მარსელიდან ჩამოსვლის შემდეგ, ნანტასი ლილის ქუჩაზე, ბარონ დანვილიერის სასახლის გვერდით მდგარი სახლის ბოლო სართულზე დაბინავდა. სწორედ ბარონს ეკუთვნოდა ეს შენობა, ძველი კომუნის ადგილას რომ აეშენებინა. სარკმლიდან გადახედვისას ნანტასს შეეძლო უზარმაზარი ხეებით დაჩრდილული სასახლის ბაღის დანახვა. ამ ხეთა ზურმუხტოვან მწვერვალებს მიღმა იშლებოდა პარიზის ხედები ტიულრისა და ლუვრის სასახლეებით, ქალაქზე  ნაპრალად გაწოლილი სენა ნავმისადგომების რიგით და სახურავების მთელი წყება, პერ-ლაშეზის სასაფლაოებთან რომ იკარგებოდა.

    მისი საცხოვრებელი იყო სხვენის ვიწრო ოთახი, ფიქალის სახურავში გამოკვეთილი ფანჯრით. მფლობელს ის სრულიად უბრალოდ მოეწყო; საწოლი, მაგიდა და ერთი სკამი. იაფი საცხოვრებლის ძებნამ მოიყვანა აქ  და მდგომარეობის უკეთესობისკენ შეცვლის იმედით დაბანაკდა. ჭუჭყიანი შპალერი, გაშავებული ჭერი, სიშიშვლე და სიღატაკე ოთახისა, სადაც ბუხარიც კი არ იყო, ტკივილს აყენებდა.  მას შემდეგ, რაც ლუვრისა და ტიულრის მოპირდაპირედ დაიდო ბინა, თავი გენერლად წარმოედგინა, გზის პირას, საცოდავ სასტუმროში რომ ათევს ღამეს უზარმაზარი ქალაქის წინ, რომელიც მეორე დღეს შტურმით უნდა აიღოს.

    ნანტასის ისტორია მოკლე იყო, მარსელელი კალატოზის შვილი ამავე ქალაქის ლიცეუმში შევიდა მოსიყვარულე დედის ამბიციების წყალობით. ქალი ოცნებობდა, რომ მისი შვილი ერთ დღეს ბატონი გამხდარიყო. მშობლებმა სისხლის ფასად მიიყვანეს შვილი ბაკალავრიატამდე.

მერე დედა გარდაიცვალა და ნანტასი იძულებული გახდა უბრალო სამსახურს დასჯერებოდა ერთ მოვაჭრესთან, სადაც თორმეტი მოსაწყენი წელი გაატარა. ამ სამსახურის მონოტონურობასა და ერთფეროვნებას ჭკუიდან გადაჰყავდა და ოცჯერ მაინც გაიქცეოდა, რომ არა შვილის მოვალეობა, რომელიც ხელ-ფეხს უკრავდა. მამა ხარაჩოდან ჩამოვარდა და დაინვალიდდა, ამიტომ ოჯახის მთელი სიმძიმე მას დააწვა მხრებზე. ერთ დღეს, შინ დაბრუნებულ ნანტასს მამა გარდაცვლილი დახვდა, გვერდით კი მისი ჯერ კიდევ თბილი ჩიბუხი ეგდო. სამი დღის შემდეგ, მთელი თავისი მცირე ქონება გაყიდა და ორასი ფრანკით ჯიბეში პარიზისკენ გაეშურა.

    ნანტასს ჰქონდა წარმატებისაკენ ძლიერი სწრაფვა, რომელიც დედისგან ერგო მემკვიდრეობით. ამას ემატებოდა მტკიცე ნებისყოფა და სწრაფი გადაწყვეტილების მიღების უნარი. ხშირად დასცინოდნენ, როდესაც გულახდილობა სძლევდა და იმეორებდა საყვარელ ფრაზას: “მე ვარ ძალა!” ეს სასაცილოდ ჟღერდა მისი მხრებთან გარღვეული, შავი ფრაკის დანახვისას, სახელოები მაჯებამდე ძლივს რომ სწვდებოდა.  ასე ნელ-ნელა, თანდათანობით შეიქმნა რელიგია ძლიერებისა, ამით იყო შეპყრობილი და სწამდა, რომ ძლიერები ყოველთვის იმარჯვებენ. მისი აზრით, მთავარი იყო სურვილი და შესაძლებლობა, დანარჩენს კი მნიშვნელობა არ ჰქონდა.

    კვირაობით, მარსელის გადამწვარ უბნებში სეირნობდა და თავს გენიოსად გრძნობდა. მას ჰქონდა შინაგანი იმპულსი, მუდამ წინ რომ უბიძგებდა. შინ დაბრუნებული, დაინვალიდებულ მამასთან ერთად შეექცეოდა კარტოფილის კერძს იმ ფიქრით, რომ ერთ დღეს მიიღებდა დამსახურებულ წილს საზოგადოებაში.  ეს არ იყო ვულგარული სიამოვნების დაუოკებელი წყურვილი, ეს იყო მკაფიო გრძნობა ინტელექტისა და ნებისყოფისა, რომელნიც არ იყვნენ თავის ადგილას და ლოგიკის ბუნებრივი მოთხოვნილებიდან გამომდინარე, აპირებდნენ აქაურობის  დატოვებას.

