ჩემი ყველა იმედიდან მარტო (913)

ჩემი ყველა იმედიდან მარტო
შენ განქარდი დუმილით და წყნარად
ათასფერა, ტურფა დილის ვარდო,
გამიხმი და ვერ ვერევი ვარამს.

არვის ახსოვს მსგავსი სიხარულით
მოსწყვეტოდეს თავის ღეროს კვირტი,
არც დაუხრავს ასეთ სიქადულით
მატლს ესოდენ გულმამაცი ძირი!


And this of all my Hopes (913)

And this of all my Hopes
This, is the silent end
Bountiful colored, my Morning rose
Early and sere, its end

Never Bud from a Stem
Stepped with so gay a Foot
Never a Worm so confident
Bored at so brave a Root


აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ორიგინალის დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონი 1
• ორიგინალი: And this of all my Hopes (და ეს, ჩემი ყველა იმედიდან)
• თარგმანი: ჩემი ყველა იმედიდან მარტო
• ანალიზი: ცისკაძე ზუსტად გადმოსცემს აზრს. სიტყვა „მარტო“-ს დამატებით იგი ხაზს უსვამს იმედგაცრუების გამორჩეულობას და ამზადებს რითმას მესამე სტრიქონისთვის („ვარდო“).
სტრიქონი 2
• ორიგინალი: This, is the silent end (ეს არის მდუმარე დასასრული)
• თარგმანი: შენ განქარდი დუმილით და წყნარად
• ანალიზი: დიკინსონთან აქცენტი დასასრულის ფაქტზეა (არსებითი სახელი end). ცისკაძეს შემოაქვს მოქმედება (ზმნა „განქარდი“), რაც ტექსტს მეტ დინამიკას მატებს. „Silent“ (მდუმარე) ქართულში გაორკეცდა: „დუმილით და წყნარად“, რაც აძლიერებს სიმშვიდისა და დანაკარგის კონტრასტს.
სტრიქონი 3
• ორიგინალი: Bountiful colored, my Morning rose (უხვად შეფერილი, ჩემი დილის ვარდი)
• თარგმანი: ათასფერა, ტურფა დილის ვარდო
• ანალიზი: ორიგინალის „Bountiful colored“ (მრავალფეროვანი/მდიდარი ფერებით) ქართულში ბრწყინვალედ არის ნათარგმნი როგორც „ათასფერა“. თუმცა, ცისკაძე ამატებს ეპითეტს „ტურფა“, რომელიც ორიგინალში არ არის. ეს ტექსტს მეტად ტრადიციულ, ქართულ ლირიკულ ელფერს აძლევს. ასევე, მესამე პირის ნაცვლად („ჩემი ვარდი“) მთარგმნელი იყენებს მეორე პირს — მიმართვას („ვარდო“).
სტრიქონი 4
• ორიგინალი: Early and sere, its end (ადრეული და გამხმარი, მისი დასასრული)
• თარგმანი: გამიხმი და ვერ ვერევი ვარამს.
• ანალიზი: „Sere“ ნიშნავს გამხმარს, დაჭკნობს, რაც ცისკაძემ ზუსტად გადმოსცა ზმნით „გამიხმი“. თუმცა, „Early“ (ადრეული) თარგმანში დაიკარგა. ნაცვლად ამისა, მთარგმნელმა შემოიტანა საკუთარი პოეტური ფრაზა „ვერ ვერევი ვარამს“ (ალიტერაციით ვ-ვ-ვ). დიკინსონთან ემოცია ცივი და ფაქტობრივია, ცისკაძესთან კი — ღიად ტრაგიკული.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონი 5 & 6
• ორიგინალი: Never Bud from a Stem / Stepped with so gay a Foot (არასოდეს კვირტს ღეროდან / არ გადაუდგამს ნაბიჯი ასეთი მხიარული ფეხით)
• თარგმანი: არვის ახსოვს მსგავსი სიხარულით / მოსწყვეტოდეს თავის ღეროს კვირტი,
• ანალიზი: დიკინსონი იყენებს ძლიერ, თითქმის სიურეალისტურ პერსონაფიკაციას — კვირტს, რომელიც „მხიარული ფეხით ნაბიჯს დგამს“ (გულისხმობს გაფურჩქვნას/მოწყვეტას). ქართულ პოეტურ ტრადიციაში ეს მეტაფორა უხეში იქნებოდა, ამიტომ ცისკაძე მას ანაცვლებს უფრო ბუნებრივი, ლიტერატურული ფორმით: „მოსწყვეტოდეს... კვირტი“. „Gay“ (მხიარული) გარდაიქმნა „სიხარულით“. აზრი შენარჩუნებულია, მაგრამ ხატოვნება — შეცვლილი.
სტრიქონი 7
• ორიგინალი: Never a Worm so confident (არასოდეს მატლი ასე თავდაჯერებული)
• თარგმანი: არც დაუხრავს ასეთ სიქადულით / მატლს
• ანალიზი: „Confident“ (თავდაჯერებული) ქართულში ნათარგმნია როგორც „სიქადულით“ (ამაყად, თავდაჯერებით, ტრაბახით). ეს ძალიან ზუსტი და ღრმა სემანტიკური შესატყვისია. ცისკაძეს აქაც შემოაქვს მოქმედების ზმნა „დაუხრავს“ (რომელიც მომდევნო სტრიქონიდან გადმოდის), რითაც სინტაქსურად აკავშირებს წინადადებას.
სტრიქონი 8
• ორიგინალი: Bored at so brave a Root (არ გაუბურღავს ასეთი მამაცი ფესვი)
• თარგმანი: ესოდენ გულმამაცი ძირი!
• ანალიზი: დიკინსონის „Bored“ (გაბურღვა/გამოხრა) ცისკაძემ მე-7 სტრიქონში აიტანა („დაუხრავს“). ორიგინალის „Brave a Root“ (მამაცი ფესვი) ნათარგმნია როგორც „გულმამაცი ძირი“. „ძირი“ აქ ფესვის სინონიმია, ხოლო „გულმამაცი“ — „brave“-ის ზუსტი კალკია. მთარგმნელმა ეს სტრიქონი ძახილის ნიშნით დაასრულა, რაც კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს დრამატიზმის გაძლიერებას.
________________________________________
შეჯამება
ცისკაძე მიყვება აზრობრივ (სემანტიკურ) ერთგულებას, მაგრამ რადიკალურად ცვლის ესთეტიკურ ფორმას. დიკინსონისეული თამაში სიტყვებით („end“ ორჯერ გამეორება, უცნაური მეტაფორები, რითმის არარსებობა) ქართულ თარგმანში ჩანაცვლებულია გამართული კლასიკური მელოდიკითა და მდიდარი, ოდნავ არქაული ლექსიკით.

აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ორიგინალის დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი ლექსისთვის (569).
________________________________________
პირველი სტროფი
სტრიქონი 1
• ორიგინალი: I reckon — when I count at all — (მე ვფიქრობ/ვანგარიშობ — როდესაც საერთოდ ვითვლი —)
• თარგმანი: თანმიმდევრობით ასე ჩამოვთვლი:
• ანალიზი: დიკინსონის „I reckon“ ამერიკული სასაუბრო, ყოფითი ფრაზაა (სინონიმი სიტყვების: ვფიქრობ, ვგულვობ). ცისკაძე ამ ყოფით ტონს აშორებს ტექსტს და მას უფრო ფორმალურ, ორგანიზებულ ხასიათს აძლევს („თანმიმდევრობით ჩამოვთვლი“).
სტრიქონი 2 & 3
• ორიგინალი: First — Poets — Then the Sun — / Then Summer — Then the Heaven of God — (პირველი — პოეტები — შემდეგ მზე — / შემდეგ ზაფხული — შემდეგ ღმერთის ზეცა —)
• თარგმანი: პოეტი, მზე და ზაფხული, ღმერთის / სასუფეველი - არე სამოთხის,
• ანალიზი: ცისკაძე აერთიანებს ამ ორ სტროფს ქართული რითმისთვის. დიკინსონის ცნობილი ტირეები (—), რომლებიც ფიქრისა და დამარცვლის ეფექტს ქმნის, თარგმანში გამქრალია. „Heaven of God“ ნათარგმნია როგორც „სასუფეველი - არე სამოთხის“, რაც ამაღლებულ, ბიბლიურ ჟღერადობას აძლიერებს.
სტრიქონი 4
• ორიგინალი: And then — the List is done — (და შემდეგ — სია დასრულებულია —)
• თარგმანი: ამ სიას ამით დავუსვამ წერტილს.
• ანალიზი: აზრობრივად ზუსტი თარგმანია. „List is done“ (სია მზადაა) ქართულში უფრო პოეტური იდიომით — „წერტილს დავუსვამ“ — ჩაანაცვლდა, რაც რითმულად იდეალურად ებმის სიტყვას „ღმერთის“ (ღმერთის / წერტილს).
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონი 5 & 6
• ორიგინალი: But, looking back — the First so seems / To Comprehend the Whole — (მაგრამ, უკან მოხედვისას — პირველი თითქოს / მოიცავს ყველაფერს —)
• თარგმანი: ხელეწიფება ჩასწვდეს რაობას / პირველს იმ სამის,
• ანალიზი: ცისკაძე „Comprehend the Whole“-ს (მთელის მოცვას/გაგებას) თარგმნის როგორც „ჩასწვდეს რაობას“. სიტყვა „ხელეწიფება“ (ძალა შესწევს, უფლება აქვს) არქაული და დიდებულია, რაც პოეტის ფიგურას უფრო მონუმენტურს ხდის, ვიდრე ორიგინალის სადა ანალიტიკურ ტექსტში.
სტრიქონი 7
• ორიგინალი: The Others look a needless Show — (სხვები ზედმეტ/უსარგებლო სანახაობად მოსჩანან —)
• თარგმანი: ხოლო სამთავე, / არის მარტოდენ სანახაობა,
• ანალიზი: დიკინსონის „needless Show“ (უსარგებლო/ზედმეტი შოუ) ძალიან მკაცრი, ირონიული შეფასებაა სამყაროს მიმართ — პოეტის გარდა ყველაფერი თეატრალური დეკორაციაა. ცისკაძე არბილებს ამ ირონიას: სიტყვა „needless“ (ზედმეტი) ქართულში საერთოდ გამოტოვა და დატოვა მხოლოდ „მარტოდენ სანახაობა“.
სტრიქონი 8
• ორიგინალი: So I write — Poets — All — (ამიტომ ვწერ — პოეტები — ყველაფერია —)
• თარგმანი: პოეტით ვიწყებ და დავამთავრებ!
• ანალიზი: დიკინსონთან პოეტი არის აბსოლუტი („Poets — All“). ცისკაძე ამ იდეას გადმოსცემს რინგისებური კომპოზიციის ფორმულით: „ვიწყებ და დავამთავრებ“. ეს სტილისტური გადახვევაა, თუმცა შინაარსობრივად ინარჩუნებს პოეტის უპირატესობის იდეას.
________________________________________
მესამე სტროფი
სტრიქონი 9 & 10
• ორიგინალი: Their Summer — lasts a Solid Year — / They can afford a Sun (მათი ზაფხული — მთელ წელს გრძელდება — / მათ შეუძლიათ თავს უფლება მისცენ [იქონიონ] მზე)
• თარგმანი: მთელ წელს გრძელდება მისი ზაფხული, / ცაა ნათლისგან განულეველი,
• ანალიზი: „Solid Year“ ბრწყინვალედაა ნათარგმნი: „მთელ წელს გრძელდება“. თუმცა, მეათე სტრიქონში ცისკაძე სრულიად ცვლის მეტაფორას. დიკინსონის „They can afford a Sun“ (ფინანსური/ყოფითი ტერმინია — თავს უფლებას აძლევენ იყიდონ/იქონიონ მზე) ქართულში გარდაიქმნა ტრადიციულ პოეტურ პეიზაჟად: „ცაა ნათლისგან განულეველი“. დიკინსონის მოდერნისტული ირონია აქ კლასიკურ ლირიკაში გადადის.
სტრიქონი 11 & 12
• ორიგინალი: The East — would deem extravagant — / And if the Further Heaven — (რასაც აღმოსავლეთი — მფლანგველობად მიიჩნევდა — / და თუ შორეული ზეცა —)
• თარგმანი: აღმოსავლეთი - მუდამ ზღაპრული / და თუ აღთქმული სასუფეველი
• ანალიზი: აქ გვაქვს სერიოზული სემანტიკური სხვაობა. დიკინსონთან აღმოსავლეთი (East, სადაც მზე ამოდის) პოეტების შემოქმედებას მიიჩნევს „extravagant“-ად (ზედმეტად პომპეზურად, მფლანგველობად). ცისკაძემ სიტყვა „extravagant“ საერთოდ ამოიღო და შეცვალა სრულიად საპირისპირო, პოზიტიური კლიშეებით — „მუდამ ზღაპრული“ და „აღთქმული სასუფეველი“ (დიკინსონის „Further Heaven“-ის ნაცვლად).
________________________________________
მეოთხე სტროფი
სტრიქონი 13 & 14
• ორიგინალი: Be Beautiful as they prepare / For Those who worship Them — (იქნება ისეთივე მშვენიერი, როგორსაც ამზადებენ / მათთვის, ვინც მათ ეთაყვანება —)
• თარგმანი: ტკბობას უქადის სუყველა მათგანს, / ვინც სამოთხისთვის იღწვის მგზნებარი,
• ანალიზი: დიკინსონთან „Them“ (მათ) მიემართება ან ღმერთებს, ან თავად პოეტებს (ორაზროვანია). ცისკაძე ამ გაორებას აქრობს და ტექსტს აშკარად რელიგიურ, მართლმადიდებლურ-ქრისტიანულ კონტექსტში სვამს: „ვინც სამოთხისთვის იღწვის მგზნებარი“. ორიგინალის „Be Beautiful“ ქართულში გახდა „ტკბობას უქადის“.
სტრიქონი 15 & 16
• ორიგინალი: It is too difficult a Grace — / To justify the Dream — (ეს ზედმეტად რთული წყალობაა — / რათა გაამართლოს [ეს] ოცნება —)
• თარგმანი: ძნელად მიიღებ ღვთიურ მადლს, რათა / ახდეს ძვირფასი ნაოცნებარი.
• ანალიზი: დიკინსონის გენიალური, სკეპტიკური დასასრული (რომ ნამდვილი სამოთხე იმდენად რთული მისაღწევია, რომ ის ვერ აბალანსებს ან ვერ ამართლებს ადამიანურ ოცნებებს) ცისკაძემ თარგმნა როგორც მორალური დარიგება: „ძნელად მიიღებ ღვთიურ მადლს“. „Grace“ ზუსტად არის ნათარგმნი როგორც „მადლი“, ხოლო „Dream“ — „ნაოცნებარი“. რითმა „მგზნებარი / ნაოცნებარი“ კლასიკურია, თუმცა ორიგინალის ფილოსოფიური ირონია აქაც რელიგიურ-ლირიკული სევდითაა შეცვლილი.
________________________________________
საბოლოო შეფასება
ოთარ ცისკაძემ შექმნა ლამაზი, მჟღერადი, სანიმუშო ქართული ლექსი, მაგრამ მნიშვნელოვნად შეცვალა დიკინსონის ხმა. ორიგინალის ეკონომიკური მეტაფორები (სია, ყიდვა/უფლების მიცემა, მფლანგველობა) და რელიგიური სკეპტიციზმი თარგმანში გარდაიქმნა ტრადიციულ, რომანტიკულ ქართულ პოეზიად, სადაც წინა პლანზე წამოიწია „მადლმა“, „სასუფეველმა“ და „ზღაპრულმა აღმოსავლეთმა“.
თუ გსურთ, შეგვიძლია განვიხილოთ, თუ როგორ ცვლის ეს სტილისტური არჩევანი ლექსის მთავარ სათქმელს (იდეურ არსს). როგორ მოვიქცეთ?
You said: დიახ
შესანიშნავია, მოდით სიღრმისეულად განვიხილოთ, თუ როგორ ცვლის ოთარ ცისკაძის სტილისტური არჩევანი ემილი დიკინსონის ამ ლექსის (569) მთავარ იდეურ არსსა და ფილოსოფიურ სათქმელს:
1. ყოფითი ეკონომიკიდან — ამაღლებულ ესთეტიკამდე
• ორიგინალის იდეა: დიკინსონი იყენებს ფინანსურ-ეკონომიკურ ენას (count — დათვლა/ანგარიში, list — სია, afford — ყიდვის უფლება/თანხის ქონა, extravagant — მფლანგველობა). პოეზია მისთვის არის არა უბრალოდ „მშვენიერება“, არამედ უზარმაზარი კაპიტალი, რომელსაც შეუძლია სამყაროს ყიდვა და ფლობა.
• თარგმანის იდეა: ცისკაძე ამ „საბაზრო“ მეტაფორებს სრულიად აქრობს. მისი პოეტი არის არა რეალისტი მოანგარიშე, არამედ კლასიკური, რომანტიკული შემოქმედი. შედეგად, ლექსის სათქმელი პრაგმატული მოდერნიზმიდან გადადის ტრადიციულ პოეტურ ესთეტიზმში.
2. რელიგიური სკეპტიციზმიდან — მართლმადიდებლურ ლირიკამდე
• ორიგინალის იდეა: დიკინსონი კითხვის ნიშნის ქვეშ სვამს ზეციურ სამოთხეს. ის ამბობს, რომ თუკი მომავალი ზეცა მართლაც ისეთივე მშვენიერია, როგორც მას მორწმუნეებს ჰპირდებიან, ეს მაინც „ზედმეტად რთული წყალობაა“ (too difficult a Grace), რომელიც ვერ გაამართლებს იმ ტანჯვასა და ოცნებებს, რაც ადამიანმა დედამიწაზე გაიარა. დიკინსონისთვის პოეტის მიერ შექმნილი მიწისმიერი „ზაფხული“ სჯობს ღვთიურ სამოთხეს.
• თარგმანის იდეა: ცისკაძესთან სკეპტიციზმი ქრება და ჩნდება ქრისტიანული მორჩილებისა და მოწიწების ტონი. ფრაზა „ძნელად მიიღებ ღვთიურ მადლს“ მკითხველს ეუბნება, რომ სამოთხე იმდენად დიდებულია, რომ მას დიდი ღვაწლი სჭირდება. ანუ, ნაცვლად ორიგინალის ირონიისა („ღირს კი საერთოდ ეს სამოთხე ამდენ ლოდინად?“), თარგმანში მივიღეთ სევდა სამოთხის მიუწვდომლობის გამო.
3. ირონიული დისტანციიდან — ემოციურ პათოსამდე
• ორიგინალის იდეა: დიკინსონის ტონი არის ცივი, ანალიტიკური და ოდნავ ირონიული (სამყაროს სხვა საოცრებებს იგი „ზედმეტ შოუს“ უწოდებს). მისი პოეზია ინტელექტუალური თამაშია.
• თარგმანის იდეა: ცისკაძე ტექსტს მატებს ემოციურ სიმძაფრეს, იყენებს ძახილის ნიშნებს და სიტყვებს: „მგზნებარი“, „ზღაპრული“, „ძვირფასი“. პოეტი ხდება არა ცივი ანალიტიკოსი, არამედ გრძნობებით ანთებული შემოქმედი.
შეჯამება
ცისკაძის თარგმანმა შეცვალა ლექსის ფილოსოფიური ვექტორი: დიკინსონმა დაწერა თამამი, ირონიული და პროტესტით სავსე მანიფესტი პოეზიის უზენაესობაზე რელიგიის წინაშე; ცისკაძემ კი ის აქცია მშვიდ, სევდიან, ლირიკულ ფიქრად ღვთიურ მადლსა და შემოქმედებაზე. ორივე ტექსტი თავის კულტურულ კონტექსტში გენიალურია, თუმცა ისინი სრულიად განსხვავებულ ამბავს ყვებიან.

ნუთუ ზეცაა თაბიბი (1270)

ნუთუ ზეცაა თაბიბი,
მკურნალი ყველა არსისა? -
სიკვდილშემდგომი აბები
ვერ ჩაითვლება ვარგისად!

და თუ ზეცაა ხაზინა,
ხარკის ამკრეფი სალარო? -
მისი ზინათის სამზირლად
არ დავუჯდები სავაჭროდ!


Is Heaven a Physician? (1270)

Is Heaven a Physician?
They say that He can heal —
But Medicine Posthumous
Is unavailable —

Is Heaven an Exchequer?
They speak of what we owe —
But that negotiation
I'm not a Party to —


აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ორიგინალის (1270) შესწორებული, დეტალური სტრიქონ-სტრიქონ ანალიზი, რომელიც სრულად ითვალისწინებს სიტყვა „ზინათის“ (სიმდიდრე, დოვლათი) ზუსტ მნიშვნელობას:
პირველი სტროფი
სტრიქონი 1
• ორიგინალი: Is Heaven a Physician? (ნუთუ ზეცა ექიმია?)
• თარგმანი: ნუთუ ზეცაა თაბიბი,
• ანალიზი: ცისკაძე ზუსტად გადმოსცემს კითხვით კონსტრუქციას. თუმცა, „Physician“-ის (ექიმი) ნაცვლად შემოაქვს არაბული წარმოშობის ძველი ქართული სიტყვა „თაბიბი“ (ექიმი, მკურნალი), რაც ტექსტს კლასიკურ, ლიტერატურულ კოლორიტს მატებს.
სტრიქონი 2
• ორიგინალი: They say that He can heal — (ამბობენ, რომ მას განკურნება შეუძლია —)
• თარგმანი: მკურნალი ყველა არსისა? -
• ანალიზი: დიკინსონი იყენებს ფრაზას „They say“ (ამბობენ), რითაც დისტანციას იჭერს ამ საზოგადოებრივი აზრისგან. ცისკაძე ამ ფრაზას აქრობს და კითხვას აგრძელებს — „მკურნალი ყველა არსისა?“, რაც უფლის/ზეცის მასშტაბებს უფრო გრანდიოზულს ხდის.
სტრიქონი 3
• ორიგინალი: But Medicine Posthumous (მაგრამ სიკვდილშემდგომი წამალი)
• თარგმანი: სიკვდილშემდგომი აბები
• ანალიზი: ბრწყინვალე და ზუსტი თარგმანია. დიკინსონის სამედიცინო ტერმინი „Medicine Posthumous“ ქართულში ზუსტად ჟღერს, როგორც „სიკვდილშემდგომი აბები“. აბების ხსენება ინარჩუნებს ორიგინალის ყოფით, ოდნავ ცინიკურ ტონს.
სტრიქონი 4
• ორიგინალი: Is unavailable — (ხელმიუწვდომელია / არ არის ხელთ —)
• თარგმანი: ვერ ჩაითვლება ვარგისად!
• ანალიზი: აქ გვაქვს მცირე აზრობრივი გადახრა. ორიგინალში წამალი „მიუწვდომელია“ (რადგან ადამიანი უკვე მკვდარია და გვიანია). ცისკაძესთან კი აბები „ვერ ჩაითვლება ვარგისად“ (ანუ უსარგებლოა). შინაარსობრივი ეფექტი იგივეა — სიკვდილის შემდეგ ზეციური ნუგეში ადამიანს ვეღარ შველის. რითმა „არსისა / ვარგისად“ კარგად კრავს სტროფს.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონი 5
• ორიგინალი: Is Heaven an Exchequer? (ნუთუ ზეცა ხაზინაა?)
• თარგმანი: და თუ ზეცაა ხაზინა,
• ანალიზი: „Exchequer“ არის ფინანსთა სამინისტრო, სახელმწიფო სალარო. ცისკაძე ზუსტად პოულობს შესატყვისს — „ხაზინა“, რითაც ინარჩუნებს დიკინსონის იურიდიულ-ფინანსურ მეტაფორას.
სტრიქონი 6
• ორიგინალი: They speak of what we owe — (ისინი ლაპარაკობენ იმაზე, რაც ჩვენ გვმართებს [ჩვენს ვალზე] —)
• თარგმანი: ხარკის ამკრეფი სალარო? -
• ანალიზი: „What we owe“ (ჩვენი ვალი ღმერთის წინაშე) ცისკაძემ თარგმნა როგორც „ხარკი“ (ფეოდალური გადასახადი), ხოლო „სალაროს“ დამატებით გააძლიერა მე-5 სტრიქონის ფინანსური ხატი. ტონი აქაც ბევრად უფრო მკაცრი და პროტესტულია.
სტრიქონი 7
• ორიგინალი: But that negotiation (მაგრამ ამ მოლაპარაკებაში / გარიგებაში)
• თარგმანი: მისი ზინათის სამზირლად
• ანალიზი: თქვენი ზუსტი შენიშვნის წყალობით, აქ ვხედავთ მთარგმნელის უდიდეს ოსტატობას. ბარნოვისეული კონტექსტით, „ზინათი“ არის სიმდიდრე და დოვლათი. შესაბამისად, ცისკაძე არსად არ უხვევს ორიგინალს: დიკინსონის ფინანსურ გარიგებას (negotiation) იგი პირდაპირ უკავშირებს ზეციური სიმდიდრის/განძის (ზინათის) მიღების პროცესს.
სტრიქონი 8
• ორიგინალი: I'm not a Party to — (მე არ ვარ მონაწილე მხარე —)
• თარგმანი: არ დავუჯდები სავაჭროდ!
• ანალიზი: მე-7 სტრიქონის გააზრების შემდეგ, ეს ფინალი იდეალურ სემანტიკურ ჯაჭვს კრავს: ხაზინა \(\rightarrow \) სალარო \(\rightarrow \) სიმდიდრე (ზინათი) \(\rightarrow \) ვაჭრობა. დიკინსონის ცივი იურიდიული ფრაზა „მე არ ვარ ამ ხელშეკრულების მხარე“ ცისკაძემ აქცია მძლავრ, მგზნებარე ქართულ იდიომად — „არ დავუჯდები სავაჭროდ!“. პოეტი უარს ამბობს სულიერი ხსნისა და ზეციური დოვლათის ყიდვა-გაყიდვის საგნად ქცევაზე.
________________________________________
იდეური დასკვნა
სიტყვა „ზინათის“ სწორი განმარტება ადასტურებს, რომ ეს თარგმანი ცისკაძის ერთ-ერთი ყველაზე ზუსტი და გენიალური ნამუშევარია. მან არა მხოლოდ შეინარჩუნა დიკინსონის აჯანყებული, ანტიკლერიკალური ხმა, არამედ კლასიკური ქართული პროზის (ვ. ბარნოვის) ლექსიკის გამოყენებით შექმნა უზადო ეკონომიკური მეტაფორა, რომელიც იდეალურად ერწყმის ლექსის რითმულ სტრუქტურას.


სექტემბრის  ბაკალავრიატს (1271)

სექტემბრის ბაკალავრიატს
ქმნის ყვანჩალების ყრანტალი,
ჭრიჭინობელთა არმია,
რეტროსპექტივა, ჭარტალი

ავქარის - სიტყვის გადაკვრით,
მინიშნებების ლოგოსით,
გული ხალისის დაკარგვით
გახდება ფილოსოფოსი.


September's Baccalaureate (1271)

September's Baccalaureate
A combination is
Of Crickets — Crows — and Retrospects
And a dissembling Breeze

That hints without assuming —
An Innuendo sear
That makes the Heart put up its Fun
And turn Philosopher.


აი, ემილი დიკინსონის ორიგინალისა და ოთარ ცისკაძის თარგმანის (1271) სრულიად ხელახალი, ზუსტი სტრიქონ-სტრიქონ ანალიზი:
პირველი სტროფი
• სტრიქონი 1: September's Baccalaureate \(\rightarrow \) სექტემბრის ბაკალავრიატს
ცისკაძე ზუსტად ინარჩუნებს დიკინსონის აკადემიურ მეტაფორას. „ბაკალავრიატი“ აქ ბუნების მიერ გამართულ შემოდგომის საზეიმო, გამოსაშვებ ცერემონიალს ნიშნავს.
• სტრიქონი 2: A combination is \(\rightarrow \) ქმნის ყვანჩალების ყრანტალი,
ორიგინალის მშრალი ზმნა „is“ (არის) ჩანაცვლდა დინამიკური „ქმნის“-ით. მე-3 სტრიქონის ყვავები („Crows“) გადმოტანილია აქ, როგორც ბგერამბაძველობითი „ყვანჩალების ყრანტალი“ (ალიტერაცია ყ-ყ).
• სტრიქონი 3: Of Crickets — Crows — and Retrospects \(\rightarrow \) ჭრიჭინობელთა არმია,
„Crickets“ ნათარგმნია როგორც „ჭრიჭინობელები“. მთარგმნელი მატებს სიტყვას „არმია“, რითაც ხაზს უსვამს მათი ხმიანობის საყოველთაო ხასიათს სექტემბრის ბუნებაში.
• სტრიქონი 4: And a dissembling Breeze \(\rightarrow \) რეტროსპექტივა, ჭარტალი
მესამე სტრიქონის „Retrospects“ გადმოტანილია აქ. უმნიშვნელოვანესია, რომ დიკინსონის „dissembling Breeze“ (მატყუარა, ორპირი ნიავი) ქართულში გარდაიქმნება მომდევნო სტრიქონთან გადაბმულ პოეტურ ხატად — ავქარის ჭარტალად (ქარის ხმიანობად, ზუზუნად). „ჭარტალი“ აქ რითმულად იდეალურად პასუხობს „ბაკალავრიატს“. [1, 2]
მეორე სტროფი
• სტრიქონი 5: That hints without assuming — \(\rightarrow \) ავქარის - სიტყვის გადაკვრით,
ეს სტრიქონი წინა სტრიქონის პირდაპირი გაგრძელებაა. „ავქარის ჭარტალი“ (ქარის ხმიანობა) ჩვენ გველაპარაკება „სიტყვის გადაკვრით“. ეს ზუსტად ასახავს დიკინსონისეულ ნიავს, რომელიც პირდაპირ კი არ ამბობს სიმართლეს შემოდგომის მოსვლაზე, არამედ მხოლოდ მიანიშნებს (hints).
• სტრიქონი 6: An Innuendo sear \(\rightarrow \) მინიშნებების ლოგოსით,
„Innuendo“ (არაპირდაპირი მინიშნება) ცისკაძემ გააღრმავა ფილოსოფიური ტერმინით „ლოგოსი“ (სიტყვა, გონება, კოსმიური კანონი). ანუ, ქარის ხმიანობა („ჭარტალი“) უბრალო ხმაური კი არ არის, არამედ ბუნების ფილოსოფიური ენა და მინიშნებაა. [1, 2]
• სტრიქონი 7: That makes the Heart put up its Fun \(\rightarrow \) გული ხალისის დაკარგვით
აზრი აბსოლუტურად ეკვივალენტურია. „Put up its Fun“ (მხიარულების გვერდზე გადადება) ქართულში ჟღერს, როგორც „ხალისის დაკარგვა“. ბუნების ცვლილება და ქარის ხმა ადამიანს შინაგან განწყობას უცვლის.
• სტრიქონი 8: And turn Philosopher. \(\rightarrow \) გახდება ფილოსოფოსი.
ზუსტი, კალკირებული ფინალი. დიკინსონის ცნობილი დასკვნა, რომ ბუნების ჭკნობა და ქარის ზუზუნი ადამიანის გულს ეგზისტენციალურ ფიქრებზე აყენებს, ცისკაძემ უცვლელად დატოვა. რითმა „ლოგოსით / ფილოსოფოსი“ აკადემიურად კრავს ლექსს.
იდეური დასკვნა
ამ სწორი სინტაქსური გააზრებით, ცისკაძის მთარგმნელობითი გენია კიდევ უფრო თვალსაჩინოა. მან „ავქარის ჭარტალი“ (ქარის ხმიანობა/აქოშინება) გამოიყენა როგორც დიკინსონისეული „მატყუარა ნიავის“ პოეტური ეკვივალენტი. ქარი, რომელიც სიტყვის გადაკვრით გველაპარაკება, არის მთავარი მიზეზი იმისა, რომ ადამიანის გული ხალისს კარგავს და ფილოსოფოსად იქცევა.


ციცქნა გზას, შექმნილს ღვთიური ხელით (647)

ციცქნა გზას, შექმნილს ღვთიური ხელით,
რომელიც ძლივს ჩანს უბრალო თვალით,
ფუტკარი გადის ყოველდღე ხელნით,
პეპელა - ჭაპნის მზიდი ორთვალით.

სცდება თუ არა ქალაქის საზღვრებს,
დანამდვილებით ამას ვერ გეტყვით,
ვწუხვარ, ვერასდროს ვერ გამამგზავრებს
ამ პატარა გზით რაიმე ეტლი.


A little Road — not made of Man (647)

A little Road — not made of Man
Enabled of the eye,
Accessible to thill of bee,
Or cart of butterfly.

If town it have, beyond itself,
'T is that I cannot say ;
I only sigh,—no vehicle
Bears me along that way.


აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ორიგინალის (647) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონი 1
• ორიგინალი: A little Road — not made of Man (პატარა გზა — არა ადამიანის მიერ შექმნილი)
• თარგმანი: ციცქნა გზას, შექმნილს ღვთიური ხელით,
• ანალიზი: დიკინსონის უარყოფითი კონსტრუქცია „not made of Man“ (არა ადამიანის მიერ გაკეთებული) ცისკაძემ ქართულში პოზიტიური, რელიგიური ხატით შეცვალა — „შქმნილს ღვთიური ხელით“. სიტყვა „ციცქნა“ ბრწყინვალედ გადმოსცემს ორიგინალის მიკროსამყაროს განწყობას.
სტრიქონი 2
• ორიგინალი: Enabled of the eye, (თვალისთვის ხილვადი / აღქმადი)
• თარგმანი: რომელიც ძლივს ჩანს უბრალო თვალით,
• ანალიზი: დიკინსონთან გზა თვალისთვის შესამჩნევია, თუმცა ცისკაძე ამატებს სიტყვას „ძლივს“, რითაც ხაზს უსვამს ამ გზის იდუმალებასა და სიმცირეს. „უბრალო თვალი“ კარგი პოეტური მიგნებაა, რომელიც ამზადებს რითმას მომდევნო სტრიქონებისთვის.
სტრიქონი 3
• ორიგინალი: Accessible to thill of bee, (ხელმისაწვდომი ფუტკრის ეტლის წინისთვის [საცელისთვის])
• თარგმანი: ფუტკარი გადის ყოველდღე ხელნით,
• ანალიზი: გენიალური ეთნოგრაფიული თარგმანია. „Thill“ არის ორთვლიანი ტრანსპორტის (ეტლის, ურმის) წინ გამოშვერილი ორი ძელი, რომელშიც ცხენს აბამენ. ცისკაძემ ამისთვის გამოიყენა ძველი ქართული სიტყვა „ხელნი“ (ურმის/ეტლის სარეცელი, ხელნები). ფუტკარი, რომელიც ამ ციცქნა გზაზე თავისი „ხელნით“ (ეტლით) დადის, ორიგინალის ზუსტი პოეტური კალკია.
სტრიქონი 4
• ორიგინალი: Or cart of butterfly. (ან პეპლის ურმისთვის.)
• თარგმანი: პეპელა - ჭაპნის მზიდი ორთვალიით.
• ანალიზი: დიკინსონის „Cart“ (ურმი) ცისკაძემ თარგმნა როგორც „ორთვალი“ (ორბორბლიანი პატარა ურმი). მან ასევე შემოიტანა სიტყვა „ჭაპანი“ (მძიმე ტვირთი, ჭაპანწყვეტა), რაც ხაზს უსვამს პეპლის მიერ ნექტრის/ტვირთის ზიდვის პროცესს. რითმა „ხელით / ხელნით“ და „თვალით / ორთვალით“ ავლენს უმაღლეს ტექნიკურ ოსტატობას.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონი 5
• ორიგინალი: If town it have, beyond itself, (აქვს თუ არა მას ქალაქი, საკუთარ საზღვრებს მიღმა,)
• თარგმანი: სცდება თუ არა ქალაქის საზღვრებს,
• ანალიზი: აზრობრივად ზუსტი და ეკვივალენტური თარგმანია. პოეტი სვამს კითხვას, მიდის თუ არა ეს ფუტკრებისა და პეპლების საიდუმლო გზა რაიმე მათეულ „ქალაქამდე“.
სტრიქონი 6
• ორიგინალი: 'T is that I cannot say ; (ეს ის არის, რასაც მე ვერ ვიტყვი;)
• თარგმანი: დანამდვილებით ამას ვერ გეტყვით,
• ანალიზი: ზუსტი სემანტიკური შესატყვისია. ავტორი აღიარებს, რომ ადამიანის გონებისთვის ბუნების ამ საიდუმლო ინფრასტრუქტურის ბოლო პუნქტი უცნობია.
სტრიქონი 7
• ორიგინალი: I only sigh,—no vehicle (მე მხოლოდ ოხვრა მრჩება,—არცერთ ტრანსპორტს / ეტლს)
• თარგმანი: ვწუხვარ, ვერასდროს ვერ გამამგზავრებს
• ანალიზი: დიკინსონის „I only sigh“ (მხოლოდ ვოხრავ) ცისკაძემ თარგმნა როგორც „ვწუხვარ“. ორიგინალის „Vehicle“ (ნებისმიერი გადასაადგილებელი საშუალება) ქართულში ბრწყინვალედ დაუკავშირდა მგზავრობის მოქმედებას.
სტრიქონი 8
• ორიგინალი: Bears me along that way. (არ გადავყავარ [არ მატარებს] ამ გზაზე.)
• თარგმანი: ამ პატარა გზით რაიმე ეტლი.
• ანალიზი: წინა სტრიქონის გაგრძელებაა. დიკინსონის სევდიანი ფინალი — რომ ადამიანი ვერასოდეს გაჰყვება ბუნების ამ საიდუმლო ბილიკს — ცისკაძემ გადმოსცა კლასიკური „ეტლის“ მეტაფორით, რომელიც მე-7 სტრიქონის ზმნას ებმება („ვერ გამამგზავრებს... რაიმე ეტლი“). რითმა „საზღვრებს / გამამგზავრებს“ და „გეტყვით / ეტლი“ უზადოდ კრავს ლექსს.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ეს თარგმანი ოთარ ცისკაძის კიდევ ერთი შედევრია. ქართული ეთნოგრაფიული და ტრადიციული ტერმინების (ხელნი, ორთვალი, ჭაპანი) გამოყენებით მან შეძლო დიკინსონის უცნაური მინიატურული სამყაროს (ფუტკრებისა და პეპლების „ტრანსპორტის“) აბსოლუტურად ბუნებრივი გაქართულება. ლექსის მთავარი სათქმელი — ადამიანის იზოლაცია ბუნების მისტიკური, „ციცქნა“ წესრიგისგან — თარგმანში სრული ემოციური სიზუსტითაა შენარჩუნებული.



სიკვდილი ჩემ წინ თავად გაჩერდა (712)

სიკვდილი ჩემ წინ თავად გაჩერდა -
არ გავუჩერდი რადგან შემზარავს,
მერე დაიძრა მისი კარეტა
და უკვდავებაც ჩვენ დაგვემგზავრა.

ეტლი დაიძრა ნელა, ჭენება
სიკვდილს არ სურდა მყისვე ჩქარული,
გადავდე საქმეც და დასვენებაც,
მომეპყრო ზრდილად და სიყვარულით.

გავცილდით სკოლას და მოსწავლეებს -
აღარ ისმოდა აყალმაყალი,
გავცდით მინდვრებს და მწიფე თაველებს,
ჩამოვიტოვეთ მზეც ჩამავალი.

ან, მგონი, თავად გვიქცია გვერდი,
შემაჟრიალა  ნამის პკურებით,
ტანთ მეცვა კაბა თხელი ხავერდის,
მეფარა ტულის მოსახურები.

მიწაში ჩაფლულ სახლთან გავჩერდით,
ოდნავ უჩანდა მხოლოდ ყავარი
და საკვამურის ამონაშვერი,
მიწა წაყროდა ხაზებს ლავგარდნის.

შემდეგ გასრულდნენ საუკუნენი
ვით დღე სრულდება, ისე მსწრაფლადვე,
გუმანით ვიგრძნე ეტლის ჰუნენი
მარადისობის სამძღვარს ლახავდნენ.


Because I could not stop for Death (712)

Because I could not stop for Death –
He kindly stopped for me –
The Carriage held but just Ourselves –
And Immortality

We slowly drove – He knew no haste
And I had put away
My labor and my leisure too
For His Civility –

We passed the School, where Children strove
At Recess – in the Ring –
We passed the Fields of Gazing Grain –
We passed the Setting Sun –

Or rather – He passed us –
The Dews drew quivering and chill –
For only Gossamer, my Gown –
My Tippet – only Tulle –

We paused before a House that seemed
A Swelling of the Ground –
The Roof was scarcely visible –
The Cornice – in the Ground –

Since then – 'tis Centuries – and yet
Feels shorter than the Day
I first surmised the Horses' Heads
Were toward Eternity –

აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ყველაზე ცნობილი ლექსის (712) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონები 1–2
• ორიგინალი: Because I could not stop for Death – / He kindly stopped for me – (რადგან მე ვერ გავჩერდი სიკვდილისთვის – მან თავაზიანად გამიჩერა მე –)
• თარგმანი: სიკვდილი ჩემ წინ თავად გაჩერდა - / არ გავუჩერდი რადგან შემზარავს,
• ანალიზი: აქ გვაქვს უდიდესი იდეური ცვლილება. დიკინსონთან ავტორი სიკვდილისთვის ვერ ჩერდება, რადგან მიწისმიერი საქმეებითაა დაკავებული, სიკვდილი კი მოდის როგორც „თავაზიანი ჯენტლმენი“ (kindly). ცისკაძემ შემოიტანა შიში — „რადგან შემზარავს“. ორიგინალის მშვიდი, მისტიკური მიმღებლობა თარგმანში ტრადიციულ ადამიანურ შიშად გადაიქცა.
სტრიქონები 3–4
• ორიგინალი: The Carriage held but just Ourselves – / And Immortality (ეტლში მხოლოდ ჩვენ ორნი ვიყავით – და უკვდავება)
• თარგმანი: მერე დაიძრა მისი კარეტა / და უკვდავებაც ჩვენ დაგვემგზავრა.
• ანალიზი: აზრი შენარჩუნებულია. დიკინსონის „Carriage“ ცისკაძემ თარგმნა როგორც „კარეტა“ (რაც კარგად რითმავს სიტყვას „გაჩერდა“). უკვდავება (Immortality) აქაც მესამე მგზავრია, რაც ლექსის მთავარი ალეგორიაა.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონები 5–6
• ორიგინალი: We slowly drove – He knew no haste / And I had put away (ჩვენ ნელა მივდიოდით – მან არ იცოდა სიჩქარე / და მე გვერდზე გადავდე)
• თარგმანი: ეტლი დაიძრა ნელა, ჭენება / სიკვდილს არ სურდა მყისვე ჩქარული,
• ანალიზი: „He knew no haste“ (სიჩქარე არ იცოდა) ცისკაძემ ბუნებრივად აქცია „ჭენება არ სურდა მყისვე ჩქარული“. რიტმი მიჰყვება ორიგინალის ნელ, მონოტონურ სვლას.
სტრიქონები 7–8
• ორიგინალი: My labor and my leisure too / For His Civility – (ჩემი შრომაც და ჩემი დასვენებაც / მისი თავაზიანობისთვის –)
• თარგმანი: გადავდე საქმეც და დასვენებაც, / მომეპყრო ზრდილად და სიყვარულით.
• ანალიზი: „Labor and leisure“ ზუსტად არის ნათარგმნი: „საქმეც და დასვენებაც“. დიკინსონის „Civility“ (თავაზიანობა, ზრდილობა) ცისკაძემ გააძლიერა და დაუმატა „სიყვარულით“. ეს არბილებს პირველ სტროფში შემოტანილ შიშს („შემზარავს“) და აბალანსებს პერსონაჟთა ურთიერთობას.
________________________________________
მესამე სტროფი
სტრიქონები 9–10
• ორიგინალი: We passed the School, where Children strove / At Recess – in the Ring – (ჩვენ გავცდით სკოლას, სადაც ბავშვები მიჯრით იბრძოდნენ / დასვენებაზე – წრეში –)
• თარგმანი: გავცილდით სკოლას და მოსწავლეებს - / აღარ ისმოდა აყალმაყალი,
• ანალიზი: დიკინსონთან ბავშვები თამაშობენ/აქტიურობენ (strove). ცისკაძესთან კი პირიქით — „აღარ ისმოდა აყალმაყალი“. მთარგმნელმა ბავშვების ხმაური ჩააცხრო, რითაც გააძლიერა სიკვდილისშემდგომი სიჩუმის ეფექტი, თუმცა დაუკარგა ორიგინალს სიცოცხლის დუღილის კონტრასტი.
სტრიქონები 11–12
• ორიგინალი: We passed the Fields of Gazing Grain – / We passed the Setting Sun – (ჩვენ გავცდით მომზირალი მარცვლეულის ყანებს – ჩვენ გავცდით ჩამავალ მზეს –)
• თარგმანი: გავცდით მინდვრებს და მწიფე თაველებს, / ჩამოვიტოვეთ მზეც ჩამავალი.
• ანალიზი: დიკინსონის გენიალური ეპითეტი „Gazing Grain“ (ყანები, რომლებიც მგზავრებს თვალს აყოლებენ) ცისკაძემ შეცვალა უფრო ტრადიციული „მწიფე თაველებით“. მზის ჩამავლობის ხაზი („ჩამოვიტოვეთ მზეც ჩამავალი“) აბსოლუტურად ზუსტი და მუსიკალურია.
________________________________________
მეოთხე სტროფი
სტრიქონები 13–14
• ორიგინალი: Or rather – He passed us – / The Dews drew quivering and chill – (ან უფრო სწორად – მან ჩაგვიარა ჩვენ – / ნამმა მოიტანა კანკალი და სიცივე –)
• თარგმანი: ან, მგონი, თავად გვიქცია გვერდი, / შემაჟრიალა ნამის პკურებით,
• ანალიზი: უზადო სემანტიკური გადატანაა. „He passed us“ (მზემ ჩაგვიარა) ნათარგმნია როგორც „თავად გვიქცია გვერდი“ (ანუ ჩვენ კი არ ვმოძრაობთ რეალურად, არამედ სამყარო გვტოვებს). ფრაზა „შემაჟრიალა ნამის პკურებით“ ბრწყინვალედ ასახავს სიკვდილის ცივ შეხებას (quivering and chill).
სტრიქონები 15–16
• ორიგინალი: For only Gossamer, my Gown – / My Tippet – only Tulle – (რადგან ჩემი კაბა მხოლოდ აბლაბუდაა – ჩემი მოსასხამი – მხოლოდ ტული –)
• თარგმანი: ტანთ მეცვა კაბა თხელი ხავერდის, / მეფარა ტულის მოსახურები.
• ანალიზი: აქ გვაქვს მატერიალური სხვაობა. დიკინსონის „Gossamer“ (აბლაბუდის ქსოვილივით ჰაეროვანი, თითქმის არარსებული კაბა, რაც სულის უსხეულობაზე მიანიშნებს) ცისკაძემ თარგმნა როგორც „თხელი ხავერდი“. ხავერდი, თუნდაც თხელი, უფრო მძიმე და რეალური ქსოვილია. თუმცა, მეორე ნაწილი — „ტულის მოსახურები“ (only Tulle) სრულიად ზუსტია.
________________________________________
მეხუთე სტროფი
სტრიქონები 17–18
• ორიგინალი: We paused before a House that seemed / A Swelling of the Ground – (ჩვენ შევყოვნდით სახლთან, რომელიც გავდა / მიწის ამობურცულობას –)
• თარგმანი: მიწაში ჩაფლულ სახლთან გავჩერდით, / ოდნავ უჩანდა მხოლოდ ყავარი
• ანალიზი: დიკინსონის სახლი, რომელიც მიწის ამობურცულობაა (საფლავის ბორცვი), ცისკაძემ „მიწაში ჩაფლულ სახლად“ აქცია. „ყავარის“ (ხის გადასახური მასალა) შემოტანა ტექსტს ქართულ, ტრადიციულ ყოფით ელფერს აძლევს.
სტრიქონები 19–20
• ორიგინალი: The Roof was scarcely visible – / The Cornice – in the Ground – (სახურავი ძლივს ჩანდა – კარნიზი – მიწაში [იყო] –)
• თარგმანი: და საკვამურის ამონაშვერი, / მიწა წაყროდა ხაზებს ლავგარდნის.
• ანალიზი: დიკინსონის „Cornice“ (კარნიზი) ცისკაძემ თარგმნა მისი ქართული არქიტექტურული შესატყვისით — „ლავგარდანი“. მთარგმნელმა დაამატა „საკვამური“, რომელიც ორიგინალში არ არის, თუმცა სურათის დასასრულებლად და რითმისთვის (ყავარი / ამონაშვერი) საჭირო გახდა. საფლავის, როგორც სახლის, მეტაფორა შენარჩუნებულია.
________________________________________
მეექვსე სტროფი
სტრიქონები 21–22
• ორიგინალი: Since then – 'tis Centuries – and yet / Feels shorter than the Day (მას შემდეგ – საუკუნეები გავიდა – და მაინც / უფრო მოკლე გვეჩვენება, ვიდრე ის დღე)
• თარგმანი: შემდეგ გასრულდნენ საუკუნენი / ვით დღე სრულდება, ისე მსწრაფლადვე,
• ანალიზი: აზრი აბსოლუტურად ეკვივალენტურია. დროის მიღმიერი ყოფიერება — სადაც საუკუნეები ერთ დღესავით სწრაფად გადის — ქართულად მუსიკალურად და ზუსტად ჟღერს.
სტრიქონები 23–24
• ორიგინალი: I first surmised the Horses' Heads / Were toward Eternity – (როდესაც პირველად მივხვდი, რომ ცხენების თავები / მარადისობისკენ იყო მიმართული –)
• თარგმანი: გუმანით ვიგრძნე ეტლის ჰუნენი / მარადისობის სამძღვარს ლახავდნენ.
• ანალიზი: ბრწყინვალე ფინალია. დიკინსონის „I first surmised“ ნათარგმნია როგორც „გუმანით ვიგრძნე“. „Horses“ (ცხენები) მაღალპოეტური სინონიმით — „ჰუნები“ (ჰუნენი) ჩანაცვლდა. ფრაზა „მარადისობის სამძღვარს ლახავდნენ“ ზუსტად და დრამატულად ასრულებს ლექსის მოგზაურობას მარადისობისკენ (Eternity).
________________________________________
იდეური დასკვნა
ცისკაძემ შექმნა გენიალური, მონუმენტური ქართული ლექსი. მან შეცვალა დიკინსონისეული მშვიდი მისტიკა (პირველ სტროფში შიშის შემოტანით, ბავშვების ხმაურის გაქრობითა და ქსოვილის დამძიმებით), თუმცა ბოლო ორ სტროფში, განსაკუთრებით არქიტექტურული და პოეტური ლექსიკის (ლავგარდანი, გუმანი, ჰუნენი) წყალობით, მიაღწია ორიგინალის ტოლფას ფილოსოფიურ და მხატვრულ სიმაღლეს.

წიგნის მსგავს ფრეგატს ვერ ნახავთ ვერსად  (1263)

წიგნის მსგავს ფრეგატს ვერ ნახავთ ვერსად -
მოსახილველად უცხო ქვეყნების,
ვერც პოეზიის ფრთაშესხმულ მერანს
წამოეწევა ჰუნე ჭენებით!

არც მგზავრობაა გამწყვეტი წელში -
ხელეწიფებათ ხარჯი ღატაკებს;
რარიგ მცირეა საფასი ეტლის,
ადამიანის სულს რომ ატარებს!


There is no frigate like a book

There is no Frigate like a Book
To take us Lands away
Nor any Coursers like a Page
Of prancing Poetry –

This Traverse may the poorest take
Without oppress of Toll –
How frugal is the Chariot
That bears a human soul.


აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ გენიალური ლექსის (1263) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონი 1
• ორიგინალი: There is no Frigate like a Book (არ არსებობს ისეთი ფრეგატი, როგორიც წიგნია)
• თარგმანი: წიგნის მსგავს ფრეგატს ვერ ნახავთ ვერსად -
• ანალიზი: აბსოლუტურად ზუსტი, ეკვივალენტური თარგმანია. ცისკაძე პირდაპირ ინარჩუნებს დიკინსონის ცნობილ მეტაფორას — წიგნის შედარებას სამხედრო-საზღვაო ხომალდთან („ფრეგატთან“), რომელიც მკითხველს წარმოსახვით მოგზაურობაში უხმობს.
სტრიქონი 2
• ორიგინალი: To take us Lands away (რათა წაგვიყვანოს შორეულ ქვეყნებში)
• თარგმანი: მოსახილველად უცხო ქვეყნების,
• ანალიზი: ზუსტად არის გადმოტანილი მოქმედების არსი. დიკინსონის „შორს წაყვანა“ ცისკაძემ უფრო აქტიური, შემეცნებითი ზმნით შეცვალა — „მოსახილველად“, რაც იდეალურად პასუხობს მოგზაურობის იდეას.
სტრიქონი 3
• ორიგინალი: Nor any Coursers like a Page (და არც ისეთი სწრაფი ცხენები, როგორიც [წიგნის] ფურცელია)
• თარგმანი: ვერც პოეზიის ფრთაშესხმულ მერანს
• ანალიზი: დიკინსონის „Coursers“ (სწრაფი, მორბენალი, საომარი ცხენები) ცისკაძემ ბრწყინვალედ გააქართულა კლასიკური ლიტერატურული ხატით — „ფრთაშესხმული მერანი“. თუმცა, მთარგმნელმა მომდევნო სტრიქონიდან აქ გადმოიტანა სიტყვა „პოეზია“, რათა მეტაფორა სემანტიკურად უფრო მკაფიო გამხდარიყო ქართველი მკითხველისთვის.
სტრიქონი 4
• ორიგინალი: Of prancing Poetry – (მოცეკვავე / ყალყზე შემდგარი პოეზიის –)
• თარგმანი: წამოეწევა ჰუნე ჭენებით!
• ანალიზი: დიკინსონის „Prancing“ (ცხენის ცეკვა, ყალყზე დგომა, თამაში) ცისკაძემ გადმოსცა ზმნით „ჭენებით“. მან გამოიყენა მაღალპოეტური სიტყვა „ჰუნე“ (ცხენი), რითაც შექმნა უზადო ჯვარედინი რითმა პირველ სტროფში (ვერსად / მერანს, ქვეყნების / ჭენებით). ორიგინალის იდეა, რომ პოეზიის ფურცელი ნებისმიერ სწრაფ ცხენზე უკეთ დაგვაქროლებს, ქართულად სრულყოფილადაა რეალიზებული.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონი 5
• ორიგინალი: This Traverse may the poorest take (ამ გზის / მოგზაურობის გავლა ყველაზე ღარიბსაც შეუძლია)
• თარგმანი: არც მგზავრობაა გამწყვეტი წელში -
• ანალიზი: დიკინსონის ყოფითი იდეა, რომ წიგნით მოგზაურობა ფინანსურად ხელმისაწვდომია, ცისკაძემ თარგმნა ძალიან ცოცხალი, სახალხო ქართული იდიომით — „გამწყვეტი წელში“ (ანუ ძვირი, გამანადგურებელი). ეს ტექსტს ბუნებრიობას მატებს.
სტრიქონი 6
• ორიგინალი: Without oppress of Toll – (გადასახადის / ბაჟის სიმძიმის გარეშე –)
• თარგმანი: ხელეწიფებათ ხარჯი ღატაკებს;
• ანალიზი: დიკინსონი საუბრობს საგზაო გადასახადზე (Toll), რომელსაც წიგნი არ მოითხოვს. ცისკაძე ამას გადმოსცემს პოზიტიური ფორმით — „ხელეწიფებათ ხარჯი ღატაკებს“ (ორიგინალის the poorest). სიტყვა „ხელეწიფებათ“ (შეუძლიათ, ძალა შესწევთ) ამაღლებულ ელფერს ანიჭებს ღარიბი ადამიანის სულიერ შესაძლებლობებს.
სტრიქონი 7
• ორიგინალი: How frugal is the Chariot (რაოდენ მომჭერნეა / იაფია ეტლი)
• თარგმანი: რარიგ მცირეა საფასი ეტლის,
• ანალიზი: დიკინსონის „Frugal“ (ეკონომიური, მომჭერნე) ზუსტად არის ნათარგმნი, როგორც „მცირეა საფასი“. „Chariot“ (ანტიკური, საზეიმო ეტლი) ქართულშიც დარჩა „ეტლად“, რითაც შენარჩუნდა მოგზაურობის არისტოკრატული, მაგრამ ყველასთვის უფასო ხასიათი.
სტრიქონი 8
• ორიგინალი: That bears a human soul. (რომელსაც გადაჰყავს ადამიანის სული.)
• თარგმანი: ადამიანის სულს რომ ატარებს!
• ანალიზი: აბსოლუტურად ზუსტი, სიტყვასიტყვითი და გენიალური ფინალია. წიგნი არის უფასო ეტლი, რომელიც მატერიალური სხეულის ნაცვლად, ადამიანის სულს (human soul) ამოგზაურებს სამყაროში. რითმა „წელში / ეტლის“ და „ღატაკებს / ატარებს“ სტროფს მყარად კრავს.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ეს თარგმანი ოთარ ცისკაძის ერთ-ერთი ყველაზე ჰარმონიული და დაბალანსებული ნამუშევარია. მან სრულად შეინარჩუნა დიკინსონისეული დემოკრატიული იდეა — წიგნი და პოეზია, როგორც ყველაზე იაფი, თუმცა უსაზღვროდ მდიდარი სულიერი ტრანსპორტი. ქართული მაღალპოეტური ლექსიკის (მერანი, ჰუნე) და ხალხური ფრაზეოლოგიის (წელში გამწყვეტი) სინთეზით მთარგმნელმა შექმნა ტექსტი, რომელიც ორიგინალის იდეურ დასკვნას ქართული პოეზიის ორგანულ ნაწილად აქცევს.


