ნაწარმოებები



ავტორი: ჯანა
ჟანრი: თარგმანი
12 აპრილი, 2017


იოსიფ ბროდსი - დიდი ელეგია

ჯონ დონი თვლემს და ირგვლივ ყველაფერს სძინავს:
ლოგინს, მაგიდას, ურდულს, კაუჭებს რამდენს,
იატაკს, ბუფეტს, სანთლებს, კარადებს, მინას,
კედლებს, სურათებს, ჩარჩოებს, შუშებს, ფარდებს.

სძინავთ ბოთლებს და ღამის ნათურებს სძინავთ,
პურს, პურის დანებს, ირგვლივ რამეა თუკი,
საათს, კარს, კიბეს და საფეხურებს მწკრივად,
ბროლს და ფაიფურს... არსად არ აღწევს შუქი.

ძილი კი ყველგან, ყველა კუთხეში აღწევს.
ფურცლებს შორისაც... და გამზადებულ სიტყვას,
მაგიდებს, ლოგინს, თვალებს სიბნელე აწევს,
ბუხრის ცივ კედელს, საჩხრეკს და შეშას მიმქრალს.

სძინავთ ჩექმებს და წინდებს, სარკეებს, ჩრდილებს
ჯვარცმაში, ზეწრის ნაოჭში, სკამის ზურგზე,
სარკის მიღმა და სკამზე მუნდირის ღილებს,
ფეხსაცმელს, ტაშტს და ცოცხს აყუდებულს ზღურბლზე.

სძინავთ ფანჯრებს და ფანჯრების მიღმა-ზამთარს
მეზობლის სახლის თეთრ სახურავს და გორაკს,
სასრიალოებს, ფერდობს და ნაცნობ კვარტალს,
ფანჯრის ჩარჩოს რომ გაუგლეჯია ორად .

არსად შუქჩრდილი, სამარისებურ ძილით
თვლემენ თაღები, მოაჯირები მუქი,
აღარც ჭრიალი, აღარც ჟღარუნი რკინის.
თვლემს ყვავილნარი... არსად გაკრთება შუქი,

სახელურები, ბოქლომები და კავი,
თვლემენ კარები, კარის რკალები, კლიტე,
არსად ხმაური, ჩუმი შრიალი, ჩქამიც...
განთიადი კი შორს არის, შორს, ჯერ კიდევ.

სძინავთ ციხეებს და მათ კლიტეებს სძინავთ,
სასწორსაც სძინავს, მათ შორის თევზის დახლებს
და ღორის სუკებს, სახლებს, ეზოებს, ბინებს,
სარდაფში კატებს, თეოზე მიბმულ ძაღლებს.

თაგვებს და ხალხსაც. ლონდონს ღრმა ძილი აწევს,
ნავსადგურს, აფრებს. თოვლიან ზღვის წყალს ეს სურს,
წყლის ანარეკლი მთვლემარე ცის თაღს არწევს
და ერთმანეთში გადადნებიან ერთსულ.

ჩათვლიმა ჯონ დონს, ზღვაც მასთან ერთად ჩათვლემს,
სძინავთ ღრმა ძილით ცარცის ნაპირებს ამ ზღვის,
მშვენიერ ბაღებს დიდი ურდული ადევს,
მთელი კუნძული ჩაუთრევია ღრმა ძილს.

ფიჭვებს და ნაძვებს, სოჭებს, ნეკერჩხალს, რცხილას,
ცივ ნაკადულებს მთის ფერდობზე და ბარში
ბილიკებსაც და მგლებს ბილიკებზე... სძინავთ,
დათვის ლოგინთან ქარი თოვლს თეთრად გაშლის.

აღარ გალობენ, ჩაძინებიათ მგოსნებს,
ყურს ვეღარ მოჰკრავთ შორიდან კივილს ჭოტის,
ყვავის ჩხავილი არ აფრთხობს ტყეს და ფრთოსნებს,
თაგვი კი თითქოს ბრალდებულივით მოდის.

ღრმა ძილით სძინავთ მკვდრებსა და ცოცხლებს - ყველას,
გადაქცეულან საყოველთაო ძილად,
მიკედლებია ზოგი ზღვის მდორე ღელვას,
ზოგი კი ერთურთს შემოხვევია ტკბილად.