    როგორც კი პარიზის ტროტუარს შეეხო, ნანტასმა დაიჯერა, რომ საკმარისი იყო ხელის გაწვდენა, რათა მიეღო შესაფერისი მდგომარეობა. იმავე დღეს დაიწყო მოქმედება, მიიტანა მისამართებზე სარეკომენდაციო წერილები, ასევე დააკაკუნა რამდენიმე თანამემამულის კარზე დახმარების მიღების იმედით, თუმცა
თვე ისე გავიდა, არავითარი შედეგი არ მიუღია. ცუდი დრო დადგა, - ამბობდნენ ერთნი, სხვანი სამომავლოდ ჰპირდებოდნენ შეწევნას. ამასობაში კი, მისი ისედაც თხელი საფულე ცარიელდებოდა. ოციოდე ფრანკიღა დარჩენოდა, რომლითაც ერთი თვე უნდა ეცხოვრა. ცარიელი პური იყო მისი სადილი, მთელი დღე პარიზის ქუჩებში დაწანწალებდა და დაღლილობისაგან ქანცგაწყვეტილი სიბნელეში იძინებდა. ყოველთვის ხელცარიელი იმედს მაინც არ ჰკარგავდა. მხოლოდ ყრუ ბრაზი იზრდებოდა მასში ბედისწერის უსამართლობის მიმართ.
   
    ერთ საღამოს ნანტასი მშიერი ბრუნდებოდა შინ. პურის უკანასკნელი ნაჭერი წინა დღეს დაამთავრა. უფულოდ დარჩენილს არც მეგობარი ეგულებოდა, ვისგანაც ოციოდე სუს ისესხებდა. მთელი დღე მოდიოდა პარიზული ცივი წვიმა, ტალახის მდინარე მოედინებოდა ქუჩებში, თავიდან ფეხებამდე გალუმპული ნანტასი წავიდა ბერსიში, შემდეგ მონმარტრზე, სადაც სამსახური ეგულებოდა,  თუმცა, ბერსიში ადგილი უკვე დაკავებული იყო, მონმარტრზე კი მისი ნაწერი საკმარისად ლამაზად არ ჩათვალეს. ეს ორი უკანასკნელი იმედი იყო. ნებისმიერ სამუშაოს დათანხმდებოდა, რადგან სწამდა, რომ შეეძლო პირველი შესაძლებლობისთანავე ბედის შემობრუნება. ჯერჯერობით მხოლოდ პურს ითხოვდა საარსებოდ, ნიადაგს, სადაც შეძლებდა ქვა ქვაზე დაედო უკეთესი მომავლის ასაშენებლად. მონმარტრიდან ლილის ქუჩისკენ გულდამძიმებული მიაბიჯებდა. წვიმა შეწყდა, ტროტუარზე გამვლელები ეჯახებოდნენ… რამდენიმე წუთით შეჩერდა ბანკის წინ. შესაძლოა ხუთი ფრანკიც ჰყოფნოდა, ამ ყველაფრის  პატრონი რომ გამხდარიყო, ხუთი ფრანკი რვა დღე შეიძლება იმყოფინო და რვა დღეში უამრავ რაღაცას გააკეთებ კაცი. ამ ოცნებაში გართულს გამვლელმა მანქანამ ტალახის ჩანჩქერი გადაავლო. შუბლი მოიწმინდა და ნაბიჯს აუჩქარა. კბილს კბილზე აჭერდა მძაფრი სურვილით შეპყრობილი, რომ მუშტებით დარეოდა ბრბოს, გავლას რომ უშლიდა. ეს სულელურ ბედისწერაზე შურისძიება იქნებოდა. რიშელიეს ქუჩაზე კინაღამ ომნიბუსმა გადაუარა. კარუსელის მოედნის შუაგულში მდგარ ტიულრის სასახლეს შურით სავსე მზერა შეავლო, სენ-პერის ხიდზე ლამაზად ჩაცმულმა, პატარა გოგონამ აიძულა გზიდან გადაეხვია, გზიდან, აქამდე  ხროვისაგან დევნილი ნადირივით რომ მიჰყვებოდა. ეს უზენაეს დამცირებად მოეჩვენა. ბავშვიც კი ხელს უშლიდა, რომ თავისი გზით ევლო!.. ბოლოს და ბოლოს, როგორც იქნა თავი შეაფარა საკუთარ ოთახს, როგორც დაჭრილმა მხეცმა, სასიკვდილოდ რომ ბრუნდება ბუნაგში. მძიმედ ჩამოჯდა ერთადერთ სკამზე. სრულიად განადგურებული, უაზროდ მისჩერებოდა გამხმარი ტალახისაგან გაფშეკილ შარვალს და გაცვეთილ ფეხსაცმელს, ჭაობი რომ დაეყენებინა იატაკზე.

