ნაწარმოებები


"რევაზ ინანიშვილის სახელობის ლიტერატურული კონკურსი"     * * *     დაწვრილებით ფორუმზე https://urakparaki.com/?m=13&Theme=1545

ავტორი: თემური57
ჟანრი: პოეზია
11 აგვისტო, 2013


ბასიანი

        ბ ა ს ი ა ნ ი








                      პოემა









 

                                                 



                                                 
                                                  ვუძღვნი პატარა ქსუშას,
                                                  მოსკოვის დედოფალს.
\                                                                    ავტორი.                                   
                           





















                              პროლოგი

                          ხეთა ფოთლებში აციმციმდა ნამი ათასფრად,
                        მზემაც ამოჰყო ჰორიზონტზე ,,პაწია კეფა,”
                        ღვთიურმა მადლმა, ცისარტყელამ ზეცა ,,მოქარგა,”
                        ვარდის ხილვისას კვლავ ,,ატეხა ბულბულმა ყეფა.”
                        გელათის ტაძარს მიეახლა მზის სხივი ციდან,
                        წინაპართ სულმა გაიღვიძა მძინარემ ქვაში,
                        შემოუძახა ბრძოლის ველზე დაღვრილმა სისხლმა,
                        შეეპარაო ,,დავითფერულს” სიბლაგვე ფხაში.
                        სული შეშფოთდა წინაპარის ძახილის ხმაზე,
                        მძიმე ფიქრებმა გადათელეს ,,ყაყაჩოს ველი,”
                        ხელი გაისვეს ,,უქარქაშო, ელვარე ხმალზე,”
                        თვალებს მოადგა მოგონების ხალასი ცრემლი.
                        თამარის ფეხთით დაიჩოქა ტკივილმა ერის,
                        ისევ შესთხოვა დიდებულ სულს მამულზე ზრუნვა,
                        ,,შვიდფრად” აენთო ღვთაებრივი სახება მეფის
                        და მოიშორა მომავალმაც ,,გულიდან ჭმუნვა.”
                        ვარძიის დარბაზს შეიჭრება სინათლის სხივი,
                        აციმციმდება მეფე-ქალის ბრწყინვალე ტახტთან,
                        ფრესკას მოძებნის ათინათის ლამაზი მძივი,
                        ჩაიმუხლება თამარ მეფის დიდებულ ხატთან.


                                       
                                       
                             
                              თავი I
                          რუმის სულთანი რუქ ად-დინ ალი,
                        ძლიერ შეეპყრო ბოღმისგან ჭმუნვას,
                        მისი სასულთნო კი იყო მძლავრი,
                        მაგრამ უშლიდნენ ქართველნი ზრუნვას.
                        ჯერ ,,ტრაპეზუნი” შეუქმნეს ცხვირწინ
                        და არ იკმარეს ოხრებმა ესეც,
                        სომხებს მიემხრნენ ერთადერთ მიზნით,
                        სადაც კი მისწვდნენ სიკვდილი თესეს.
                        აზვავდა ბოღმა, აზვირთდა ჯავრი,
                        ისე გასივდა სულთანის გული,
                        ვაზირს უბრძანა: ,,შეჰყარეთ ჯარი
                        და დააფიცეთ მაჰმადის რჯული.
                        ჩემი დროშის ქვეშ დარაზმეთ ყველა,
                        ,,კონიას”* იხმეთ დიდი და მცირე.
                        სისხლი დავლიოთ უნდა ქართველთა
                        დღე გავუთენოთ მათ მეფეს მძიმე” -
                        ისლამის მსახურთ ეამათ წვევა,
                        თანხმობა უთხრეს რუქ ად-დინ სულთანს,
                        ბრძოლისთვის მზად ვართ, მტკიცეა რწმენა
                        და თვალს ვუსწორებთ დროებას მუხთალს.
                        მუღზ თორღულ დიდმა, შაჰმა ეზიკნის,
                        რუქნის მიჰგვარა ურიცხვი ჯარი,
                        სალუყ ედ-დინმა დრო დათქვა ფიქრის,
                        აღარ მომდგამსო სიბერით ჯანი.
                        რუმის სულთანი გაბრაზდა ძლიერ,
                        ალ ედ-დინ სალუყს უჩვენა ძალა,
                        დაეცა არზუმს, ციხიონს სძლიეს
                        და თორმეტ დღეში აიღო ,,ყალა.”
                        გადაულოცა შვილიშვილს ძმისას,
                        ჩამოგდებული ამირას ტახტი,
                        მანაც მიჰგვარა მწყალობელს თვისას,
                        ასიათასი მუსლიმი ნაღდი.
                        ერთი დროშის ქვეშ შეკრბა ლაშქარი,
                        ოთხასი ათასს ითვლიდნენ ასკერს,
                        ,,ნეტავ ვინ არის ჩვენი სადარი” ? -
                        თქვეს და არზუმთან ბანაკი დასცეს.
                        რუქნიმ გადასცა ფაიქს ფირმანი,
                        იწერებოდა თამართან წერილს:
                        ,,ჩემთვის სულთნისთვის არის წვრილმანი,
                        ბრძოლის დაწყება, ,,გამართვა ხელის,”
                        რადგან მივყვები ალაჰის ნებას,
                        მე, ფეხთამტვერი მისი ნატერფლის
                        და არც შენ გირჩევ ბრძოლის დაწყებას,
                        ლაშქრის შეკრებას, ქნევას სატევრის.
                        წყალობას გიზამ, თუ მოხვალ გონზე,
                        შეგირთავ ცოლად, დაგადგამ ჯიღას,
                        ოღონდ მაუწყე თანხმობა დროზე,
                        ნუ გაექცევი საკუთარ იღბალს.
                        ოღონდ იცოდე ყოველმა კაცმა,
                        უნდა მიიღოს ისლამის რჯული,
                        ჩემს მოთმინებას შეხედე საღად,
                        იქნებ მომილბეს ,,ბაჯაღლო გული.”
                        სად გაგონილა, რომ იჯდეს ტახტზე
                        და ხალხს მართავდეს უგვანო ქალი,
                        დროს ნუ დაკარგავ, იფიქრე ნაღდზე,
                        მხოლოდ მზე არის ჩემი სადარი.”