სძინავს ყველაფერს: მდინარეს, მთებს და ყანებს,
ნადირს და ფრინველს, მკვდარ სამყაროს და ცოცხალს.
მხოლოდ თოვლის ფიფქს ვერ შეაჩერებს ღამე
და ღამის ციდან თოვს, თეთრი თოვლი მოჩანს.

ცაში მეოხი აღარ ჰყავს მიწას შეშლილს,
სძინავთ ანგელოზთ, წმინდა სინდისით სრულით,
სძინავს სამოთხეს, გეენას- მფრქვეველს ცეცხლის,
გარეთ არ გადის ამ დროს არც ერთი სული.

ჩათვლიმა ღმერთმაც, გაუუცხოვდა შორი
სამყარო... ახლა ყრუა და ბრმაა თითქმის,
გამქრალა მტრობა,  ზამთრის ღამეებს შორის,
სძინავს სატანას, მასთან თოვლიან ინგლისს.

თვლემენ  მხედრები,  ტაძრის თაღებქვეშ ფშვინვენ,
თვლემენ რაშები და ტალღებივით თრთიან,
ერთურთს ეკვრიან, რომ არ გამორჩეთ  ვინმე
ქერუბიმთა დასს, მთავარანგელოზთ ფრთიანს...

სძინავს ჯონ დონს და სძინავთ ლექსებს და რითმებს,
სახეებს - სუსტებს, ძლიერებს; სიტყვის კონებს,
ახლა  ცოდვა-ბრალს ყველა სულგრძელად ითმენს,
წვანან  და სძინავთ ლექსთწყობას და სტრიქონებს.

აქ ერთმანეთის ძმობა აქვს ყველა სტრიქონს,
გრძნობის სიწმინდე როგორც ნიშანი ელავს,
სამოთხის კარი მათგან შორსაა თითქოს
და სიღარიბე აერთიანებს ყველას.

სძინავთ სტრიქონებს, იამბის  მტკიცე ტაეპს,
გუშაგად მდგარი იქვე ქოროც თვლემს ტკბილად,
ლეთეს წყლის ხილვებს ზვირთები ანანავებს,
მათი  დიდებაც  გადაქცეულა ძილად.

თვლემს განსაცდელი ტანჯვა, ვაება, დარდი,
სძინავთ ღვთისმეტყველთ, სითეთრე ბრწინავს ციდან,
ვნებებსაც სძინავთ, შეერთდა ცოდვა- მადლი;
ბოღმა შავ ლაქებს დაეძებს  ერთი ციდა.

ყველაფერს სძინავს, წიგნების გროვას მათთან,
სიტყვის მდინარეს დაუძინია თითქმის,
თავდავიწყების ყინული აწევს მათ და
ფრაზებს და სიტყვებს... რაც კი სიმართლედ ითქმის.

ღრმად სძინავს ყველას: წმინდანებს, ღმერთს და ეშმაკს,
ბოროტ მსახურებს შური რომ ხეთქავს გულზე
და თოვლის ვარდნის ჩქამი თუ ესმის ბნელ გზას,
სხვა ხმა არც არის აქ, დედამიწის ზურგზე.

მაგრამ ჩუ, ნახე, ცივ უკუნეთში ვიღაც
წყვდიადის შიშით ტირის და ვაივიშობს,
ნახე, რომ ზამთრის ანაბრად დარჩა იქაც,
იქ, ვიღაც ტირის, მარტო დარჩენას შიშობს.

წვრილი ხმა, ნემსის მსგავსი, უძაფო ნემსის,
მიცურავს თოვლზე, ცივი წყვდიადი ახლავს,
მარტოსულია, მისი არავის ესმის,
განთიადს ღამეს შეაქსოვს სადღაც მაღლა.

„ვინ მოთქვამს იქ, ეს შენ ხარ, მარტო რომ დავალს,
დაბრუნებას და თოვლის ქვეშ ზაფხულს ელი?
თუ ჩემს სიყვარულს, ბნელი გზით ჩემკენ მავალს,
ეს შენ ყვიროდი წყვდიადში?“ - პასუხს ველი.