    ეს დასასრული იყო. ნანტასი ფიქრობდა, რა გზით მოიკლავდა თავს. ჩვეული ამპარტავნება აფიქრებინებდა, რომ ეს სასჯელი იქნებოდა პარიზისთვის. იყო ძალა, გრძნობდე შენში ესოდენ შესაძლებლობებს და ვერ იპოვო ადამიანი, ვინც ამას დაინახავს, ვინც გამოგიწოდებს პირველ ეკიუს, ასე რომ გჭირდება. ეს დაუჯერებელ სისულელედ ეჩვენებოდა. მთელი მისი არსება რისხვამ მოიცვა, შემდეგ კი უზომო სინანულმა, როდესაც მზერა უსარგებლოდ დარჩენილ ხელებს შეავლო. არავითარი საქმე არ აშინებდა, ნეკით შეეძლო სამყაროს აწევა, ის კი, კუთხეში მიგდებული, უმწეობისაგან ხორცებს იგლეჯდა, როგორც გალიაში გამომწყვდეული ლომი. მალევე დამშვიდდა, რადგან საუკეთესო გზა იპოვა თვითმკვლელობისთვის. ბავშვობაში მოსმენილი ამბავი გაახსენდა ერთი გამომგონებლისა, რომელმაც მისივე შექმნილი საოცარი მანქანა გულგრილი ბრბოს თვალწინ ჩაქუჩით დაამტვრია. სწორედ ის კაცი იყო თავად, იშვიათი ძალისა და გონების მქონე მექანიზმი, საკუთარი ხელით რომ გაანადგურებდა პარიზის ტროტუარზე!
   
    შემოდგომის მზე ჩადიოდა დიდრონ ხეებს მიღმა, ბარონის სასახლეს რომ ჩრდილავდნენ.  მისი ოქროსფერი სხივები ენთო გაყვითლებულ ფოთლებზე. ვარსკვლავის გამომშვიდობებით მონუსხული ნანტასი წამოდგა. ის უნდა მომკვდარიყო, ამიტომ სინათლე სჭირდებოდა. წამით ფანჯრიდან გადაიხედა. ამ დაბურულ ხეივანში ხშირად ხედავდა მაღალ, ქერა ასულს, მეფური სიამაყით რომ მიაბიჯებდა. მას უკვე გადაებიჯებინა იმ რომანტიკული ასაკისთვის, მანსარდებში გამოკეტილი ახალგაზრდა მამაკაცების ვნებიან ოცნებებს რომ ასაზრდოებს. თვითმკვლელობის ამ დიად წუთებში რატომღაც ეს ახალგაზრდა ქალი გაახსენდა. მისი სახელი მაინც სცოდნოდა! თუმცა, იმავე წამს ხელები დამუშტა, რადგან სიძულვილი იგრძნო ხალხის მიმართ, ისეთ ფუფუნებაში რომ ცხოვრობდა, რასაც სასახლის ნახევრად ღია ფანჯარა ვერ მალავდა.
   
    - თავსაც გავყიდდი, - ჩაილაპარაკა  სასოწარკვეთილმა, - საკუთარ თავს გავყიდდი პირველ ას სუს თუ მომცემდნენ ჩემი მომავალი სიმდიდრიდან!
   
      ამ იდეამ ცოტა ხნით დაიპყრო მისი გონება. რომ არსებობდეს ლომბარდი, სადაც ნებისყოფას და ენერგიას მიიღებდნენ სესხის სანაცვლოდ, წამსვე იქით გაეშურებოდა. წარმოიდგინა ბაზრობა, სადაც რომელიმე პოლიტიკოსი ყიდულობს ნანტასს, რათა მისგან შექმნას წარმატების ინსტრუმენტი ან ბანკირი, რომელსაც მისი ინტელექტი სჭირდება…  ის თანხმდებოდა პატივისადმი ზიზღით გამსჭვალული და დარწმუნებული, რომ საკუთარი ნიჭისა და ძალის წყალობით ტრიუმფი ერთ დღეს მაინც მოვიდოდა. მერე გაეღიმა. იპოვის კი მსურველს? ქალაქელი არამზადები, ყველაფრისთვის  მზად რომ არიან, ისე ღაფავენ სულს სიღატაკეში, თვალითაც არ უნახავთ მყიდველი. შეკრთა, ლაჩარი ხომ არ ვარო, მაგრამ თავი დაარწმუნა, გულის გადასაყოლებლად ვიგონებ ამ ყველაფერსო. კვლავ ჩამოჯდა და დაიფიცა, რომ დაღამებისთანავე ფანჯრიდან გადახტებოდა. თუმცა, იმდენად დაღლილი იყო, სკამზე ჩაეძინა.

    უეცრად მკვეთრმა ხმამ გამოაღვიძა. ეს მისი კონსიერჟი იყო, რომელსაც უცნობი ქალი შემოჰყვა. ეტყობოდა კარგად იცნობდა ამ პიროვნებას, რომელიც თავაზიანი და კეთილგანწყობილი იყო.
     
    - ბატონო, - დაიწყო მან, თავს უფლება მივეცი შემოგჭროდით…
   
    მაგრამ როგორც კი ჩაბნელებულ ოთახს შეავლო თვალი, მაშინვე კიბეზე დაეშვა სანთლის მოსატანად.
   
    - ესეც ასე, განაგრძო დაბრუნებისთანავე, შეგიძლიათ ისაუბროთ, არავინ შეგაწუხებთ.
   
    ამ მოულოდნელი ვიზიტით გამოფხიზლებული ნანტასი მოლოდინით შეჰყურებდა სტუმარს, რომელსაც ვუალი აეწია. ეს იყო ორმოცდახუთი წლის პატარა, ძალიან მსუქანი, ჯანსაღი სახის ქალი, მოხუცი ღვთისმოსავის ფერმკრთალი კანით. ის  არასოდეს ენახა აქამდე.    გონსმოსულმა ნანტასმა ერთადერთი სკამი შესთავაზა.  მისი კითხვით სავსე მზერის საპასუხოდ ქალი წარუდგა;
   
    - მადმუაზელ შუინი, თქვენთან მნიშვნელოვანი საკითხის განსახილველად მოვედი…
   
    ნანტასი საწოლის კიდეზე ჩამოჯდა. ეს სახელი არაფერს ეუბნებოდა, ამიტომ არჩია დალოდებოდა, რას ეტყოდა სტუმარი. ქალი არ ჩქარობდა, ვიწრო ოთახს თვალი მოავლო,  როგორც ჩანს, საუბრის ფორმას არჩევდა. ბოლოს ძალიან ტკბილი ხმით დაიწყო საუბარი, თან ღიმილით არბილებდა უხერხულ ფრაზებს.
   