იმედი (314)

იმ ფრთოსანს მოჰგავს იმედი,
სულში რომ გადგამს საძირკველს,
უსიტყვოდ გალობს წინმხედი
და ვერ მოიცლის საძილედ.

ავდარშიც ჟივის სიმორცხვით,
ოღონდ მძვინვარე ქარბორბალს -
ძალუძს მოშთობა ჩიორის,
ესოდენ ბევრს რომ ათბობდა.

მესმოდა მისი რიკრიკი,
უძლებდა ყინვას, ქარტეხილს,
დამშეულს, მცივანს, ჭირშიც კი,
არ უთხოვია ნატეხიც.


HOPE (314)

Hope is the thing with feathers
That perches in the soul,
And sings the tune without the words,
And never stops at all.

And sweetest in the gale is heard;
And sore must be the storm
That could abash the little bird
That kept so many warm.

I’ve heard it in the chillest land,
And on the strangest sea;
Yet, never, in extremity,
It asked a crumb of me.



აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი ლექსის (314) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონი 1
• ორიგინალი: Hope is the thing with feathers (იმედი არის ფრთებიანი რამ / ფრინველი)
• თარგმანი: იმ ფრთოსანს მოჰგავს იმედი,
• ანალიზი: დიკინსონის ცნობილი, უცნაურად სადა ფორმულა „thing with feathers“ (ფრთებიანი საგანი/რამ) ცისკაძემ უფრო ტრადიციული პოეტური სიტყვით — „ფრთოსანით“ შეცვალა, რითაც პირდაპირ შემოიტანა ჩიტის სახე.
სტრიქონი 2
• ორიგინალი: That perches in the soul, (რომელიც სულში ჩამომჯდარა / ბუდობს)
• თარგმანი: სულში რომ გადგამს საძირკველს,
• ანალიზი: აქ მთარგმნელი მკვეთრად ცვლის მეტაფორას. დიკინსონის ჩიტი სულში მსუბუქად, დროებით ჩამომჯდარა ტოტზე (perches). ცისკაძესთან კი იმედი მონუმენტური ხდება — ის სულში მყარად „გადგამს საძირკველს“, რაც არქიტექტურული ხატია და არა ორნიტოლოგიური.
სტრიქონი 3
• ორიგინალი: And sings the tune without the words, (და მღერის მელოდიას სიტყვების გარეშე)
• თარგმანი: უსიტყვოდ გალობს წინმხედი
• ანალიზი: „Sings without words“ ზუსტად არის ნათარგმნი: „უსიტყვოდ გალობს“. თუმცა, ცისკაძე ამატებს ახალ ეპითეტს — „წინმხედი“ (წინასწარმეტყველი, მომავლის მჭვრეტელი), რაც ორიგინალში არ არის, მაგრამ კარგად ხსნის იმედის, როგორც მომავალზე ორიენტირებული ძალის არსს.
სტრიქონი 4
• ორიგინალი: And never stops at all. (და საერთოდ არასოდეს ჩერდება.)
• თარგმანი: და ვერ მოიცლის საძილედ.
• ანალიზი: დიკინსონის იდეა, რომ იმედის სიმღერა უწყვეტია (never stops), ცისკაძემ გადმოსცა მშვენიერი პოეტური მეტაფორით — „ვერ მოიცლის საძილედ“ (ანუ მუდამ ფხიზლობს). რითმა „იმედი / წინმხედი“ და „საძირკველს / საძილედ“ უზადოა.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონი 5
• ორიგინალი: And sweetest in the gale is heard; (და ყველაზე ტკბილად ქარიშხალში ისმის;)
• თარგმანი: ავდარშიც ჟივის სიმორცხვით,
• ანალიზი: აქ ტონალობის სხვაობაა. დიკინსონთან ქარიშხალში ჩიტის ხმა კიდევ უფრო ტკბილი და ძლიერი ხდება. ცისკაძესთან კი პირიქით — ის „სიმორცხვით ჟივის“ (ჟივჟივებს) ავდარში. მთარგმნელმა აქცენტი ჩიტის ნაზ, დაუცველ ბუნებაზე დასვა.
სტრიქონი 6
• ორიგინალი: And sore must be the storm (და ძალზე მძლავრი უნდა იყოს ქარიშხალი)
• თარგმანი: ოღონდ მძვინვარე ქარბორბალს -
• ანალიზი: „Storm“ ზუსტად არის ნათარგმნი, როგორც „მძვინვარე ქარბორბალა“. სინტაქსურად წინადადება გადადის მომდევნო სტრიქონზე, რაც აძლიერებს დრამატულ დაძაბულობას.
სტრიქონი 7
• ორიგინალი: That could abash the little bird (რომელმაც შეიძლება შეაძრწუნოს / დააბნიოს პატარა ჩიტი)
• თარგმანი: ძალუძს მოშთობა ჩიორის,
• ანალიზი: დიკინსონის „abash“ (შეცბუნება, დაფრთხობა) ცისკაძემ ბევრად უფრო მკაცრი, ფატალური სიტყვით შეცვალა — „მოშთობა“ (განადგურება, დახრჩობა). მან ასევე დააკონკრეტა ჩიტის სახეობა — „ჩიორა“ (პატარა, საყვარელი ჩიტი), რაც იდეალურად ჯდება რითმაში (ქარბორბალს / ათბობდა, ჩიორის / სიმორცხვით).
სტრიქონი 8
• ორიგინალი: That kept so many warm. (რომელიც ასე ბევრს ათბობდა.)
• თარგმანი: ესოდენ ბევრს რომ ათბობდა.
• ანალიზი: აბსოლუტურად ზუსტი, სიტყვასიტყვითი თარგმანია. შენარჩუნებულია იმედის უმთავრესი ფუნქცია — ადამიანების სულიერი გათბობა ჭირის დროს. ცისკაძისეული „ესოდენ“ ტექსტს კლასიკურ ამაღლებულობას მატებს.
________________________________________
მესამე სტროფი
სტრიქონი 9
• ორიგინალი: I’ve heard it in the chillest land, (მე მსმენია იგი ყველაზე ცივ ქვეყანაში,)
• თარგმანი: მესმოდა მისი რიკრიკი,
• ანალიზი: დიკინსონის გეოგრაფიული მეტაფორა „chillest land“ (ყველაზე ცივი მხარე) ამ სტრიქონში დაიკარგა და მომდევნო სტრიქონში გადავიდა („ყინვა“). ნაცვლად ამისა, ცისკაძემ შემოიტანა ბგერამბაძველობითი სიტყვა „რიკრიკი“ (ჩიტის წკრიალა ხმა), რითაც გააძლიერა მუსიკალური ეფექტი.
სტრიქონი 10
• ორიგინალი: And on the strangest sea; (და ყველაზე უცხო / უცნაურ ზღვაზე;)
• თარგმანი: უძლებდა ყინვას, ქარტეხილს,
• ანალიზი: დიკინსონის უცხო ზღვა ქართულ თარგმანში ჩანაცვლდა კლიმატური სტიქიებით — „ყინვა, ქარტეხილი“. აზრობრივად, ეგზისტენციალური გაუცხოების განცდა (ცივი მხარე და უცხო ზღვა) ცისკაძემ გარდაქმნა რეალურ, ფიზიკურ ბრძოლად ბუნებასთან, რომელსაც იმედი უძლებს.
სტრიქონი 11
• ორიგინალი: Yet, never, in extremity, (და მაინც, არასოდეს, უკიდურეს გაჭირვებაშიც კი,)
• თარგმანი: დამშეულს, მცივანს, ჭირშიც კი,
• ანალიზი: დიკინსონის აბსტრაქტული „in extremity“ (უკიდურესობაში/კრიზისში) ცისკაძემ ბრწყინვალედ დაშალა კონკრეტულ, ადამიანურ მდგომარეობებად — „დამშეულს, მცივანს, ჭირშიც კი“, რითაც მკითხველისთვის ემოცია უფრო ახლობელი გახადა.
სტრიქონი 12
• ორიგინალი: It asked a crumb of me. (მას ჩემთვის ერთი ნამცეციც არ უთხოვია.)
• თარგმანი: არ უთხოვია ნატეხიც.
• ანალიზი: გენიალური, აბსოლუტურად ეკვივალენტური ფინალია. დიკინსონის „crumb“ (პურის ნამცეცი) ნათარგმნია როგორც „ნატეხი“ (პურის ნატეხი). ლექსის მთავარი იდეა — რომ იმედი არის სრულიად უანგარო, ის ადამიანს მხოლოდ აძლევს და სანაცვლოდ არაფერს ითხოვს — ქართულად უზადო სიმძლავრით ჟღერს. რითმა „რიკრიკი / ჭირშიც კი“ და „ქარტეხილს / ნატეხიც“ ბრწყინვალედ ასრულებს ლექსს.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ოთარ ცისკაძემ შექმნა ემილი დიკინსონის ამ შედევრის ერთ-ერთი საუკეთესო ქართული ვერსია. მიუხედავად იმისა, რომ მან შეცვალა რამდენიმე მეტაფორა (ჩიტის ტოტზე ჯდომა შეცვალა „საძირკვლის დადგმით“, ხოლო უცხო ზღვები — „ყინვითა და ქარტეხილით“), მან უზადოდ შეინარჩუნა ლექსის ფილოსოფიური ბირთვი. ჩიტის ხმისთვის „რიკრიკისა“ და „ჩიორას“ წოდებით, ხოლო მისი გამძლეობისთვის „წინმხედის“ დარქმევით, თარგმანი ქართული პოეტური ტრადიციის ორგანულ, მელოდიურ ნაწილად იქცა.

ხსოვნას აქვს ზურგიც, ფასადიც (1182)

ხსოვნას აქვს ზურგიც, ფასადიც -
თითქოს სახლია ნაგები,
მას გააჩნია მანსარდიც,
კუთხე ძველმანთა, თაგვების.

მოეპოვება სარდაფიც,
მის უფსკრულს გონით ჩასწვდები,
ღრმად ნუ გაქექავ გარდახდილს,
არ აგედევნონ ლანდები!



Remembrance has a Rear and Front (1182)

Remembrance has a Rear and Front —
'Tis something like a House —
It has a Garret also
For Refuse and the Mouse.