„ეს თქვენ იყავით ქერუბიმების დასი,
ცრემლინმა ხმამ მაფიქრებინა ასე,
თქვენ მიატოვეთ ჩემი მთვლემარე ტაძრის
საკურთხეველი?”- პასუხს არავინ არ მცემს.

„ეს შენ ხომ არ ხარ, პავლე, შენი ხმის ტემბრი
სათქმელს უცნაურ უმოწყალობას სძენდა,
შენ შეაფარე წყვდიადს ჭაღარა ტევრი,
იქ შენ ტიროდი?“ - ისევ დუმილი ჟღერდა.

„შენი ხელია, ღმერთო, რომელმაც სხივი
გადაფარა და წყვდიადი დახშა თანაც,
იქაც ტვიფარი დაადო ღვთაებრივი...
სხვა რიგის ხმაა, სხვა რეგისტრია რაღაც.“

ქვეყანა დადგა, მდუმარებს ცა და მიწა,
რაღაცა ყეფს, თან - ძალიან მაღალ ხმაზე,
შენ ხარ, გაბრიელ, საყვირს უყვირებ იმ ცას?
მხედრებს ელიან ცხენები, დგანან ყალყზე.

მძინარ ქვეყანას წყვდიადი იძვრენს სულში,
ციდან ეშვება ძირს მაძებრების ხროვა,
„შენ ხარ, გაბრიელ, საყვირით ზამთრის სუსხში,
რომ იტირებ და მხსნელად არავინ მოვა?"

„შენი სული ვარ, ჯონ დონ, ცას დავუზავდი,
აქ შევეხიზნე ზეცას, გავშორდი იმედს,
ვიგლოვ სიმწრით და ვაებით რასაც ვთხზავდი:
გრძნობას, ვნებებს და ფიქრებს ჯაჭვივით მძიმეს.“

შენ კი ამ ტვირთით შეგეძლო ცაში ფრენა,
ვნებებს და ცოდვებს შორის უკიდეგანოდ,
ფრინველად გაჩნდი, ხედავდი შენს ხალხს ზენარ,
დაფრენდი თავზე სახურავების ქანობს.

ზღვებს და სივრცეებს ჭვრეტდი საფრენს და უფრენს,
საკუთარ სულში ჯოჯოხეთს ჭვრეტდი ვერაგს,
სასუფეველსაც - ნათელს და ენით უთქმელს,
ჯერ არსმენილს და თვალით არნახულს ჯერაც .

შენი ცხოვრება ჰგავს შენს საკუთარ კუნძულს
და ოკეანეს - უკიდეგანოს, უვალს,
ყოველი არე შემოუხაზავს უკუნს...
შენც უკუნიქეც, როს ჩაუქროლე უფალს.

ვერ ინავარდებ ცაში, რას უზამ ამ ჯვარს?
ციდან ქვეყანა მოჩანს ვრცელი და მშვენი
და ჩვენი ყოფა სულაც არ არის ტანჯვა,
და საშინელი სამსჯავრო- საშინელი.

იმ სივრცეებში ჰავა უცვლელი რჩება,
იქიდან არის წარმომავლობით ღმერთი...
უშორეს სახლში მბჟუტავ სარკმელში კრთება
შუქი და მკრთალად ნისლიან ღამეს ერთვის.

განა ვრცელ მინდვრებს ყოველთვის ხნავენ გუთნით,
არც საუკუნე ხნავს და მით უფრო - წლები,
მხოლოდ ტყეები დგანან მაღალი ზღუდით
და ბალახებში წვიმა იცეკვებს ვნებით.

იმ პირველ ტყის მჭრელს, რომლის გამხდარი ცხენიც
დაბურულ ტევრში შიშით გაურბის ლანდებს,
დიდ ფიჭვზე ამძვრალს თავის მდუმარე ველზე.
მოეჩვენება ცეცხლი - ასული ცამდე.

შორს, ძალიან შორს დარჩა ყოველი არსი,
სახურავებზე დაცურდა მშვიდი მზერა.
აქ სინათლეა. ძაღლის ყეფაც კი არსით
არ ისმის... აღარც ისმის ზარების ჟღერა.