    - ბატონო, მე მოვედი, როგორც მეგობარი. თქვენს შესახებ ბევრი სამწუხარო რამ მსმენია. ცხადია, ჯაშუშობისგან შორს ვარ, მხოლოდ თქვენი დახმარების სურვილი მამოძრავებს. ვიცი, რამდენად მკაცრი იყო თქვენთვის ცხოვრება, როგორი სიმამაცით იბრძოდით მდგომარეობის შესაცვლელად და რა ამაო იყო დღემდე თქვენი ძალისხმევა. კიდევ ერთხელ გიხდით ბოდიშს ბატონო თქვენს ცხოვრებაში ამგვარი ჩარევისთვის. გეფიცებით, მხოლოდ თანაგრძნობა მამოძრავებს…
   
    ნანტასი არ აწყვეტინებდა. ხვდებოდა, რომ მხოლოდ კონსიერჟისგან შეეძლო ქალს ეს დეტალები სცოდნოდა. მადმუაზელ შუინი გაგრძელებას აყოვნებდა. კვლავ კომპლიმენტებით ავსებდა ნანტასს, რომ სათქმელი შეძლებისდაგვარად შეერბილებინა.
   
    - თქვენ დიდი მომავალი გაქვთ ბატონო. თავს უფლება მივეცი თვალი მედევნებინა თქვენი მცდელობებისთვის და გამაოცა თქვენმა სანაქებო სიმტკიცემ ამდენი უიღბლობის შემდეგ. მგონია, რომ შორს წახვალთ, თუ ვინმე დახმარების ხელს გამოგიწვდით.
   
    ქალი  კვლავ გაჩერდა პასუხის მოლოდინში. ახალგაზრდა კაცს ეგონა,  სამსახურს სთავაზობდა, ამიტომ მიუგო, რომ ყველაფერს დასთანხმდებოდა. თუმცა ქალმა, როგორც კი ყინულის დადნობა იგრძნო, მოულოდნელად ჰკითხა:
   
    - დაქორწინებაზე რა აზრის ხართ?
   
    - დავქორწინდე?! - შეჰყვირა ნანტასმა, - ღმერთო ჩემო! ვის ვჭირდები ქალბატონო? შესაძლოა რომელიმე ღარიბ გოგონას, ვისი გამოკვებაც კი არ შემიძლია!
   
    - არა, არის ერთი ახალგაზრდა ქალბატონი, ძალიან ლამაზი, მდიდარი, შესანიშნავი კავშირებით. მისი წყალობით შეძლებთ გაცილებით მაღალ მდგომარეობას მიაღწიოთ.
   
    ნანტასი აღარ იღიმებოდა.
   
    და ამის საფასური რა არის? - იკითხა მან, თან უნებურად ხმას დაუწია.
   
    - ეს ახალგაზრდა ქალი ორსულადაა.  თქვენ უნდა იკისროთ ბავშვის მამობა, - პირდაპირ უთხრა მადმუაზელ შუინმა, რომელსაც წეღანდელი დელიკატურობა დაავიწყდა, რათა მთავარ სათქმელზე სწრაფად გადასულიყო.

    ნანტასის პირველი იმპულსი მაჭანკლის კინწისკვრით გაგდება იყო.
   
    - ეს საძაგლობაა ქალბატონო!
   
    -ოჰ, საძაგლობა - შეჰყვირა ქალმა და მყისვე თავისი მოალერსე ტონი დაიბრუნა, - ამ სიტყვას მე არ მივიღებ… სიმართლე ისაა ბატონო, რომ თქვენ შეძლებთ გადაარჩინოთ უიმედო მდგომარეობაში მყოფი ოჯახი. ქალიშვილის მამამ ჯერ კიდევ არაფერი იცის, რადგან ორსულობა არ არის დიდი ხნის. რომ გაიგოს აუცილებლად მოკვდება, ჩემი გეგმა კი დარტყმას შეუმსუბუქებს, რადგან შეცდომის გამოსწორების შესაძლებლობას დაინახავს. ნამდვილი მაცდუნებელი დაქორწინებულია. აჰ! ბატონო, არსებობენ მამაკაცები, რომელთაც სრულიად არ გააჩნიათ მორალი…

    ქალი აგრძელებდა ლაპარაკს, მაგრამ ნანტასი აღარ უსმენდა. მაინც რატომ უნდა თქვას უარი? სულ ახლახანს არ იყო, რომ თავის გაყიდვაზე ოცნებობდა? ჰოდა აი მყიდველიც! საკუთარი გვარის მიცემით მიიღებდა სასურველ მდგომარეობას. ეს ხომ ჩვეულებრივი გარიგება იყო. მან პარიზის ტალახით დასვრილ შარვალს დახედა და უეცრად იგრძნო, რომ წინა დღის შემდეგ არაფერი ეჭამა. ამ ორი თვის ტანჯვისა და დამცირების შედეგად დაგროვილი სიმწარე გულს ერთად მოაწყდა. როგორც იქნა! ბოლოს და ბოლოს დადგამდა ფეხს იმ სამყაროში, რომელიც მას ხელს ჰკრავდა და თვითმკვლელობისკენ უბიძგებდა!
   