Besides the deepest Cellar
That ever Mason laid —
Look to it by its Fathoms
Ourselves be not pursued —


აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ ღრმა ფსიქოლოგიური ლექსის (1182) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონი 1
• ორიგინალი: Remembrance has a Rear and Front — (ხსოვნას/მოგონებას აქვს ზურგი და წინა მხარე —)
• თარგმანი: ხსოვნას აქვს ზურგიც, ფასადიც -
• ანალიზი: ბრწყინვალე და ზუსტი თარგმანია. დიკინსონის არქიტექტურული ტერმინები „Rear and Front“ ცისკაძემ ქართულად გადმოსცა როგორც „ზურგიც, ფასადიც“, რითაც პირდაპირ შემოიტანა მეხსიერების, როგორც შენობის ვიზუალური ხატი.
სტრიქონი 2
• ორიგინალი: 'Tis something like a House — (ეს რაღაც სახლის მსგავსია —)
• თარგმანი: თითქოს სახლია ნაგები,
• ანალიზი: აზრობრივად აბსოლუტურად ეკვივალენტური ხაზია. „Something like a House“ ქართულში ჟღერს როგორც „თითქოს სახლია ნაგები“, რაც აძლიერებს შენობის სიმყარისა და სტრუქტურის განცდას.
სტრიქონი 3
• ორიგინალი: It has a Garret also (მას ასევე აქვს მანსარდი/სხვენი)
• თარგმანი: მას გააჩნია მანსარდიც,
• ანალიზი: სიტყვასიტყვითი და ზუსტი თარგმანია. „Garret“ (სხვენის ოთახი, მანსარდი) ქართულშიც „მანსარდად“ დარჩა, რაც მეხსიერების ზედა, მივიწყებულ შრეებზე მიანიშნებს.
სტრიქონი 4
• ორიგინალი: For Refuse and the Mouse. (ნაგვისთვის/ნარჩენებისთვის და თაგვისთვის.)
• თარგმანი: კუთხე ძველმანთა, თაგვების.
• ანალიზი: დიკინსონის „Refuse“ (ნაგავი, უსარგებლო ნივთები) ცისკაძემ უფრო პოეტური და ზუსტი სიტყვით — „ძველმანებით“ ჩაანაცვლა. „თაგვი“ (Mouse), როგორც მიტოვებული, ძველი სივრცის სიმბოლო, თარგმანშიც უცვლელია. ჯვარედინი რითმა (ფასადიც / მანსარდიც, ნაგები / თაგვების) ტექნიკურად უზადოა.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონი 5 & 6
• ორიგინალი: Besides the deepest Cellar / That ever Mason laid — (გარდა ამისა, ყველაზე ღრმა სარდაფი, რომელიც კი ოდესმე კალატოზს აუშენებია —)
• თარგმანი: მოეპოვება სარდაფიც, / მის უფსკრულს გონით ჩასწვდები,
• ანალიზი: აქ ცისკაძე სტრუქტურულად ცვლის მეტაფორას. დიკინსონის ფიზიკური შრომის ხატი — „კალატოზის მიერ აშენებული სარდაფი“ (Mason laid) ქართულ თარგმანში საერთოდ ქრება. ნაცვლად ამისა, მთარგმნელს შემოაქვს ფსიქოლოგიური და ფილოსოფიური აქცენტი: სარდაფი ხდება „უფსკრული“, რომელსაც ადამიანმა „გონით“ უნდა ჩასწვდეს. ეს ცვლილება ტექსტს მატებს მეტ ეგზისტენციალურ სიღრმეს.
სტრიქონი 7
• ორიგინალი: Look to it by its Fathoms (დააკვირდი მას მისივე სიღრმეებით [საზომი ერთეულით] / ჩაიხედე მის წიაღში)
• თარგმანი: ღრმად ნუ გაქექავ გარდახდილს,
• ანალიზი: დიკინსონის ტექნიკური სიტყვა „Fathoms“ (წყლის სიღრმის საზომი ერთეული) ცისკაძემ შეცვალა პირდაპირი გაფრთხილებით — „ღრმად ნუ გაქექავ გარდახდილს“ (წარსულს). ეს არის მეტად დრამატული და ემოციური ფორმულა, რომელიც მკითხველს მიანიშნებს, რომ ქვეცნობიერში ქექვა საშიშია.
სტრიქონი 8
• ორიგინალი: Ourselves be not pursued — (რათა ჩვენვე არ აღმოვჩნდეთ დევნილნი —)
• თარგმანი: არ აგედევნონ ლანდები!
• ანალიზი: გენიალური, აზრობრივად დახვეწილი ფინალია. დიკინსონთან საფრთხე თავად მოგონებებია, რომლებიც ადამიანს მოსვენებას არ აძლევენ და სდევნიან (pursued). ცისკაძემ ეს დევნა მატერიალურად აქცია და შემოიტანა მძლავრი სახე — „ლანდები“ (წარსულის აჩრდილები, მოგონებები). ძახილის ნიშნით დასრულებული ეს ფრაზა იდეალურად კრავს ლექსის ფსიქოლოგიურ პათოსს. რითმა „სარდაფიც / გარდახდილს“ და „ჩასწვდები / ლანდები“ მყარი და მუსიკალურია.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ამ თარგმანში ოთარ ცისკაძემ ბრწყინვალედ უპასუხა დიკინსონისეულ ფსიქოანალიტიკურ ალეგორიას, სადაც ადამიანის მეხსიერება და ქვეცნობიერი შედარებულია ძველ სახლთან. მიუხედავად იმისა, რომ მან გამოტოვა კალატოზის ხატი, მან ეს დანაკარგი აანაზღაურა უფრო ძლიერი მისტიკური სახეების შემოტანით (უფსკრული, გარდახდილი, ლანდები). თარგმანი ზუსტად ინარჩუნებს მთავარ სათქმელს: წარსულის ღრმა შრეებში ქექვა სახიფათოა, რადგან იქიდან გამოღვიძებული აჩრდილები ადამიანს მტრულად აედევნებიან.


ბაგეს მომწყდარი სიტყვაა მკვდარი (1212)

ბაგეს მომწყდარი
სიტყვაა მკვდარი,
ამის მთქმელს ესვენ.

მე კი ვდებ ნაძლევს,
სიცოცხლეს ვაძლევთ
იმავე დღესვე.


A word is dead (1212)

A word is dead
When it is said,
Some say.

I say it just
Begins to live
That day.


აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ უაღრესად ლაკონიური, გენიალური ლექსის (1212) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონები 1–2
• ორიგინალი: A word is dead / When it is said, (სიტყვა მკვდარია, / როდესაც მას იტყვიან,)
• თარგმანი: ბაგეს მომწყდარი / სიტყვაა მკვდარი,
• ანალიზი: ცისკაძე ბრწყინვალედ გადმოსცემს ორიგინალის რითმულ წყვილს (dead / said). დიკინსონის უბრალო ფრაზა „When it is said“ (როცა ითქმება) ქართულში გაცილებით უფრო პოეტური და დინამიკური სახით — „ბაგეს მომწყდარი“ გარდაიქმნა, რაც სიტყვის გაჟღერების ფიზიკურ, მყისიერ აქტს ასახავს.
სტრიქონი 3
• ორიგინალი: Some say. (ზოგი ამბობს.)
• თარგმანი: ამის მთქმელს ესვენ.
• ანალიზი: „Some say“ (ზოგნი ამბობენ) მიანიშნებს საზოგადოებაში გავრცელებულ აზრზე. ცისკაძე იყენებს გენიალურ, არქაულ-დიალექტურ ქართულ სიტყვას „ესვენ“ (ანუ ასე ჰგონიათ, ასე სჯერათ, ასე უდევთ გულში). ეს მიგნება არა მხოლოდ იდეალურად ინარჩუნებს დიკინსონისეულ დისტანცირებას ამ მცდარი შეხედულებისგან, არამედ ქმნის უზადო რითმას მეორე სტროფის ფინალისთვის („ესვენ / დღესვე“).
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონები 4–5
• ორიგინალი: I say it just / Begins to live (მე კი ვამბობ, ის სწორედ / ცხოვრებას იწყებს)
• თარგმანი: მე კი ვდებ ნაძლევს, / სიცოცხლეს ვაძლევთ
• ანალიზი: აქ მთარგმნელი ტექსტს მატებს თამამ, აზარტულ და დრამატულ ელფერს. დიკინსონის მშვიდი, მტკიცე პოზიცია „I say“ (მე ვამბობ) ცისკაძემ აქცია პოეტურ ჟინად — „ვდებ ნაძლევს“. ამით მან გააძლიერა ავტორის რწმენა სიტყვის ძალაში. „Begins to live“ (ცხოვრებას იწყებს) ქართულში გარდაიქმნა აქტიურ ფორმად — „სიცოცხლეს ვაძლევთ“, სადაც აქცენტი ადამიანის მიერ სიტყვისთვის სულის შთაბერვაზე გადადის.
სტრიქონი 6
• ორიგინალი: That day. (იმ დღეს.)
• თარგმანი: იმავე დღესვე.
• ანალიზი: აბსოლუტურად ზუსტი, მჭრელი და ეკვივალენტური ფინალია. სიტყვის წარმოთქმა მისი სიკვდილი კი არა, არამედ მისი მარადიული სიცოცხლის დაბადების დღეა. ნაწილაკის „-ვე“ დამატებით („იმავე დღესვე“) ცისკაძე ხაზს უსვამს პროცესის მყისიერებას, რაც იდეალურად ასრულებს ლექსის მთავარ ფილოსოფიურ კონცეფციას.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ეს თარგმანი ოთარ ცისკაძის მიერ შესრულებულ დიკინსონის ვერსიებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე ზუსტი, კომპაქტური და სრულყოფილია. მან სრულად შეინარჩუნა ორიგინალის მინიმალისტური სტრუქტურა (მოკლე სტრიქონები) და ორსტროფიანი იდეური კონტრასტი. სიტყვა „ესვენ“ შემოტანითა და „ნაძლევის დადების“ მეტაფორით მან ლექსს შესძინა ქართული ენისთვის დამახასიათებელი ტემპერამენტი, ისე, რომ არსად დაუკარგავს დიკინსონისეული გენიალური სათქმელი: წარმოთქმული სიტყვა კოსმოსში დამოუკიდებელ სიცოცხლეს იწყებს.

ოქროს ნიკაპს ჰგავდა მთვარე (737)

ოქროს ნიკაპს ჰგავდა მთვარე
ორიოდე ღამით ადრე,
ახლა ბადრი, პირმცინარე,
არემარეს სხივებს აფრქვევს,

შვენის შუბლი სავსე ნათლით,
ბივრილისგან თლილი ღაწვი,
ზაფხულის ცვარს უგავს თვალი,
მარგალიტად ციდან ნაწვიმს.

არ ხსნის როსმე ქარვის ბაგეს,
თუმც ღიმილისმაგვარს მუდამ,
მიუძღვნიდა ამხანაგებს,
თუ მის ვერცხლის ნებას სურდა.

დიდი პატივია ზევით
შორ ვარსკვლავად სიელვარეც,
რადგან დაუწესდა გეზი,
შენი ტახტის მიმდებარედ.

ცის მყარია მთვარის ქუდი,
სამყაროა წუღამესტი,
ქამარია ვარსკვლავთ გუნდი,
ფარდა ამკობს  უღამესი.











