ნაწარმოებები


ლიტერატურული კონკურსი “ლილე 2021“     * * *     დაწვრილებით ფორუმზე https://urakparaki.com/?m=13&Theme=1546

ავტორი: ილტოსპირელი*
ჟანრი: პოეზია
14 თებერვალი, 2011


გოგია ჭიჭოშვილის ეპოსი

                              1

ადგება გრილი ნიავი კავკასიონის მთებისა,
აჰყვება ჩუმი შრიალი ლამაზი წამწამებისა,
ვიწრო ხეობა, კლდიანი, სილაღე ჩანჩქერებისა,
იღვიძებს არაგვიანი, შემომტირალი მთებისა.
რა ვქნა, რა წყალში ჩავვარდე, მდევარი შავი ბედისა?!
მე ჭიჭოშვილი როდი ვარ, შვილი ვარ მყინვარებისა!
გადმოვყევ ღრუბლის ქარავანს, როგორც გრიგალი ზღვებისა.
მე ისევ გნახე მტირალი, მზარაო მთა-გორებისა,
მოვკვდები შენთვის მტირალი და შენგან განშორებისა,
გაღმა სჩანს ჩემი სოფელი, ჩემგან არ ღირსი ქებისა!..


                              2

ჭიჭოშვილ გოგიაი ვარ, სოფლე ლიშოში მდგარია,
სწორების მოსიყვარულე, მეზობლის უწყინარია.
გაზრდილი მთისა წვერებზე, კლდისა არწივი ჩქარია,
უმაღლესდამთავრებული, დავფრინავ, როგორც ქარია.
ორმოცდაერთ წელს დაგვეცა გერმანიაის ჯარია,
ვერიდე სალდათობასა, რუსს ქედ ვერ მოუხარია,
პარტიის საწინაღმდეგოდ, ტყეს შავაფარე თავია,
ბალღების მასწავლებელი თოფით რა სანახავია!
გვერდსა მყავს ბარის ლომები: დისწულნი, დედიძმანია,
მეოთხე ბიძაშვილი მყავ, თომაი ნაფრონტალია,
მიზანში სწორად მსროლელი, ბრძოლაში გამამცხვარია.
შვიდ წელი შეგვსრულებია, დავდივართ მთა და ბარია.
რად მშპიონობენ, არ ვიცი, ვის რაზე მასდის ჯავრია!
კაცი არ გაგვიცარცვავის, არ გაგვილანძღავ ქალია.
ჩვენ ვეძებთ მარტო იმათა, შპიონი ვინ სად არია.
უნდა დავაჭრათ თავები, დავკაფოთ, როგორც მხალია!

მაშინ მივდივართ ბარადა, რა ჩამოთოვლოს მთანია,
იქ არის ჩვენი ბინები, საცა თუშეთის ცხვარია,
სადაც იყრება ერთადა ალაზანი და მტკვარია,
მარჯვნიდან საქართველოა, მარცხნიდან დაღისტანია,
აღმოსავლეთით კასპის ზღვა, დასავლეთითა შავია.
ტიალო ელდარ-სამუხო, - ყაჩაღის საბუდარია! –
გიხდება ღვივრიანები, ზმთარ-ზაფხულში მწვანეა.
შენც მამეწონე, შირაქო, დაგყურებს ღვთისა თვალია,
ჩაგიდის აქეთ-იქითა ჩვენი სამშობლოს წყალია.
უხდება შენსა მინდვრებსა რო გაიშლება ცხვარია,
ჩვენ კი დავდივართ მინდორზე, მოვლახეთ მთა და ბარია,
დაგვდევენ მანქანებითა მილიციაის ჯარია.
ყისმათი მაგათ პატრონებს, რო ვერ მოვკიდე თვალია,
გერმანის თოფებ გვესროლა, მკვდარზე შაგვეგდო მკვდარია!

ამბობენ თიანელები: ჭიჭოშვილ აღარ არია.
გაიგეს ჩემი სიცოცხლე, დაეცათ შიშის ზარია.
იარეს შინსახკომებმა, სოფლად არიგეს შხამია,
სუყველა დაიკავშირეს, საცა ლამაზი ქალია,
ჩაწერეს პარტიზანშია, ბიჭები ნაფრონტალია,
დაუკავშირდენ ყველგანა, საცა ბილიკი არია.
ის არ იციან იმათა, რო სროლა ვიცი მწვავია...