    - თანახმა ვარ, - თქვა მშრალად.

    შემდეგ მან მოსთხოვა მადმუაზელ შუინს აეხსნა, რას ელოდა ამ შუამავლობის სანაცვლოდ. ქალმა სასტიკად იუარა, მას სრულიად არაფერი უნდოდა…  თუმცა, საბოლოოდ, ოცი ათასი ფრანკი მოითხოვა თანხიდან, რომელსაც ახალგაზრდა კაცი მიიღებდა. რადგან წინააღმდეგობა არ გაუწევიათ ამ სურვილისთვის, ქალი კიდევ უფრო გულითადი და შეუჩერებელი გახდა.
   
      - მისმინეთ, ახალგაზრდა ქალბატონი მაშინვე დამთანხმდა, როგორც კი თქვენს შესახებ ვუთხარი  ოჰ! ეს ნამდვილად კარგი გარიგებაა, მოგვიანებით მადლობას გადამიხდით. შემეძლო მეპოვა ტიტულოვანი კაცი, ვიცნობ კიდეც ერთს, რომელიც ხელებსაც დამიკოცნიდა ამისთვის, მაგრამ ძებნა საბრალო ბავშვის წრის გარეთ ვარჩიე, ეს უფრო რომანტიული იქნებოდა. გარდა ამისა, თქვენ მომწონხართ, კეთილი და საიმედო ჩანხართ. ოჰ! თქვენ შორს წახვალთ და მეც ნუ დამივიწყებთ, თქვენს სამსახურში ვიქნები…
     
    ამ დრომდე არცერთი გვარი არ უხსენებიათ, მხოლოდ ნანტასის კითხვაზე შინაბერა წამოდგა და წარუდგა:
   
    - მადმუაზელ შუინი… გუვერნანტი გახლავართ ბარონ დანვილიერისას. ბარონესას გარდაცვალების შემდეგ მისი ასულის, ფლავიეს აღზრდა მომანდო ბარონმა, სწორედ იმ ახალგაზრდა ქალბატონის, ვისზეც წეღან მოგახსენებდით.

    სტუმარმა უკან დაიხია მას შემდეგ, რაც მაგიდაზე შეუმჩნევლად დადო კონვერტი ხუთასი ფრანკით. ეს თანხა პირველადი ხარჯებისთვის გამოეგზავნა ბარონის ასულს.

მარტო დარჩენილი ნანტასი ფანჯარასთან მივიდა. ბნელი ღამე იყო, ხეების ვეება ჩრდილი გაწოლილიყო ერთიან, მძიმე მასად. მხოლოდ ერთი ოთახის სარკმლიდან ეფინებოდა სინათლე ბარონის სასახლეს. მაშ ეს ის ქერა ასული იყო, დედოფლური ნაბიჯებით რომ დაიარებოდა და შემჩნევის ღირსადაც არ ხდიდა! თუმცა ის თუ სხვა ვინმე რა მნიშვნელობა ჰქონდა? ნანტასმა ჩაბნელებულ პარიზს გახედა. ნავმისადგომებს, მარცხენა სანაპიროს გზაჯვარედინებს, გაზის სინათლის მოცეკვავე ალით აციმციმებულ, მოღუშულ ქუჩებს და უეცრად ძალიან მშობლიურ და ახლობლად ქცეულ ქალაქს მიმართა:
   
      - ახლა ჩემი ხარ!

      La chambre que Nantas habitait depuis son arrivée de
Marseille se trouvait au dernier étage d’une maison de la rue de
Lille, à côté de l’hôtel du baron Danvilliers, membre du conseil

d’État. Cette maison appartenait au baron, qui l’avait fait cons-
truire sur d’anciens communs. Nantas, en se penchant, pouvait

apercevoir un coin du jardin de l’hôtel, où des arbres superbes
jetaient leur ombre. Au delà, par-dessus les cimes vertes, une
échappée s’ouvrait sur Paris, on voyait la trouée de la Seine, les

Tuileries, le Louvre, l’enfilade des quais, toute une mer de toi-
tures, jusqu’aux lointains perdus du Père-Lachaise.

C’était une étroite chambre mansardée, avec une fenêtre
taillée dans les ardoises. Nantas l’avait simplement meublée

d’un lit, d’une table et d’une chaise. Il était descendu là, cher-
chant le bon marché, décidé à camper tant qu’il n’aurait pas

trouvé une situation quelconque. Le papier sali, le plafond noir,

la misère et la nudité de ce cabinet où il n’y avait pas de chemi-
née, ne le blessaient point. Depuis qu’il s’endormait en face du

Louvre et des Tuileries, il se comparait à un général qui couche
dans quelque misérable auberge, au bord d’une route, devant la
ville riche et immense, qu’il doit prendre d’assaut le lendemain.