                              თავი II
                          რუქნის ფაიქმა მიართვა თამარს,
                        სულთნის წერილი, გადასცა ხელში,
                        მეფე ელოდა თითქოსო ამას,
                        ,,კარავს უბრძანა შეკრება ,,წრეში.”
                        გადაიკითხა, გულს მოხვდა ხინჯად,
                        ფერმა გადაჰკრა სახეზე ოდნავ,
                        ვაზირს მიმართა სრულიად დინჯად,
                        ჩვენზე მოიწევს მუსლიმთა მოდგმა.
                        ფაიქი იდგა, უცქერდა მეფეს,
                        ცხვირაწეული უსმენდა სიტყვას,
                        ჯერ გაიღიმა, წარმოთქვა მერე,
                        დიდმა სულთანმა ზეპირად მითხრა:
                        ,,რომ მეფე თამარს ცოლად შეირთავს,
                        მიართმევს ოქროს, შემოსავს ფარჩით,
                        თუ არ ისურვებს, მაშინ შერისხავს,
                        და გურჯთა მეფე გახდება ხარჭი” !
                        ზეწამოიჭრა მხარგრძელი მყისვე,
                        მზერა ესროლა თავხედ მტერს კუშტი,
                        და ღმერთს შესთხოვა: ,,უფალო, მიხსენ” ! -
                        ,,პირსა უხეთქა ხელითა მუშტი.”
                        უთხრა: ,,შეგინდობ, რომ ხარ ფაიქი,
                        ასე გადაეც, შენს ოხერ სულთანს,
                        გურჯთა ბუნება, თუ კი არ იცი,
                        გვეახელ ჯარით, მიიღებ ხურდას.”
                        ამასობაში პასუხი გასცა,
                        გათავხედებულ სულთანის წერილს,
                        ფესზე წამოდგა და სიტყვა დასძრა,
                        მეფე თამარმან აწევით ხელის.
                        მწყრალად ესროლა გრაგნილი ფაიქს,
                        ბრძანა ჩაეცვათ მისთვის მდიდრულად,
                        იგი მიჰგავდა გათოკილ ნადირს,
                        აღარ უცქერდა დარბაზს ბრიყვულად.
                        იწერებოდა ქალი-ხელმწიფე,
                        ლომი არ უფრთხის ძაღლისა ღრენას,
                        მე, ერთგულება მამულს შევფიცე,
                        და არც შიშითა ჩავიგდებ ენას.
                        თუ კი მოდიხარ, მოდი, დაგხვდებით,
                        ვცანი ბოროტი, სიცრუეც შენში,
                        უფლის შეწევნით ჩვენ არ წავხდებით,
                        რადგან კეთილი არის თვით ღმერთში.



