოყნა) -ის და enemy (მტერი) -ის  მსგავს წარმოთქმაზე, ვინაიდან ამ ანეგდოტის (ისტორიის, სიტყვების თამაშის) შინაარსი ჩვენთვის (და როგორც სცანს, მთარგმნელისათვისაც) უცნობია,  ამიტომ საუკეთესო გამოსავალი იქნებოდა ამ წინადადების გამოტოვება.

აბა, დაფიქრდით, რატომ უნდა  გაუკეთონ ექიმებმა ოპერაციის წინ ადამიანს ოყნა? არ იცით? არც უნდა იცოდეთ, თუ სამედიცინო განათლება არ გაქვთ. თურმე, თუ ოპერაცია შინაგან ორგანოებზე ტარდება, მაშინ უკეთებენ. მთარგმნელმა არსებული მდგომარეობიდან კარგი გამოსავალი მოძებნა, სიტყვასიტყვით თარგმანის მაგივრად ტექსტი შეცვალა, მკითხველზე ემოციური ზემოქმედების შენარჩუნებით.

აღსანიშნავია მთარგმნელის მისწრაფება ერნესთ ჰემინგვეის დაწერილი ამერიკული სტილის მოთხრობა „მოარგოს“ ქართულ სტილს (რეალობას), როგორც ის მას ესმის, რითაც, რა თქმა უნდა, ნაწილობრივ იკარგება ორიგინალის  მომხიბვლელობა:

the major of the battalion made love to Luz (გვ.344).

”ათასეულის მაიორი ლუიზის გაუმიჯნურდა”.   

საინტერესოა, რომ სიტყვა ”მიჯნური” ქართული წარმოშობის სიტყვა არ არის, სპარსული წარმოშობის სიტყვაა. მთარგმნელი ქართული წარმოშობის სიტყვის  ”სიყვარულის”, ”შეყვარების” ნაცვლად იყენებს სპარსული წარმოშობის სიტყვას ”მიჯნური”, თუმცა ორიგინალში გამოყენებული ინგლისური წარმოშობის სიტყვა ”love” და არა სპარსული ან ფრანგილი წარმოშობის სიტყვა.  გარდა ამისა, საინტერესოა, რომ  იტალიური არმია მე-20 საუკუნეში, I მსოფლიო ომის დროს, არ იყო ისეთ ქვედანაყოფებად  ორგანიზებული, რომ ათასეულის მეთაურები ჰყოლოდა, როგორც ქართული ან სპარსული ლაშქარი შუა საუკუნეეში, I მსოფლიო ომის იტალიური რეგულარული არმიის მაიორი ”ბატალიონის”  (battalion) მეთაური იყო და არა ”ათასეულის”, I მსოფლიო ომის დროს არსებულ ”ბატალიონში” დაახლოებით 250 ადამიანი იყო, ზოგში მეტი, ზოგში ნაკლები, მაგრამ არა  1000. შუა საუკუნეების ათასეულებად ორგანიზებულ ჯარებში კი, ათასეულში იყო  1000 ადამიანი. ასე რომ, ბატალიონსა და ათასეულს შორის  არის მცირეოდენი განსხვავება, სულ რაღაც ”ოთხჯერადი”.

თარგმანის „გაქართულებისაკენ“ მისწრაფების კიდევ ერთი მაგალითია წინადადება:

Luz would not come home until he had a good job and could come to New  York to meet her (გვ. 344).

”ლუიზი არ ჩავიდოდა მასთან, ვიდრე ის ხეირიან სამუშაოს არ იშოვნიდა, მერე კი ის თავად  დახვდებოდა ნიუ - იორკში”.

ორიგინალში ნეიტრალური მოდალობის სიტყვათშეხამება a good job (კარგი სამსახური) შეცვლილია ქართული ქუჩური მეტყველების ემოციური დატვირთვის მქონე სიტყვათშეხამებით ”ხეირიანი სამუშაო”, ინგლისური ნეიტრალური მოდალობის სიტყვა had შეცვლილია ასევე ქართული ქუჩური მეტყველების ემოციური დატვირთვის მქონე სიტყვით ”შოვნა”.

გარდა ამისა, თარგმანში არის უზუსტობაც:

could come to New York to meet her (გვ. 344).

მერე კი ის თავად  დახვდებოდა ნიუ-იორკში.   