L’histoire de Nantas était courte. Fils d’un maçon de Mar-
seille, il avait commencé ses études au lycée de cette ville, pous-
sé par l’ambitieuse tendresse de sa mère, qui rêvait de faire de

lui un monsieur. Les parents s’étaient saignés pour le mener

jusqu’au baccalauréat. Puis, la mère étant morte, Nantas dut ac-
cepter un petit emploi chez un négociant, où il traîna pendant

douze années une vie dont la monotonie l’exaspérait. Il se serait
enfui vingt fois, si son devoir de fils ne l’avait cloué à Marseille,
près de son père tombé d’un échafaudage et devenu impotent.
Maintenant, il devait suffire à tous les besoins. Mais un soir, en

– 4 –

rentrant, il trouva le maçon mort, sa pipe encore chaude à côté

de lui. Trois jours plus tard, il vendait les quatre nippes du mé-
nage, et partait pour Paris, avec deux cents francs dans sa

poche.
Il y avait, chez Nantas, une ambition entêtée de fortune,
qu’il tenait de sa mère. C’était un garçon de décision prompte,
de volonté froide. Tout jeune, il disait être une force. On avait
souvent ri de lui, lorsqu’il s’oubliait à faire des confidences et à

répéter sa phrase favorite : « Je suis une force, » phrase qui de-
venait comique, quand on le voyait avec sa mince redingote

noire, craquée aux épaules, et dont les manches lui remontaient

au-dessus des poignets. Peu à peu, il s’était ainsi fait une reli-
gion de la force, ne voyant qu’elle dans le monde, convaincu que

les forts sont quand même les victorieux. Selon lui, il suffisait de
vouloir et de pouvoir. Le reste n’avait pas d’importance.
Le dimanche, lorsqu’il se promenait seul dans la banlieue
brûlée de Marseille, il se sentait du génie ; au fond de son être, il
y avait comme une impulsion instinctive qui le jetait en avant ;
et il rentrait manger quelque platée de pommes de terre avec
son père infirme, en se disant qu’un jour il saurait bien se tailler
sa part, dans cette société où il n’était rien encore à trente ans.

Ce n’était point une envie basse, un appétit des jouissances vul-
gaires ; c’était le sentiment très net d’une intelligence et d’une

volonté qui, n’étant pas à leur place, entendaient monter tran-
quillement à cette place, par un besoin naturel de logique.

Dès qu’il toucha le pavé de Paris, Nantas crut qu’il lui suffi-
rait d’allonger les mains, pour trouver une situation digne de

lui. Le jour même, il se mit en campagne. On lui avait donné des
lettres de recommandation, qu’il porta à leur adresse ; en outre,
il frappa chez quelques compatriotes, espérant leur appui. Mais,
au bout d’un mois, il n’avait obtenu aucun résultat : le moment
était mauvais, disait-on ; ailleurs, on lui faisait des promesses
qu’on ne tenait point. Cependant, sa petite bourse se vidait, il lui
restait une vingtaine de francs, au plus. Et ce fut avec ces vingt

– 5 –

francs qu’il dut vivre tout un mois encore, ne mangeant que du
pain, battant Paris du matin au soir, et revenant se coucher sans

lumière, brisé de fatigue, toujours les mains vides. Il ne se dé-
courageait pas ; seulement, une sourde colère montait en lui. La

destinée lui semblait illogique et injuste.
Un soir, Nantas rentra sans avoir mangé. La veille, il avait
fini son dernier morceau de pain. Plus d’argent et pas un ami

pour lui prêter vingt sous. La pluie était tombée toute la jour-
née, une de ces pluies grises de Paris qui sont si froides. Un

fleuve de boue coulait dans les rues. Nantas, trempé jusqu’aux
os, était allé à Bercy, puis à Montmartre, où on lui avait indiqué
des emplois ; mais, à Bercy, la place était prise, et l’on n’avait
pas trouvé son écriture assez belle, à Montmartre. C’étaient ses
deux dernières espérances. Il aurait accepté n’importe quoi,

avec la certitude qu’il taillerait sa fortune dans la première si-
tuation venue. Il ne demandait d’abord que du pain, de quoi

vivre à Paris, un terrain quelconque pour bâtir ensuite pierre à
pierre. De Montmartre à la rue de Lille, il marcha lentement, le
cœur noyé d’amertume. La pluie avait cessé, une foule affairée

le bousculait sur les trottoirs. Il s’arrêta plusieurs minutes de-
vant la boutique d’un changeur : cinq francs lui auraient peut-
être suffi pour être un jour le maître de tout ce monde ; avec

cinq francs on peut vivre huit jours, et en huit jours on fait bien
des choses. Comme il rêvait ainsi, une voiture l’éclaboussa, il
dut s’essuyer le front qu’un jet de boue avait souffleté. Alors, il
marcha plus vite, serrant les dents, pris d’une envie féroce de
tomber à coups de poing sur la foule qui barrait les rues : cela
l’aurait vengé de la bêtise du destin. Un omnibus faillit l’écraser,

rue Richelieu. Au milieu de la place du Carrousel, il jeta aux Tui-
leries un regard jaloux. Sur le pont des Saints-Pères, une petite

fille bien mise l’obligea à s’écarter de son droit chemin, qu’il
suivait avec la raideur d’un sanglier traqué par une meute ; et ce
détour lui parut une suprême humiliation : jusqu’aux enfants
qui l’empêchaient de passer ! Enfin, quand il se fut réfugié dans
sa chambre, ainsi qu’une bête blessée revient mourir au gîte, il
s’assit lourdement sur sa chaise, assommé, examinant son pan-