                              თავი III
                          აწვიეს მთელი ამერ-იმერი,
                        სამცხეს შეკრიბეს ქართველთა ჯარი,
                        ,,ზეცას აღაპყრეს ხელი” იმედით,
                        ლოცვად მოიღო თამარმა ჯვარი.
                        მაღლობზე იდგა სოსლანის გვერდით,
                        დაძვრა უბრძანა მეფემან ლაშქარს,
                          დაიძრა ჯარი ადიდეს ღმერთი,
                        მზე შესდგომოდა მთის თავზე ,,სამხარს.”
                        დაიგუგუნეს ანაზდად მთებმაც,
                        ლაშქრულის ჰანგი გაიბნა ხევში,
                        მეფის თვალთაგან ,,იწვიმა ცრემლმა,”
                        ჯვარი ეჭირა თავს ზემოთ ხელში.
                        თვალს მიეფარა ჯარი ქართველთა,
                        დარდი დედის და დარდი ხელმწიფის,
                        ფიქრად აიჭრა, ,,ზეცად გახევდა,”
                        მისწვდა სანახებს ციხე-ხერთვისის;
                        ბრძოლად განეწყო ქართველთა ჯარი,
                        წამოეპარნენ უჩუმრად თურქებს,
                        დასჭყივლეს დამხდურთ, იშიშვლეს ხმალი,
                        შორიდან ჰგავდნენ მხედრები გულქვებს.
                        სულთანმა მედგრად მოუხმო ,,ამქარს,”
                        მაგრამ გამოდგა ეს ცდა გვიანი,
                        ზვავივით დაძრულ სოსლანის ლაშქარს,
                        უკვე მოესწრო მათთვის ზიანი.
                        ძლივს შეაკავა რუქნიმ მხედრები,
                        შიშით შესთხოვა შეწევნა ალლაჰს,
                        ჯარმა შელეწა ცენტრის კედელი,
                        სისხლის ტბორები დააწვა ბალახს.
                        თაყაიდ თმოგველს მოუკლეს ცხენი,
                        ჩამოქვეითდა, გამართა შუბი,
                        მცველებმა სწრაფად მიართვეს ,,ძღვენი,”
                        ახალი ცხენი, წაბლივით მუქი.
                        ივანე მხარგრძელს და ზაქარიას,
                        გაგელ ერისთავს მისჭირდათ ძლიერ,
                        თუმც მხნედ იბრძოდნენ, ეს მართალია
                        და წააგავდნენ ,,ომისგან მშიერს,”
                        მკლავი დაღლოდათ, ჩაშლოდათ ჯაჭვი,
                        ისრით მოეკლათ მათთვის ცხენები,
                        დავით სოსლანმა შენიშნა რაკი,
                        შემოუტია მტერს გახელებით.
                        მარცხენა ფლანგი შელეწა სრულად,
                        ზურგი უჩვენეს დავითს თურქებმა,
                        ,,ნაბიჯის სიგრძე” გაზომა ბრძნულად,
                        ხმალი იშიშვლა ,,ომით უძღებმა.”
                        შალვაც უტევდა მარჯვენა მხრიდან,
                        ესწრაფებოდა ფლანგების მოშლას,
                        ბოღმით უმზერდა ,,სანუკვარ მიზანს,”
                        რუქნის კარავთან აღმნართულ დროშას.
                        ჩეხვით გაკაფა გზა, გაივაკა,
                        ახალციხელნიც მიჰყვნენ მეთაურს,
                        მზე სამხრეთისკენ გადაიხარა,
                        მიაგელვებდა შალვა ბედაურს.
                        ხელით სწვდა დროშას, დაფხრიწა მყისვე,
                        გული გაუსკდა შიშისგან რუქნის,
                        ცხენთან ისკუპა წაიქცა იქვე,
                        რადგან ვერ შესძლო მოზომვა ,,ბუქნის.”
                        წამოაყენეს, ძლივს შესვეს ცხენზე,
                        ლოცვა ვედრებით მოუხმო ალლაჰს,
                        დეზი ჰკრა მერანს, გაასწრო ბედზე,
                        შალვაც მიადგა სულთანის კარავს.
                        მიჰქროდა რუქნი თავბედის წყევლით,
                        მცირედი რაზმი მიჰყავდა უკან,
                        მისდევდნენ ზურგში ქართველნი ,,ფრენით,”
                        გაქცეულთ მდევრის ესმოდათ სუნთქვა.
                        ყალყზე შეაგდო სოსლანმა ცხენი,
                        შეათამაშა მარჯვენით ხმალი:
                        ,,მომყევით, ძმანო! ავკაფოთ მტერი”! -
                        მთებმა გამოსცეს ძახილზე ბანი . . .
                        დაღამებამდე მისდიეს სულთანს,
                        ,,ხოცდენ, იპყრობდნენ შიშნაჭამ თურქებს,”
                        დავლურს უვლიდნენ, უკრავდნენ ზურნას,
                        მაღლა ისროდნენ ქართველნი ქუდებს.
                        მაცნე აფრინეს თამართან ოცხეს,
                        ბრძოლის მოგება ამცვნეს ბასიანს,
                        ,,მტერი ავვოტეთ, კარგადაც მოვსცხეთ,
                        ხრიკებს ვხმარობდით ომში საზრიანს . . .
                        მამულისათვის გავწირეთ თავი,
                        ეს დიდი ბრძილა გიძღვენით მეფევ!
                        ჩვენ მოვიხადეთ პირნათლად ვალი,
                        რადგან ამ ქვეყნად ვიშვებით ერთხელ.”
                        ოდნავ გამოკრთა სინათლის სხივი,
                        ტყეში აყმუვლდა ,,ტოტია მგელი,”
                        შუქმა ,,გატეხა” სიბნელის ,,ძილი,”
                        თვალით იხილეს ნაბრძოლი ველი.
                        ველზე მოსჩანდა  ურიცხვი ,,ბორცვი,”
                        დაფარულიყო სიმრავლე ღამით,
                        აზელილიყო სისხლი და ხორცი,
G                        ავსებულიყო მინდორი გვამით.