ხუთშაბათ დილას გოგია, ქორუღის ციხეს მდგარია,
დურბინდში ჩაიყურება, მთათ შამაავლო თვალია.
თათბირობს: უნდა დავლახო ჩემი სამშობლოს ქარია.
ჩამოხეთქილან ზოვები, კლდეებს ჩამასდის წყალია.
თათრების მიდამოში ვართ, დროება მიდის წყნარია.

დროებით ვემშვიდოდბებით თათრის მიდამოს ტიალსა
შაუდექ  ჭარ-ბელაქანსა, მაგ მთებსა, სალსა, კლდიანსა,
ბანდიტი პოლიტიკურად, არ ვერიდები ტყვიასა,
უჭკუებს მოვაჭკვიანებ, ხმასაც არ გავცემ ჭკვიანსა.
მივყვებით ალაზნის პირსა, დაბალ ქედებსა, ტყიანსა,
ტბათანას ამოვუარეთ, ქოხებსა ფიცრულიანსა.
ბორბალოს მივესალმები, თოვლიან-ყინულიანსა.
ფშავ-ხევსურეთის ხატებსა, ლაშარის ჯვარსა ხმლიანსა,
კოპალას, წმინდა გიორგის, თამარსა ზინზილიანსა,
ქუხილით ჩამამდინარსა, არაგვსა კალმახიანსა.
მე თვითონა ვთქვი ეს ლექსი, არ მეძახიან ჭკვიანსა,
სანამ ვარ, ასე ვიქნები, ვახარებ ჩემსა იასა,
ბევრ ქალას გავეგრიხები, ლამაზსა, ყვითელთმიანსა,
ბევრსა ვსვამ წითელ ღვინოსა, ბადაგიანსა, ტიალსა,
უწყლო ყაურმას მივირთმევ, ხორცსა არა ვჭამ წვნიანსა,
ტყუილადა აქვს იმედი სამრის კარზე ჭიასა,
მე ვინ მაღირსებს მიწასა ან კუბოს ფიცრებიანსა?..


                                  3

ილტოვ შაყრილო ცრემლითა, სადრა-რა მიიჩქარია,
ბარი თუ გიყვარს, ლამაზო, მთებიც ხო შენი მხარეა.
შენი სიშორით ვკვდებოდი, რო გნახე გავიხარია.
შენი საჯიხვე კლდეები, ტყეები ნაბინარია,
შენი ხევების ხმაური, ყაჩაღის სალხინარია.
აქ სანადიროდ მოვსულვართ, არ არის დიდი ხანია,
არ გამილაღდეს დუშმანი, მტერს არ ვეგონო მკვდარია.
უჩემოდ ლიბო მაგარი, მტერთაგან ნაოხარია.
ლიშოში ჩემი სახლ-კარი მიწასამც დაუფარია.
წადი,  ბახტრიონს გარიყე, რაც ახლა დაგაბარია,
უთხროდი ალხაზოისა: საქმეა სანუკვარია,
საწოლის გორზე ვიქნებით ჩვენ, ერთად ოთხივ ძმანია!
ავშალოთ შავი რაზმები, ჭულახევს ნაომარია.
ისმოდეს თოფის გრიალი, ხევებს გაჰქონდეს ჩქამია.
მეც ხევის პირზე ვკვდებოდე, მდიოდეს სისხლის წყალია.
იღებებოდეს წითლადა მთისა ბალახი მწვანეა.
რა დედა ამიტირდება, კუბოში მწოლიარია.
ერთი და მყავდა, დავკარგე, დავდივარ არე-არეა.
დედისძმა ტირის საწყალი, დისწულზე მგლოვიარეა.
ილტოც საწყინარს იტყოდა, პირთავქვე ჩამდინარია.
ატირდეს ჩემი ლამაზი, პირიმზე უწყინარია...