– 6 –

talon que la crotte avait raidi, et ses souliers éculés qui laissaient
couler une mare sur le carreau.
Cette fois, c’était bien la fin. Nantas se demandait comment
il se tuerait. Son orgueil restait debout, il jugeait que son suicide
allait punir Paris. Être une force, sentir en soi une puissance, et
ne pas trouver une personne qui vous devine, qui vous donne le

premier écu dont vous avez besoin ! Cela lui semblait d’une sot-
tise monstrueuse, son être entier se soulevait de colère. Puis,

c’était en lui un immense regret, lorsque ses regards tombaient
sur ses bras inutiles. Aucune besogne pourtant ne lui faisait
peur ; du bout de son petit doigt, il aurait soulevé un monde ; et
il demeurait là, rejeté dans son coin, réduit à l’impuissance, se
dévorant comme un lion en cage. Mais, bientôt, il se calmait, il
trouvait la mort plus grande. On lui avait conté, quand il était

petit, l’histoire d’un inventeur qui, ayant construit une merveil-
leuse machine, la cassa un jour à coups de marteau, devant

l’indifférence de la foule. Eh bien ! il était cet homme, il appor-
tait en lui une force nouvelle, un mécanisme rare d’intelligence

et de volonté, et il allait détruire cette machine, en se brisant le
crâne sur le pavé de la rue.
Le soleil se couchait derrière les grands arbres de l’hôtel
Danvilliers, un soleil d’automne dont les rayons d’or allumaient
les feuilles jaunies. Nantas se leva comme attiré par cet adieu de
l’astre. Il allait mourir, il avait besoin de lumière. Un instant, il
se pencha. Souvent, entre les masses des feuillages, au détour
d’une allée, il avait aperçu une jeune fille blonde, très grande,
marchant avec un orgueil princier. Il n’était point romanesque,

il avait passé l’âge où les jeunes hommes rêvent, dans les man-
sardes, que des demoiselles du monde viennent leur apporter de

grandes passions et de grandes fortunes. Pourtant, il arriva, à
cette heure suprême du suicide, qu’il se rappela tout d’un coup
cette belle fille blonde, si hautaine. Comment pouvait-elle se
nommer ? Mais, au même instant, il serra les poings, car il ne se
sentait que de la haine pour les gens de cet hôtel dont les fe-

– 7 –

nêtres entr’ouvertes lui laissaient apercevoir des coins de luxe
sévère, et il murmura dans un élan de rage :
— Oh ! je me vendrais, je me vendrais, si l’on me donnait
les premiers cent sous de ma fortune future !
Cette idée de se vendre l’occupa un moment. S’il y avait eu
quelque part un Mont-de-Piété où l’on prêtât sur la volonté et
l’énergie, il serait allé s’y engager. Il imaginait des marchés, un

homme politique venait l’acheter pour faire de lui un instru-
ment, un banquier le prenait pour user à toute heure de son in-
telligence ; et il acceptait, ayant le dédain de l’honneur, se disant

qu’il suffisait d’être fort et de triompher un jour. Puis, il eut un

sourire. Est-ce qu’on trouve à se vendre ? Les coquins, qui guet-
tent les occasions, crèvent de misère, sans mettre jamais la main

sur un acheteur. Il craignit d’être lâche, il se dit qu’il inventait là

des distractions. Et il s’assit de nouveau, en jurant qu’il se pré-
cipiterait de la fenêtre, lorsqu’il ferait nuit noire.

Cependant, sa fatigue était telle, qu’il s’endormit sur sa
chaise. Brusquement, il fut réveillé par un bruit de voix. C’était
sa concierge qui introduisait chez lui une dame.
— Monsieur, commença-t-elle, je me suis permis de faire
monter...
Et, comme elle s’aperçut qu’il n’y avait pas de lumière dans
la chambre, elle redescendit vivement chercher une bougie. Elle

paraissait connaître la personne qu’elle amenait, à la fois com-
plaisante et respectueuse.

— Voilà, reprit-elle en se retirant. Vous pouvez causer, per-
sonne ne vous dérangera.

Nantas, qui s’était éveillé en sursaut, regardait la dame
avec surprise. Elle avait levé sa voilette. C’était une personne de
quarante-cinq ans, petite, très grasse, d’une figure poupine et
blanche de vieille dévote. Il ne l’avait jamais vue. Lorsqu’il lui

– 8 –

offrit l’unique chaise, en l’interrogeant du regard, elle se nom-
ma :

— Mademoiselle Chuin... Je viens, monsieur, pour vous en-
tretenir d’une affaire importante.

Lui, avait dû s’asseoir sur le bord du lit. Le nom de made-
moiselle Chuin ne lui apprenait rien. Il prit le parti d’attendre

qu’elle voulût bien s’expliquer. Mais elle ne se pressait pas ; elle
avait fait d’un coup d’œil le tour de l’étroite pièce, et semblait
hésiter sur la façon dont elle entamerait l’entretien. Enfin, elle
parla, d’une voix très douce, en appuyant d’un sourire les
phrases délicates.
— Monsieur, je viens en amie... On m’a donné sur votre
compte les renseignements les plus touchants. Certes, ne croyez
pas à un espionnage. Il n’y a, dans tout ceci, que le vif désir de
vous être utile. Je sais combien la vie vous a été rude jusqu’à

présent, avec quel courage vous avez lutté pour trouver une si-
tuation, et quel est aujourd’hui le résultat fâcheux de tant d’ef-
forts... Pardonnez-moi une fois encore, monsieur, de m’intro-
duire ainsi dans votre existence. Je vous jure que la sympathie

seule...
Nantas ne l’interrompait pas, pris de curiosité, pensant que
sa concierge avait dû fournir tous ces détails. Mademoiselle
Chuin pouvait continuer, et pourtant elle cherchait de plus en
plus des compliments, des façons caressantes de dire les choses.
— Vous êtes un garçon d’un grand avenir, monsieur. Je me
suis permis de suivre vos tentatives et j’ai été vivement frappée
par votre louable fermeté dans le malheur. Enfin, il me semble
que vous iriez loin, si quelqu’un vous tendait la main.
Elle s’arrêta encore. Elle attendait un mot. Le jeune homme
crut que cette dame venait lui offrir une place. Il répondit qu’il

accepterait tout. Mais elle, maintenant que la glace était rom-
pue, lui demanda carrément :