                                      თავი IV
                          თბილისს მობრუნდნენ, ლხინი გამართეს
                        და სასახლეში მოასხეს ტყვენი:
                        ,,რაც რომ რუქ ად-დინს ერთად დავმართეთ,
                        ეს მოხდა მხოლოდ უფლის შეწევნით.” -
                        წარმოთქვა მეფემ, გასცა ბრძანება,
                        ყველა ტყვედქმნილი წაასხეს დილეგს,
                        მათაც დასწყევლეს თვისი გაჩენა:
                        ,,შეგგვიწყალეთო, ვიკმარებთ მცირედ.”
                        რუქ ად-დინ ალის გაესწრო რაკი,
                        დანარჩენები ტყვედ ეყოთ სრულად,
                        მარტო ამირა, სულთანი შაჰი,
                        გადაითვალეს მცველებმა წყვილად.
                        კარგახანს ჰყავდა ტყვეები თამარს,
                        მერე კი ეს თქვა ხუმრობით მეფემ:
                        ,,მთელი ცხოვრება რა არჩენს ამათ?
                        ხომ არ აჯობებს, გავუშვა იქნებ” ? -
                        მელიქ ფაჰრ-ად-დინ ალი ამირა,
                        ამაყად წარსდგა თამარის ფეხთით,
                        თქვა: ,,ვერ გავიგე, ჩემგან რა გინდათ,
                        თუ გსურთ მოგართმევთ საფასურს კვების!
                        თუ, სტუმარი ვარ, სუფრაზე დამსვით,
                        თუ მოგზაური, რად ჩამსვით დილეგს?
                        ჩემი იღბალი ყოფილა ნავსი,
                        ისიც მეყოფა რაც უკვე მიყვეს!
                        მე, არ მჭირდება წყალობა თქვენი,
                        რადგან არა ვარ ჩვეული ამას,
                        უკან მიიღე მეფეო ,,ძღვენი,”
                          დღეის შემდგომად ვიკრძალავ ჭამას” ! -
                        თამარი გაწყრა, აზიდა წარბი,
                        კუშტად შეავლო ამირას თვალი:
                        ,,მე გყიდი თურქო, მონა ხარ რაკი,
                        საფასურს ვიღებ, მომეცით ნაილ” ! -
                        ერთ ნაილს ფასად გაყიდეს იგი,
                        მდაბიო ქართველს არგუნეს წილად,
                        მელიქს ვაჭრობა მოსწრებულ სიტყვით,
                        ,,ბედის წყალობით” დაუჯდა ძვირად.
                        ბრძოლის წაგებამ ავად გახადა,
                        ხშირად სტკიოდა რუქ ად-დინს გული,
                        მალე თბილისში ხმებიც გავარდა,
                        ,,გაამთქნარაო” სულთანმა სული.
                        ბრწყინავდა თამარ ,,ერთიან ტახტზე,”
                        სამანთა შორის ზღვა ედო ორი,
                        ძუ ლომს დაეგო ,,ბედისთვის მახე,”
                        კავკასიაზე დაედო ტორი.