როგორც კი მიხვდა, არ არის სხვა გზა რამე,
მოატრიალა ცხენი და უკუნიქცა,
იმწამსვე თვითონ, აღვირი, ციგა, ღამე,
ჯაგლაგი ცხენიც ბიბლიურ სიზმრად იქცა.

მე კი ვტირი და ვტირი, არ არის ბედი,
უნდა დავბრუნდე, ისევ ეს არი ბოლო,
მაგარამ სხეულში მყოფმა როგორ გავბედო,
იქ სული უნდა ფრენდეს მხოლოდ და მხოლოდ.

ეს მე კი არა შენ, შენ მოთქვამდი ჯონ დონ,
იწექი მარტო, იქვე ჭურჭელიც თვლემდა,
ჩაძინებულ სახლს თოვლი ეფინა ვიდრე
და ვიდრე თოვლი ზეცის თაღიდან ფრენდა.

სძინავს საკუთარ ბუდეში, ჩიტის მსგავსად...
თავის გზა-სავალს და სიხარულის წყურვილს
მიანდობს ცაში აკიაფებულ ვარსკვლავს,
აკიაფებულს, მაგრამ ღრუბლებში ცურვილს.

ჩიტივით სუფთა და ნათელი აქვს სული.
თუმც დიდებულ გზებს თან ახლავს ცოდვა-ბრალიც,
შოშიებს არ ჰგავს ყვავივით მარტოსული.
ჭეშმარიტია, მაღალმხედი და მფრთხალი.

ადგება დღისით, ძილი რომ მოიშოროს,
თეთრი სუდარის ქვეშ სძინავთ, შეწყდა თოვა...
სივრცე სულსა და მძინარე სხეულს შორის,
თოვლის და ძილის გვირისტით მოიქსოვა.

ღრმა ძილით სძინავს ქვეყანას, მაგრამ ბოლო,
ბოლო სტრიქონებს ძალა აღარ აქვთ მოცდის,
ღვთაებრივ ტრფობას აბატი მოძღვრავს, ხოლო
ამქვეყნიური - შთაგონებაა მგოსნის.

ვის წისქვილზედაც არ უნდა ასხა წყალი,
სამყარო ისევ ისეთს გამოფქვავს ხორბალს,
და თუ სიცოცხლე ჩვენი სხვებისაც არი,
სიკვდილი როგორ წარვტაცოთ ბედის ბორბალს?

დახვრეტილი და გაცვეთილია ნარმა,
ხევს ყველა, ვისაც არ ეზარება ხევა,
ერთი ნახტომიც...  და თვითონ ზეცის თაღმა
მკერავის ნემსით წყვდიადი გამოკერა.

ძველი პერანგი დაიხვრიტა და გაცვდა,
იძინე, ჯონ დონ, დაგღლის ფიქრები მწველი,
შეხედე ღრუბელს, ვარსკვლავი ისევ გაჩნდა -
შენი სამყაროს უერთგულესი მცველი.



Большая элегия Джону Донну



Джон Донн уснул, уснуло все вокруг.
Уснули стены, пол, постель, картины,
уснули стол, ковры, засовы, крюк,
весь гардероб, буфет, свеча, гардины.

Уснуло все. Бутыль, стакан, тазы,
хлеб, хлебный нож, фарфор, хрусталь, посуда,
ночник, белье, шкафы, стекло, часы,
ступеньки лестниц, двери. Ночь повсюду.

Повсюду ночь: в углах, в глазах, в белье,
среди бумаг, в столе, в готовой речи,
в ее словах, в дровах, в щипцах, в угле
остывшего камина, в каждой вещи.

В камзоле, башмаках, в чулках, в тенях,
за зеркалом, в кровати, в спинке стула,
опять в тазу, в распятьях, в простынях,
в метле у входа, в туфлях. Все уснуло.

Уснуло все. Окно. И снег в окне.
Соседней крыши белый скат. Как скатерть
ее конек. И весь квартал во сне,
разрезанный оконной рамой насмерть.

Уснули арки, стены, окна, все.
Булыжники, торцы, решетки, клумбы.
Не вспыхнет свет, не скрипнет колесо...
Ограды, украшенья, цепи, тумбы.