ეს წინადადება ორიგინალში არის მიზნის გარემოებითი წინადადება (could come to New York to meet her – ზუსტი თარგმანი: იმისათვის, რომ ნიუ-იორკში გადასულიყო საცხოვრებლად და იქ  დახვედროდა მას). მთარგმნელმა  გამოიყენა გრამატიკული ტრანსფორმაციის მეთოდი და მიზნის გარემოებითი წინადადება გადმოიტანა როგორც მეტყველების სხვა ნაწილი, უზუსტობა კი ის არის, რომ მთარგმელმა მკითხველს ვერ გააგებინა, რომ მოთხრობის მთავარი გმირი ნიუ-იორკში რომ გადასულიყო საცხოვრებლად და იქ დახვდომოდა ლუიზის, ამისათვის ჯერ ჩიკაგო უნდა დაეტოვებინა. ეს რომ ასეა, ამას ისიც ადასტურებს, რომ მოგვიანებით ლუზიმ წერილი მას ჩიკაგოში გაუგზავნა.

თარგმანში ორიგინალის და თარგმანის წინადადებების სინტაქსური წყობა ხშირად ერთმანეთისაგან განსხვავდება. მთარგმნელი ზოგჯერ ვერ, ობიექტური მიზეზების გამო, და ზოგჯერ  არ გადმოსცემს ორიგინალის წინადადებების მსგავს სინტაქსურ წყობას, ამიტომ  რთულ წინადადებებს რამდენიმე მარტივ წინადადებად ანაწევრებს. ობიექტურობისათვის აღსანიშნავია, რომ ამის მთავარი მიზეზი მთარგმნელის სუბიექტური ნება კი არა, არამედ ინგლისური და ქართული ენების ძალიან განსხვავებული სინტაქსია:

 
Fifteen came in a bunch to the front and he sorted them by the dates and read them all straight through (გვ. 344).

”მერე ერთბაშად მთელი დასტა მიუვიდა, თხუტმეტი წერილი იყო. თარიღების მიხედვით დაალაგა და თავიდან ბოლომდე ერთად წაიკითხა”.   


თარგმანში ხშირად არის გამოყენებული გრამატიკული ტრანსფორმაციები: გადაადგილება, ჩანაცვლება, გამოტოვება-შევსება. მაგალითად, გადაადგილების მაგალითია:

He went to America on a boat from Genoa (გვ. 344).

”გენუადან ამერიკაში გემით წავიდა”.   

ორიგინალში წინადადების ბოლოში მყოფი სიტყვა Genoa თარგმანში წინადადების თავში გადაადგილდა.

გრამატიკული ტრანსფორმაციის – ჩანაცვლების მაგალითია წინადადება:

Living in the muddy, rainy town in the winter (გვ. 344).

”ცხოვრობდა რა ტალახიან, წვიმიან ქალაქში ზამთარში”.   


დროის გარემოებითი წინადადება მთარგმელმა თარგმნა, როგორც:

”ამ ტალახიან, წვიმიან ქალაქში ზამთარი გაჭიანურდა”.   

სიტყვის გამოტოვების მაგალითია წინადადება:

She hoped he would have a great career, and believed in him absolutely (გვ. 344).

”ლუიზის სჯეროდა, რომ მას დიდი მომავალი აქვს და სწამდა მისი”.   

სიტყვა ”აბსოლუტურად”  მთარგმნელმა გამოტოვა.


სიტყვის ჩამატების მაგალითია წინადადება:

There were chimney swifts in the sky (გვ. 343).

”ცაში დასრიალებდნენ მივარდნილ საკვამურებში მობინადრე ნამგალები”.