                                      თავი V
                          ნაჭარმაგევში შეკრიბა მეფემ,
                        ,,დარბაზის ერი” დასხა თათბირად:
                        ,,დიდი ხანია მოკეთეს ვეძებ,
                        რომ კავკასია შევკრა კავშირად.” -
                        წარმოთქვა მშვიდად, მაგრამ ანაზდად,
                        ტკივილი იგრძნო, დაკარგა ფერი,
                        ,,ცრემლმა იწვიმა,” სახე დანამა,
                        გულს დაეძგერა  ტკივილი მწველი.
                        ძლივს ჩაიყვანეს თამარი თბილისს,
                        იქნებ არგოსო გაყვანამ ტყეში,
                        მკვიდრად შეუკრეს საკაცე თხილის,
                        შვილი და ქმარი შეუდგნენ მხრებში.
                        ვერ მოიკეთა მეფემან, ვერა,
                        სული ილტვოდა ზეცისკენ ღმერთთან,
                        სნეულმა სიტყვა წარმოთქვა ნელა,
                        გამოთხოვება ისურვა ერთან.
                        დალოცა ყველა დიდი და მცირე,
                        ღმერთს შეავედრა ქართველთა ბედი:
                        ,,რად ტირიხართო? ვცოცხლობო ვიდრე?
                        ეგ ყოფილაო მეფეთა ხვედრი.” -
                        შეწყვიტა სიტყვა: ,,წაყალიო” ! - ეს თქვა,
                        ფრთხილად დაუსხეს მიართვეს ღვინო,
                        წამოიწია, მცირედი შესვა,
                        ბოდვა დაიწყო, ახსენა ნინო.
                        თვალი მილულა, გააპო ბაგე,
                        წამოახველა, გაუშრა ყელი,
                        უცებ მოდუნდა ,,დაუტკბა სახე,”
                        სხეულს ჩაუდგა ,,სიკვდილის ფერი”. . .
                        თოვლი აკვლიეს მცხეთამდე მკერდით,
                        გელათს წაიღეს ცხედარი მეფის,
                        და კავკასია ,,მწუხარე ბედით,”
                        შიშით უცქერდა ,,უბედო მერმისს.”



                                  ეპილოგი
                          ზეცად ამაღლდა თამარის სული,
                        ხალხში ამგვარი დარჩა ლეგენდა,
                        აწმყო, მერმისი, ჩვენი წარსული,
                        დანთხეულ სისხლთან ერთად შედედდა.
                        მოვდივართ ასე, ფიქრით და დარდით,
                        პირადი მცველნი, შვიდი სამარის,
                        გზა გვიკვლევია ცისკარას ფანდით,
                        არ გვინატრია ,,ლუკმა არამი.”
                        გავუთელივართ ცხოვრებას მწარედ,
                        გვეყო ,,უკუღმა ჩარხის ტრიალი,”
                        ღმერთო, სიკეთე გვარგუნე ბარემ,
                        გვიან ჩამცხვარი ობლის ხმიადი!
                        ,,აღმოცისკრებად შობილი ბიჭის,”
                        ,,სეხნია ხმალის” ელვარე ძალა,
                        ,,შვიდმნათობელის” დიადი ნიჭის,
                        ობლად დაღვრილი ცრემლების ნანა.
                        წარსულზე ფიქრით გვატარე მუდამ,
                        და შანთის წვერზე ,,წამებულ რწმენით,”
                        მომავლის დარდი გვაცილე თუნდაც,
                        რადგან გვივლია ჭირით და თმენით.
                        შეგვაძლებინე მუხლების მოყრა,
                        წმინდა დედოფლის საფლავის ლოდთან,
                        უფლის სახელით ,,ლილეოს” როკვა,
                        და დაგვილოცე ქართველთა მოდგმა .

                                                              ქ. საჩხერე                                                             
                                                                25. 07.13წ.

კომენტარები ილუსტრაციები რეცენზიები