ნაწარმოებები


    * * *    

ავტორი: ოთარ ცისკაძე
ჟანრი: თარგმანი
6 სექტემბერი, 2012


ჯორჯ გორდონ ბაირონი - ოდა ნაპოლეონ ბონაპარტს

"Expende Annibalem: -- Quot libras in duce summo invenies?"-- Juvenal, Sat.x.

I
აჰა, აღსრულდა - გუშინდელი იმპერატორი!
მეფეებთან რომ შებრძოლების შეგწევდა ძალი –
შერცხვენილი ხარ, უსახელო და მდაბიორი,
დამცირებული - თუმცა მაინც ჯერაც ცოცხალი!
ნუთუ ეს კაცი ფლობდა ადრე მეფეთ სავარძლებს,
დედამიწაზე რომ ფანტავდა თავის მტრების ძვლებს 
და ასე ძალუძს არიდება განგების მსჯავრის?
მას აქეთ, მცდარად რომ იწოდა ცისკრის ვარსკვლავად,
არ დაცემულა კაცი ანდაც ეშმაკი მსგავსად.


II
ბოროტო კაცო! რატომ იყო შენი თვისება
მათი გაროზგვა, მოიდრიკა ვინც შენს წინ მუხლი?
დაგაბრმავებდა საკუთარი დიდების ჭვრეტა,
სხვას ასწავლიდი ყოფილიყო თვალახილული.
ხელისუფლება რომ გქონოდა შეურყეველი -
საფლავი იყო ერთადერთი მისაგებელი
მათთვის, ვისგანაც შენ იყავი თაყვანცემული.
შენი დაცემით მიახვედრე კაცობრიობა,
პატივმოყვარეს რომ ჯობია არარაობაც!


III
ჭკუის სასწავლელ მაგალითად გამოადგებათ
ახალ დამპყრობლებს მომავალში ეს უკეთ ვიდრე,
ფილოსოფოსთა სიბრძნე ამას იქადაგებდა,
რასაც ამაოდ ქადაგებდა ამაზე ადრეც.
კაცთა გონების მომნუსხველი ჯადო იხსნება,
რათა არასდროს შეეყაროს იმგვარი სნება,
ადამიანი გაღმერთებას როცა იკადრებს
იმგვარ კერპების, რომ ჩვეულან ქნევას მახვილის,
რომელთაც თავი თითბერის აქვთ, ფეხები – თიხის.

IV
ზარ-ზეიმობა და მოხვეჭა საუნჯეების,
აღფრთოვანება მოგებული მორიგი ბრძოლის,
მიწისძვრასავით მოგუგუნე ხმა გამარჯვების,
ჩვეულებრივი სუნთქვა იყო შენთვის სიცოცხლის; 
მახვილი, სკიპტრა და ისეთი ძალაუფლება,
ადამიანს რომ მორჩილებას აიძულებდა,
სახელგანთქმული რითიც გახდი, ძლევამოსილი –
ჩაიხშო! – შეწყდა ბნელი სულის უკეთურება,
ო, რა სიშმაგეს იტევს შენი მეხსიერება!


V
მაოხრებელი თავადა ხარ აოხრებული!
გამარჯვებული შეიქენი მტრისგან დევნილი!
სხვისი ბედ-იღბლის გამკარგველი იყავ მსაჯული,
ახლა მთხოვნელი გახდი უკვე შენი ბედ-იღბლის!
ნუთუ ჯერაც გაქვს იმედები საიმპერიო
ამგვარ ცვლილებებს გაუმკლავდე, თავს მოერიო?
თუ გეშინია მარტოოდენ ქვეყნად სიკვდილის?
მოკვდე ხელმწიფედ ან იცოცხლო ცხოვრებით მონის -
შენს არჩევანშიც სიმამაცეს ჯაბნობა სჯობნის!

VI
შიშველი ხელით ადრე ვინაც გააპო მუხა,
ვეღარ გათვალა გახლეჩილ ხის უკუქმედება:
ხემ პირი შეკრა, მიაჯაჭვა ვარჯის მარწუხმა -
რა საბრალოა, იმ კაცივით ვინც იხედება.
ძლიერებისას შენ იჩენდი მუდამ სიავეს,
მოიმოქმედე თავის დროზე იგივე საქმე,
მსგავსი სასჯელი მოგისაჯა შენაც განგებამ:
თუ მიჯაჭვული მხეცთა მიერ იქნა შეჭმული;
შენ თავად უნდა ამოჭამო შენივე გული!


VII
რომაელმა კი, როცა მისი გული შეზარა,
როს დაურწყულდა რომაელთა დაღვრილი სისხლით,
დაბლა დააგდო მახვილი და შინ გაემგზავრა,
რომს განეშორა მედიდური ზიზღით ავსილი.
ასეთ გაბედულს მეტისმეტად თავს შეაძულებს,
ადამიანი, ვინც აიტანს მონობის უღელს
და მიატოვა მონურ ხვედრის ყველა მორჩილი!
მან ერთადერთხელ მოიპოვა ნაღდი დიდება,
ნებაყოფლობით როს დაკარგა ხელისუფლება.