– 9 –

— Éprouveriez-vous quelque répugnance à vous marier ?
— Me marier ! s’écria Nantas. Eh ! bon Dieu ! qui voudrait

de moi, madame ?... Quelque pauvre fille que je ne pourrais seu-
lement pas nourrir.

— Non, une jeune fille très belle, très riche, magnifique-
ment apparentée, qui vous mettra d’un coup dans la main les

moyens d’arriver à la situation la plus haute.
Nantas ne riait plus.

— Alors, quel est le marché ? demanda-t-il, en baissant ins-
tinctivement la voix.

— Cette jeune fille est enceinte, et il faut reconnaître
l’enfant, dit nettement mademoiselle Chuin, qui oubliait ses
tournures onctueuses pour aller plus vite en affaire.

Le premier mouvement de Nantas fut de jeter l’entre-
metteuse à la porte.

— C’est une infamie que vous me proposez là, murmura-t-
il.

— Oh ! une infamie, s’écria mademoiselle Chuin, retrou-
vant sa voix mielleuse, je n’accepte pas ce vilain mot... La vérité,

monsieur, est que vous sauverez une famille du désespoir. Le
père ignore tout, la grossesse n’est encore que peu avancée ; et
c’est moi qui ai conçu l’idée de marier le plus tôt possible la
pauvre fille, en présentant le mari comme l’auteur de l’enfant.
Je connais le père, il en mourrait. Ma combinaison amortira le
coup, il croira à une réparation. Le malheur est que le véritable

séducteur est marié. Ah ! monsieur, il y a des hommes qui man-
quent vraiment de sens moral...

Elle aurait pu aller longtemps ainsi. Nantas ne l’écoutait
plus. Pourquoi donc refuserait-il ? Ne demandait-il pas à se
vendre tout à l’heure ? Eh bien ! on venait l’acheter. Donnant,
donnant. Il donnait son nom, on lui donnait une situation.

– 10 –

C’était un contrat comme un autre. Il regarda son pantalon crot-
té par la boue de Paris, il sentit qu’il n’avait pas mangé depuis la

veille, toute la colère de ses deux mois de recherches et
d’humiliations lui revint au cœur. Enfin ! il allait donc mettre le
pied sur ce monde qui le repoussait et le jetait au suicide !
— J’accepte, dit-il crûment.
Puis, il exigea de mademoiselle Chuin des explications
claires. Que voulait-elle pour son entremise ? Elle se récria, elle
ne voulait rien. Pourtant, elle finit par demander vingt mille
francs, sur l’apport que l’on constituerait au jeune homme. Et,
comme il ne marchandait pas, elle se montra expansive.
— Écoutez, c’est moi qui ai songé à vous. La jeune personne
n’a pas dit non, lorsque je vous ai nommé... Oh ! c’est une bonne
affaire, vous me remercierez plus tard. J’aurais pu trouver un
homme titré, j’en connais un qui m’aurait baisé les mains. Mais
j’ai préféré choisir en dehors du monde de cette pauvre enfant.
Cela paraîtra plus romanesque... Puis, vous me plaisez. Vous
êtes gentil, vous avez la tête solide. Oh ! vous irez loin. Ne
m’oubliez pas, je suis tout à vous.

Jusque-là, aucun nom n’avait été prononcé. Sur une inter-
rogation de Nantas, la vieille fille se leva et dit en se présentant

de nouveau :
— Mademoiselle Chuin... Je suis chez le baron Danvilliers
depuis la mort de la baronne, en qualité de gouvernante. C’est

moi qui ai élevé mademoiselle Flavie, la fille de monsieur le ba-
ron... Mademoiselle Flavie est la jeune personne en question.

Et elle se retira, après avoir discrètement déposé sur la
table une enveloppe qui contenait un billet de cinq cents francs.
C’était une avance faite par elle, pour subvenir aux premiers
frais. Quand il fut seul, Nantas alla se mettre à la fenêtre. La
nuit était très noire ; on ne distinguait plus que la masse des
arbres, à l’épaississement de l’ombre ; une fenêtre luisait sur la

– 11 –

façade sombre de l’hôtel. Ainsi, c’était cette grande fille blonde,

qui marchait d’un pas de reine et qui ne daignait point l’aperce-
voir. Elle ou une autre, qu’importait, d’ailleurs ! La femme

n’entrait pas dans le marché. Alors, Nantas leva les yeux plus
haut, sur Paris grondant dans les ténèbres, sur les quais, les

rues, les carrefours de la rive gauche, éclairés des flammes dan-
santes du gaz ; et il tutoya Paris, il devint familier et supérieur.

— Maintenant, tu es à moi !