                                  4

დილა თენდება მზიანი. ღრუბელი ქრება ცაზედა.
ჩონგურს ავასხი ლარები, თიქონის ხევის თავზედა.
ხელი ავკარ და ჩამოვკარ, დარეკა ზარის ხმაზედა.
მე ჭიჭოშვილი გახლავართ, დამდგარი მრუდე გზაზედა!
ალბუთაშვილო ირაკლი, ნეტავი მკლავდი რაზედა?!
ჩემი ნაცომი შარვალი, ეხლაც გაცვია ტანზედა.
გიჭირდა კრული ცხოვრება ეშმაკის ბარაქაზედა.
ბალღების მასწავლებელი დამდევდი ქურდობაზედა.
გითავდებოდა დაფქული, იდექი ხატის კარზედა.
მოსძებნე გამოსავალი, საქმე მივიდა ცდაზედა.
დაიძმობილე ყაჩაღი, შაჰპირდი შანახვაზედა.
ჩემი ნაზიდნი ხორბალი ბიძამ დაგიფქვა მზაზედა.
ცოლის მოყვანა მოგინდა, ეხლა მძლივ მოხველ ჭკვაზედა.
შაგიყრავ მთელი ქვეყანა მარუსას დანიშვნაზედა.
ლიშანი უნდა წაგეღო ელიბოს ცოლის დაზედა.
ქორწილიც გადაიხადეთ, ხალხი შაჰყარეთ ჯარზედა.
აქ გამარჯვებას ფიქრობდი, იქ სულის ცხონებაზედა.
გიმუხთლა ბედისწერამა, აგრივა გონებაზედა.
ბაბალემ, შალვაის ცოლმა, შენ რო გიწვება მკლავზედა,
დაგიფქვა თაგვის წამალი იმ სამარილე ქვაზედა.
ფქვილში გაურევს ეთერი ყაჩაღის ბედობაზედა.
დააცხობს ფურნის პურებსა, დააწყობს კიდობანზედა.
თან გვერდით ჩამამიჯდება, დამეკიდება მხარზედა.
მიამბობს ახალ ამბებსა, რა ხდება ქვეყანაზედა.
თან კიდეც დამეფიცება: - მეტად მიყვარხარ ქმარზედა!
გმირი კოპალა მრისხავდეს ამის ტყუილის თქმაზედა!
ბინდისას გამამისტუმრებს, ოცნებობს კაი-დარზედა.
მე ჯოჯოხეთში მაგზავნის, თავადა რჩება მშრალზედა.
მეტის თქმა აღარ მწადიან, არცა ვარ გუნებაზედა:
გამიჭრა თქვენმა წამალმა, გამაკრა ქრისტეს ჯვარზედა,
სამ კვირის ნაავადარი, ვეღარ მოვსულვა ჯანზედა.
რაკი ძმა ძმასა ღალატობს, ხელს ვიღებ კაცის კვლაზედა.
მაღალი ღმერთი გწყალობდეს სიმართლის კვალობაზედა!..


                                    5

შავი მაისხა ნაბადი ბზიან გორაის ხევამა,
გამწყრალან მზისა სხივები, ზეცას უმატა გვემამა.
ალაღა ყორან-ყოვები უბრალო სისხლის ნთხევამა.
უწიოს შენსა მამკლავსა ამ ჩემი გულის წყევამა,
ფეტვივით ფანტა სიავე კაცმა ეშმაკის ფეხამა,
დიაცმა ორპირ ნაქსოვმა მიწლიკონამა, ხერხამა.
ეგ იცის მოღალატისად ნდობამ, სიფხიზლის რღვევამა:
მითომ გვერდს გედგნენ ყაჩაღთა, არცერთ არ გასცის ქცევამა.
ჰპურწყლავდენ მილიციასაც, როდი უხანის ჩვევამა.
თქვენ სადგომს მაასწავლიან, ნიადაგ გაჭრა რჩევამა.
ზურგიდან დაგკრვენთ ტყვიასა, ჩაგაქროთ გულის გვრემამა.
დაგყრიანთ ძაღლებივითა, ეხლა გიტიროსთ ევამა.
ნეტავ დაგცლიყო ჭიჭოშვილს, აე კოპალის ნებამა.
ვნახადით, ვინ ვის მაჰკლავდა, ან დილას ვისთვის ეღამა.
ვის დარჩენიყო სახელი, გულ დაკლა მაგათ კვეხამა.
სოფელზე გაბოტიტნებამ, თოფ-იარაღის ჭეხამა,
ქურდობა-ავაზაკობამ, დიდობამ, ტანში წრეხამა,
მთავრობით ნაშოვნ პატივი რად შაიფერა გლეხამა.
ღმერთო, სამართალ სადა გაქ, გამტანჯა ძვლების ტეხამა.




P.S. ეს არის ხალხურ ვარიანტებზე დაყრდნობით შექმნილი ეპოსი.
თეორიული ნაწილი იხილეთ ჩემს წინა პოსტში, "გოგია ჭიჭოშვილი და მისი ეპოსი"!





კომენტარები ილუსტრაციები რეცენზიები