VIII
ესპანელმა კი, როცა მისი მეფობის ჟინი
დააკარგვინა სწრაფად მზარდმა ავადმყოფობამ,
კრიალოსნისთვის მოიცილა მეფის გვირგვინი
და იმპერიას ამჯობინა მარტომყოფობა.
კრიალოსანის მარცვლებს თვლიდა ხელმწიფე ზუსტად,
და დაეუფლა დოგმატებზე კამათს ნატიფად,
ვერ აიცილა გაბერებით ჭკუასუსტობა:
ჯობდა ყველასთვის, რომ არასდროს მსგავსი ბოროტი,
არც მონაზონი ყოფილიყო და არც დესპოტი.


IX
შენ ახირება წარგმართავდა, უჯიათობა,
ელვის კლაკნილი როცა გქონდა მიტაცებული -
ნაგვიანევად მიატოვე მთავარსარდლობა,
შენი სისუსტით რომ იყავი ჩაჭიდებული;
ადამიანი ბოროტ სულთა სწუხს თვალის მოკვრით,
შენი დანახვაც მაშინათვე გულს ნაღველს მოგვრის,
მითუმეტეს რომ, ტახტიდან ხარ ჩამოგდებული;
წარმოიდგინეთ, ვინმემ ღმერთის ქმნილი სამყარო, 
სამართავად რომ მიაბაროს ამგვარ საბრალოს.


X
დედამიწაზე რაც კი მისთვის დაღვრილა სისხლი,
ვინც საკუთარი შეინახე ჯერ ხელუხლები!
შენს წინ მეფენი ქედს იდრეკდნენ კანკალით მუხლის
და ყაბულს იყვნენ გამხდარიყვნენ შენი ვასლები!
თავისუფლებავ, ო რარიგად შენ ხარ ძვირფასი,
შენს ძლიერ მტრებს რომ დაეცემათ შიშის თავზარი
და ასერიგად მდაბლდებიან ამპარტავნები.
დე, ნურცერთ ტირანს ნუ დარჩება მემკვიდრეობა
ნათელ სახელის - ვერ აცდუნოს კაცობრიობა!


6 სექტემბერი, 2012 წ.

  (გაგრძელება იქნება)


"Expende Annibalem: -- Quot libras in duce summo invenies?"-- Juvenal, Sat.x.


Ode to Napoleon Buonoparte
George Gordan, Lord Byron

I
IT IS done -- but yesterday a King!
And armed with Kings to strive --
And now thou art a nameless thing:
So abject -- yet alive!
Is this the man of thousand thrones,
Who strewed our earth with hostile bones,
And can he thus survive?
Since he, miscalled the Morning Star,
Nor man nor fiend hath fallen so far.
II
Ill-minded man! why scourge thy kind
Who bowed so low the knee?
By gazing on thyself grown blind,
Thou taughtest the rest to see.
With might unquestioned, -- power to save, --
Thine only gift hath been the grave,
To those that worshipped thee;
Nor till thy fall could mortals guess
Ambition's less than littleness!


III
Thanks for that lesson -- It will teach
To after-warriors more,
Than high Philosophy can preach,
And vainly preached before.
That spell upon the minds of men
Breaks never to unite again,
That led them to adore
Those Pagod things of sabre sway
With fronts of brass, and feet of clay.
IV
The triumph and the vanity,
The rapture of the strife --
The earthquake voice of Victory,
To thee the breath of life;
The sword, the scepter, and that sway
Which man seemed made but to obey,
Wherewith renown was rife --
All quelled! -- Dark Spirit! what must be
The madness of thy memory!

V
The Desolator desolate!
The Victor overthrown!
The Arbiter of others' fate
A Suppliant for his own!
Is it some yet imperial hope
That with such change can calmly cope?
Or dread of death alone?
To die a prince - or live a slave -
Thy choice is most ignobly brave!

VI
He who of old would rend the oak,
Dreamed not of the rebound:
Chained by the trunk he vainly broke --
Alone -- how looked he round?
Thou, in the sternness of thy strength,
An equal deed hast done at length,
And darker fate hast found:
He fell, the forest prowler's prey;
But thou must eat thy heart away!


VII
The Roman, when his burning heart
Was slaked with blood of Rome,
Threw down the dagger -- dared depart,
In savage grandeur, home --
He dared depart in utter scorn
Of men that such a yoke had borne,
Yet left him such a doom!
His only glory was that hour
Of self-upheld abandoned power.

VIII
The Spaniard, when the lust of sway
Had lost its quickening spell,
Cast crowns for rosaries away,
An empire for a cell;
A strict accountant of his beads,
A subtle disputant on creeds,
His dotage trifled well:
Yet better had he neither known
A bigot's shrine, nor despot's throne.

IX
But thou -- from thy reluctant hand
The thunderbolt is wrung --
Too late thou leavest the high command
To which thy weakness clung;
All Evil Spirit as thou art,
It is enough to grieve the heart
To see thine own unstrung;
To think that God's fair world hath been
The footstool of a thing so mean;

X
And Earth hath spilt her blood for him,
Who thus can hoard his own!
And Monarchs bowed the trembling limb,
And thanked him for a throne!
Fair Freedom! we may hold thee dear,
When thus thy mightiest foes their fear
In humblest guise have shown.
Oh! ne'er may tyrant leave behind
A brighter name to lure mankind!

კომენტარები ილუსტრაციები რეცენზიები