Уснули  двери, кольца, ручки, крюк,
замки, засовы, их ключи, запоры.
Нигде не слышен шепот, шорох, стук.
Лишь снег скрипит. Все спит. Рассвет не скоро.
Уснули тюрьмы, за'мки. Спят весы
средь рыбной лавки. Спят свиные туши.
Дома, задворки. Спят цепные псы.
В подвалах кошки спят, торчат их уши.

Спят мыши, люди. Лондон крепко спит.
Спит парусник в порту. Вода со снегом
под кузовом его во сне сипит,
сливаясь вдалеке с уснувшим небом.

.Джон Донн уснул. И море вместе с ним.
И берег меловой уснул над морем.
Весь остров спит, объятый сном одним.
И каждый сад закрыт тройным запором.

Спят клены, сосны, грабы, пихты, ель.
Спят склоны гор, ручьи на склонах, тропы.
Лисицы, волк. Залез медведь в постель.
Наносит снег у входов нор сугробы.

И птицы спят. Не слышно пенья их.
Вороний крик не слышен, ночь, совиный
не слышен смех. Простор английский тих.
Звезда сверкает. Мышь идет с повинной.

Уснуло все. Лежат в своих гробах
все мертвецы. Спокойно спят. В кроватях
живые спят в морях своих рубах.
По одиночке. Крепко. Спят в объятьях.

Уснуло все. Спят реки, горы, лес.
Спят звери, птицы, мертвый мир, живое.
Лишь белый снег летит с ночных небес.
Но спят и там, у всех над головою.

Спят ангелы. Тревожный мир забыт
во сне святыми -- к их стыду святому.
Геенна спит и Рай прекрасный спит.
Никто не выйдет в этот час из дому.

Господь уснул. Земля сейчас чужда.
Глаза не видят, слух не внемлет боле.
И дьявол спит. И вместе с ним вражда
заснула на снегу в английском поле.

Спят всадники. Архангел спит с трубой.
И кони спят, во сне качаясь плавно.
И херувимы все -- одной толпой,
обнявшись, спят под сводом церкви Павла.

Джон Донн уснул. Уснули, спят стихи.
Все образы, все рифмы. Сильных, слабых
найти нельзя. Порок, тоска, грехи,
равно тихи, лежат в своих силлабах.

И каждый стих с другим, как близкий брат,
хоть шепчет другу друг: чуть-чуть подвинься.
Но каждый так далек от райских врат,
так беден, густ, так чист, что в них -- единство.

Все строки спят. Спит ямбов строгий свод.
Хореи спят, как стражи, слева, справа.
И спит виденье в них летейских вод.
И крепко спит за ним другое -- слава.

Спят беды все. Страданья крепко спят.
Пороки спят. Добро со злом обнялось.
Пророки спят. Белесый снегопад
в пространстве ищет черных пятен малость.

Уснуло все. Спят крепко толпы книг.
Спят реки слов, покрыты льдом забвенья.
Спят речи все, со всею правдой в них.
Их цепи спят; чуть-чуть звенят их звенья.

Все крепко спят: святые, дьявол, Бог.
Их слуги злые. Их друзья. Их дети.
И только снег шуршит во тьме дорог.
И больше звуков нет на целом свете.

Но чу! Ты слышишь -- там, в холодной тьме,
там кто-то плачет, кто-то шепчет в страхе.
Там кто-то предоставлен всей зиме.
И плачет он. Там кто-то есть во мраке.

Так тонок голос. Тонок, впрямь игла.
А нити нет... И он так одиноко
плывет в снегу. Повсюду холод, мгла...
Сшивая ночь с рассветом... Так высоко!

"Кто ж там рыдает? Ты ли, ангел мой,
возврата ждешь, под снегом ждешь, как лета,
любви моей?.. Во тьме идешь домой.
Не ты ль кричишь во мраке?" -- Нет ответа.

"Не вы ль там, херувимы? Грустный хор
напомнило мне этих слез звучанье.
Не вы ль решились спящий мой собор
покинуть вдруг? Не вы ль? Не вы ль?" -- Молчанье.

"Не ты ли, Павел? Правда, голос твой
уж слишком огрублен суровой речью.
Не ты ль поник во тьме седой главой
и плачешь там?" - Но тишь летит навстречу.