გაუგებარია, საიდან გაჩნდა ორიგინალში არ არსებული სიტყვა ”მივარდნილი”. რატომ ”მივარდნილი”? იმიტომ, რომ შიგ ”ნამგალები” ბინადრობენ? ამ ლოგიკით, ქალაქში რამდენი ”ნამგალაცაა”, იმდენი მივარდნილი საკვამური უნდა იყოს, ანუ მივარდნილი სახლი, ანუ მივარდნილი ქალაქი, გარდა რამდენიმე სახლისა საკვამურის გარეშე პლიუს საავადმყოფოს შენობა. გარდა ამისა, საინტერესოა, რამდენმა ადამიანმა, ბიოლოგების გარდა, იცის, რას ნიშნავს სიტყვა ”ნამგალა”? თურმე ფრინველის ერთ-ერთი სახეობა ყოფილა. ამ წინადადებაში უკეთესი იქნებოდა, თუ სიტყვის swifts-ის  თარგმნისას გამოყენებული იქნება გენერალიზაციის მეთოდი და  სახეობრივი ცნების აღმნიშვნელი სიტყვა ”ნამგალები” შეიცვლება  გვაროვნული ცნების აღმნიშვნელი სიტყვით ”ფრინველები”. გარდა ამისა, საინტერესო ისიც არის, რამდენმა ადამიანმა, ექიმების გარდა, იცის, რას ნიშნავს სიტყვა ”სუსუნატი”? თურმე ”ჰონორეა” ყოფილა, ორიგინალში ინგლისურად რომ არ ყოფილიყო დაწერილი gonorrhea, ვერც მიხვდებოდით. მართლაც, ინგლისური ენის ცოდნა ძალიან სასარგებლოა.

დასასრულს, თუ მხედველობაში მივიღებთ იმ გარემოებას, რომ ერნესთ ჰემინგვეის მოთხრობების თარგმნა ზოგადად ძალიან რთულია, თუ მხედველობაში მივიღებთ იმ გარემოებასაც, რომ ინგლისური და ქართული ენის სისტემები ძალიან განსხვავდება ერთმანეთისაგან, შეიძლება ვთქვათ, რომ მიუხედავად ცალკეული შენიშვნებისა, თარგმანი შესრულებულია  მაღალ მხატვრულ დონეზე, ორიგინალის სტილი ძირითად ადეკვატურად არის გადმოცემული, ამიტომ თარგმანი მთლიანობაში დადებით შეფასებას იმსახურებს .



კახაბერ როდინაძე
ადვოკატი
ბათუმი, აჭარა
28.06.2019


---------------------------------------------------------

ინგლისურენოვანი ორიგინალი:

A very short story
By Ernest Hemingway

One hot evening in Padua they carried him up onto the roof and he could look out over the top of the town. There were chimney swifts in the sky. After a while it got dark and the searchlights came out. The others went down and took the bottles with them. He and Luz could hear them below on the balcony. Luz sat on the bed. She was cool and fresh in the hot night.

Luz stayed on night duty for three months. They were glad to let her. When they operated on him she prepared him for the operating table; and they had a joke about friend or enema. He went under the anesthetic holding tight on to himself so he would not blab about anything during the silly, talky time. After he got on crutches he used to take the temperatures so Luz would not have to get up from the bed. There were only a few patients, and they all knew about it. They all liked Luz. As he walked back along the halls he thought of Luz in his bed.

Before he went back to the front they went into the Duomo and prayed. It was dim and quiet, and there were other people praying. They wanted to get married, but there was not enough time for the banns, and neither of them had birth certificates. They felt as though they were married, but they wanted every one to know about it, and to make it so they could not lose it.

Luz wrote him many letters that he never got until after the armistice. Fifteen came in a bunch to the front and he sorted them by the dates and read them all straight through. They were all about the hospital, and how much she loved him and how it was impossible to get along without him and how terrible it was missing him at night.

After the armistice they agreed he should go home to get a job so they might be married. Luz would not come home until he had a good job and could come to New York to meet her. It was understood he would not drink, and he did not want to see his friends or any one in the States. Only to get a job and be married. On the train from Padua to Milan they quarrelled about her not being willing to come home at once. When they had to say good-bye, in the station at Milan, they kissed good-bye, but were not finished with the quarrel. He felt sick about saying good-bye like that.

He went to America on a boat from Genoa. Luz went back to Pordonone to open a hospital. It was lonely and rainy there, and there was a battalion of arditi quartered in the town. Living in the muddy, rainy town in the winter, the major of the battalion made love to Luz, and she had never known Italians before, and finally wrote to the States that theirs had been only a boy and girl affair. She was sorry, and she knew he would probably not be able to understand, but might someday forgive her, and be grateful to her, and she expected, absolutely unexpectedly, to be married in the spring. She loved him as always, but she realized now it was only a boy and girl love. She hoped he would have a great career, and believed in him absolutely. She knew it was for the best.

The major did not marry her in the spring, or any other time. Luz never got an answer to the letter to Chicago about it. A short time after he contracted gonorrhea from a sales girl in a loop department store while riding in a taxicab through Lincoln Park.

კომენტარები ილუსტრაციები რეცენზიები