"Не та ль во тьме прикрыла взор рука,
которая повсюду здесь маячит?
Не ты ль, Господь? Пусть мысль моя дика,
но слишком уж высокий голос плачет".

Молчанье. Тишь.-"Не ты ли, Гавриил,
подул в трубу, а кто-то громко лает?
Но что ж лишь я один глаза открыл,
а всадники своих коней седлают.

Все крепко спит. В объятьях крепкой тьмы.
А гончие уж мчат с небес толпою.
Не ты ли, Гавриил, среди зимы
рыдаешь тут, один, впотьмах, с трубою?"

"Нет, это я, твоя душа, Джон Донн.
Здесь я одна скорблю в небесной выси
о том, что создала своим трудом
тяжелые, как цепи, чувства, мысли.

Ты с этим грузом мог вершить полет
среди страстей, среди грехов, и выше.
Ты птицей был и видел свой народ
повсюду, весь, взлетал над скатом крыши.

Ты видел все моря, весь дальний край.
И Ад ты зрел -- в себе, а после -- в яви.
Ты видел также явно светлый Рай
в печальнейшей -- из всех страстей -- оправе.

Ты видел: жизнь, она как остров твой.
И с Океаном этим ты встречался:
со всех сторон лишь тьма, лишь тьма и вой.
Ты Бога облетел и вспять помчался.

Но этот груз тебя не пустит ввысь,
откуда этот мир -- лишь сотня башен
да ленты рек, и где, при взгляде вниз,
сей страшный суд совсем не страшен.

И климат там недвижен, в той стране.
Откуда все, как сон больной в истоме.
Господь оттуда -- только свет в окне
туманной ночью в самом дальнем доме.

Поля бывают. Их не пашет плуг
Года не пашет. И века не пашет.
Одни леса стоят стеной вокруг,
а только дождь в траве огромной пляшет.

Тот первый дровосек, чей тощий конь
вбежит туда, плутая в страхе чащей,
на сосну взлезши, вдруг узрит огонь
в своей долине, там, вдали лежащей.

Все, все вдали. А здесь неясный край.
Спокойный взгляд скользит по дальним крышам.
Здесь так светло. Не слышен псиный лай.
И колокольный звон совсем не слышен.

И он поймет, что все -- вдали. К лесам
он лошадь повернет движеньем резким.
И тотчас вожжи, сани, ночь, он сам
и бедный конь -- все станет сном библейским.

Но чу! пока я плачем твой ночлег
смущаю здесь, -- летит во тьму, не тает,
разлуку нашу здесь сшивая, снег,
и взад-вперед игла, игла летает.

Не я рыдаю -- плачешь ты, Джон Донн.
Лежишь один, и спит в шкафах посуда,
покуда снег летит на спящий дом,
покуда снег летит во тьму оттуда".

Подобье птиц, он спит в своем гнезде,
свой чистый путь и жажду жизни лучшей
раз навсегда доверив той звезде,
которая сейчас закрыта тучей.

Подобье птиц. Душа его чиста,
а светский путь, хотя, должно быть, грешен,
естественней вороньего гнезда
над серою толпой пустых скворешен.

Подобье птиц, и он проснется днем.
Сейчас -- лежит под покрывалом белым,
покуда сшито снегом, сшито сном
пространство меж душой и спящим телом.

Уснуло все. Но ждут еще конца
два-три стиха и скалят рот щербато,
что светская любовь -- лишь долг певца,
Духовная любовь -- лишь плоть аббата.

На чье бы колесо сих вод не лить,
оно все тот же хлеб на свете мелет.
Ведь если можно с кем-то жизнь делить,
то кто же с нами нашу смерть разделит?

Дыра в сей ткани. Всяк, кто хочет, рвет.
Со всех концов. Уйдет. Вернется снова.
Еще рывок! И только небосвод
во мраке иногда берет иглу портного.

Спи, спи, Джон Донн. Усни, себя не мучь.
Кафтан дыряв, дыряв. Висит уныло.
Того гляди и выглянет из туч
Звезда, что столько лет твой мир хранила.

კომენტარები ილუსტრაციები რეცენზიები