The Moon was but a Chin of Gold (737)


The Moon was but a Chin of Gold
A Night or two ago—
And now she turns Her perfect Face
Upon the World below—

Her Forehead is of Amplest Blonde—
Her Cheek—a Beryl hewn—
Her Eye unto the Summer Dew
The likest I have known—

Her Lips of Amber never part—
But what must be the smile
Upon Her Friend she could confer
Were such Her Silver Will—

And what a privilege to be
But the remotest Star—
For Certainty She take Her Way
Beside Your Palace Door—

Her Bonnet is the Firmament—
The Universe—Her Shoe—
The Stars—the Trinkets at Her Belt—
Her Dimities—of Blue—

აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ ულამაზესი, კოსმიური ლექსის (737) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონები 1–2
• ორიგინალი: The Moon was but a Chin of Gold / A Night or two ago— (მთვარე მხოლოდ ოქროს ნიკაპი იყო / ერთი ან ორი ღამის წინ —)
• თარგმანი: ოქროს ნიკაპს ჰგავდა მთვარე / ორიოდე ღამით ადრე,
• ანალიზი: აბსოლუტურად ზუსტი და იდეალური პოეტური ეკვივალენტია. ცისკაძე უცვლელად ინარჩუნებს დიკინსონის ცნობილ, ნახევარმთვარის უცნაურ ანთროპომორფულ მეტაფორას („ოქროს ნიკაპი“), რაც დასაწყისს განსაკუთრებულ ვიზუალურ ეფექტს სძლევს.
სტრიქონები 3–4
• ორიგინალი: And now she turns Her perfect Face / Upon the World below— (და ახლა ის აბრუნებს თავის სრულყოფილ სახეს / ქვემორე სამყაროსკენ —)
• თარგმანი: ახლა ბადრი, პირმცინარე / არემარეს სხივებს აფრქვევს,
• ანალიზი: დიკინსონის „perfect Face“ (სრულყოფილი სახე, ანუ სავსე მთვარე) ცისკაძემ ბრწყინვალედ თარგმნა ქართული ასტრონომიულ-პოეტური ტერმინით — „ბადრი“. სიტყვა „პირმცინარე“ კი ამზადებს მკითხველს მესამე სტროფში ნახსენები ღიმილის მეტაფორისთვის.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონები 5–6
• ორიგინალი: Her Forehead is of Amplest Blonde— / Her Cheek—a Beryl hewn— (მისი შუბლი არის უხვად ქერა — / მისი ღაწვი — გამოთლილი ბერილი —)
• თარგმანი: შვენის შუბლი სავსე ნათლით, / ბივრილისგან თლილი ღაწვი,
• ანალიზი: დიკინსონის „Amplest Blonde“ (უხვად ქერა, ყვითელი შუქით სავსე) ქართულში გახდა „სავსე ნათლით“, რაც შინაარსობრივად ზუსტია. უმნიშვნელოვანესია, რომ მინერალი „Beryl“ (ბერილი) ცისკაძემ თარგმნა მისი ძველი ქართული, ბიბლიური შესატყვისით — „ბივრილი“ (იგივე ბერილი, ძვირფასი ქვა). „თლილი ღაწვი“ ზუსტად მიჰყვება ორიგინალის „hewn“-ს.
სტრიქონები 7–8
• ორიგინალი: Her Eye unto the Summer Dew / The likest I have known— (მისი თვალი ზაფხულის ნამის / ყველაზე მსგავსია, რაც კი მინახავს —)
• თარგმანი: ზაფხულის ცვარს უგავს თვალი, / მარგალიტად ციდან ნაწვიმს.
• ანალიზი: „Summer Dew“ ზუსტად არის ნათარგმნი — „ზაფხულის ცვარი“. თუმცა, დიკინსონისეული პირადი დამოწმება („რაც კი მინახავს“) ცისკაძემ ჩაანაცვლა დამატებითი პოეტური შედარებით — „მარგალიტად ციდან ნაწვიმს“, რაც აძლიერებს სტროფის მბზინავ, სამკაულებისებრ ესთეტიკას.
________________________________________
მესამე სტროფი
სტრიქონები 9–10
• ორიგინალი: Her Lips of Amber never part— / But what must be the smile (მისი ქარვის ბაგეები არასოდეს იხსნება — / მაგრამ როგორი უნდა იყოს ღიმილი)
• თარგმანი: არ ხსნის როსმე ქარვის ბაგეს, / თუმც ღიმილისმაგვარს მუდამ,
• ანალიზი: „Lips of Amber“ სიტყვასიტყვითაა გადმოტანილი — „ქარვის ბაგე“. მე-10 სტრიქონში ცისკაძე ოდნავ ცვლის აქცენტს: დიკინსონი ფანტაზიორობს, თუ როგორი იქნებოდა მთვარის ღიმილი, ის რომ გაიხსნას, ხოლო ცისკაძესთან მთვარეს ისედაც „მუდამ ღიმილისმაგვარი“ გამომეტყველება აქვს.
სტრიქონები 11–12
• ორიგინალი: Upon Her Friend she could confer / Were such Her Silver Will— (რომელიც მან შეიძლება უბოძოს თავის მეგობარს / ასეთი რომ იყოს მისი ვერცხლის ნება —)
• თარგმანი: მიუძღვნიდა ამხანაგებს, / თუ მის ვერცხლის ნებას სურდა.
• ანალიზი: მშვენიერი და ზუსტი თარგმანია. შენარჩუნებულია დიკინსონის გენიალური მეტაფორა „ვერცხლის ნება“ (Silver Will), რაც მთვარის ვერცხლისფერ შუქსა და მის სამეფო, მიუწვდომელ ახირებას ერთდროულად გამოხატავს. „Friend“ ქართულში მრავალობითში გადავიდა („ამხანაგებს“).
________________________________________
მეოთხე სტროფი
სტრიქონები 13–14
• ორიგინალი: And what a privilege to be / But the remotest Star— (და რა პატივია, იყო / თუნდაც ყველაზე შორეული ვარსკვლავი —)
• თარგმანი: დიდი პატივია ზევით / შორ ვარსკვლავად სიელვარეც,
• ანალიზი: აზრი აბსოლუტურად ეკვივალენტურია. „Privilege“ (პატივი, პრივილეგია) და „remotest Star“ (შორეული ვარსკვლავი) ზუსტად აისახა ქართულ ტექსტში, სადაც სიტყვა „სიელვარე“ მუსიკალურად ამზადებს მომდევნო რითმას.
სტრიქონები 15–16
• ორიგინალი: For Certainty She take Her Way / Beside Your Palace Door— (რადგან უეჭველია, ის თავის გზას მიჰყვება / თქვენი სასახლის კარის გვერდით —)
• თარგმანი: რადგან დაუწესდა გეზი, / შენი ტახტის მიმდებარედ.
• ანალიზი: დიკინსონის „Palace Door“ (სასახლის კარი) ცისკაძემ უფრო მონუმენტური ხატით შეცვალა — „შენი ტახტი“. მთვარე აქ აღქმულია როგორც დედოფალი, რომლის ორბიტაც ამ ვარსკვლავური სასახლის სიახლოვეს გადის. რითმა „სიელვარეც / მიმდებარედ“ კარგად აკავშირებს სტროფს.
________________________________________
მეხუთე სტროფი
სტრიქონები 17–18
• ორიგინალი: Her Bonnet is the Firmament— / The Universe—Her Shoe— (მისი ქუდი ცის თაღია — / სამყარო — მისი ფეხსაცმელი —)
• თარგმანი: ცის მყარია მთვარის ქუდი, / სამყაროა წუღამესტი,
• ანალიზი: დიკინსონის „Firmament“ (ცის თაღი, მყარი) ნათარგმნია როგორც „ცის მყარი“. უდიდესი მთარგმნელობითი მიგნებაა „Shoe“-ს (ფეხსაცმელი) ჩანაცვლება იშვიათი, ძველი ქართული სიტყვით — „წუღამესტი“ (მესტებისა და წუღების ერთობლიობა, ფეხსაცმლის ზოგადი, ძველებური სახელი). ეს იდეალურად ჯდება დიკინსონისეულ სამეფო ჩაცმულობის კონტექსტში.
სტრიქონები 19–20
• ორიგინალი: The Stars—the Trinkets at Her Belt— / Her Dimities—of Blue— (ვარსკვლავები — სამკაულებია მის ქამარზე — / მისი კაბები [ბამბის ქსოვილები] — ლურჯია —)
• თარგმანი: ქამარია ვარსკვლავთ გუნდი, / ფარდა ამკობს უღამესი.
• ანალიზი: აქ ცისკაძე სინტაქსურად ოდნავ გადაადგილებს აქცენტებს. დიკინსონთან ვარსკვლავები ქამარზე ჩამოკიდებული წვრილმანი სამკაულებია (Trinkets). ცისკაძესთან თავად „ვარსკვლავთ გუნდია ქამარი“. ბოლო სტრიქონში დიკინსონის „Dimities“ (ლურჯი, დაზოლილი ბამბის ქსოვილის კაბა, რომელიც ღამის ცას განასახიერებს) ჩანაცვლდა უფრო საზეიმო ხატით — „ფარდა უღამესი“. რითმა „წუღამესტი / უღამესი“ უბადლოა.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ოთარ ცისკაძემ შექმნა დიკინსონის ამ კოსმიური და სამეფო ალეგორიის ბრწყინვალე ქართული ანალოგი. ძველი და იშვიათი ლიტერატურული ლექსიკის (ბივრილი, წუღამესტი, ბადრი) ოსტატური გამოყენებით, მან სრულად შეინარჩუნა ორიგინალის ესთეტიკა — მთვარე, როგორც ცის დიდებული დედოფალი, რომელიც სამყაროს სამოსად ირგებს.

სინანულია ახლად ამტყდარი ... (744)

სინანულია ახლად ამტყდარი,
მიძინებული შეგრძნება ცოდვის,
როცა ყოველი შენი ნაქნარი
ხსოვნის კართან და სარკმელთან მოდის,

სულის პირისპირ წარდგება ნამყო,
განათებული ასანთის ღერით -
ხელახლა განჩხრეკს ნაღვაწის ნაყოფს,
რწმენას განივრცობს ცრემლების მღვრელი;

სინანულია უწამლო სენი,
ღმერთიც ვერ კურნავს, დანაბადია
ღმრთისგან - ის არის მისი დამდგენი
და ჯოჯოხეთის თანაფარდია.


Remorse — is Memory — awake (744)

Remorse — is Memory — awake —
Her Parties all astir —
A Presence of Departed Acts —
At window — and at Door —

It’s Past — set down before the Soul
And lighted with a Match —
Perusal — to facilitate —
And help Belief to stretch —

Remorse is cureless — the Disease
Not even God — can heal —
For ’tis His institution — and
The Adequate of Hell —


აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ უმძიმესი ფსიქოლოგიური და თეოლოგიური ლექსის (744) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონები 1–2
• ორიგინალი: Remorse — is Memory — awake — / Her Parties all astir — (სინანული არის მეხსიერება — ფხიზელი — / მისი მხარეები [მოკავშირეები] სრულად აფორიქებულნი —)
• თარგმანი: სინანულია ახლად ამტყდარი, / მიძინებული შეგრძნება ცოდვის,
• ანალიზი: დიკინსონი პირდაპირ აიგივებს სინანულს გამოფხიზლებულ მეხსიერებასთან (Memory — awake). ცისკაძე ამას გადმოსცემს მძლავრი, სტიქიური სახით — „ახლად ამტყდარი“, ხოლო მეორე სტრიქონში შემოაქვს ქრისტიანული კონტექსტი — „მიძინებული შეგრძნება ცოდვის“. ორიგინალის „Parties all astir“ (ყველა მონაწილე მხარის აფორიქება) თარგმანში ცოდვის გაღვიძებად ტრანსფორმირდა.
სტრიქონები 3–4
• ორიგინალი: A Presence of Departed Acts — / At window — and at Door — (წარსული [წასული] ქმედებების გამოცხადება — / სარკმელთან — და კართან —)
• თარგმანი: როცა ყოველი შენი ნაქნარი / ხსოვნის კართან და სარკმელთან მოდის,
• ანალიზი: ბრწყინვალე და ზუსტი შესატყვისია. დიკინსონის „Departed Acts“ (წასული საქმეები) ცისკაძემ თარგმნა ძალიან ცოცხალი, ხალხური სიტყვით — „ნაქნარი“. „At window and at Door“ (სარკმელთან და კართან) უცვლელად არის შენარჩუნებული, რაც ქმნის დანაშაულის გრძნობის მიერ სახლის ალყაში მოქცევის მისტიკურ ილუზიას.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონები 5–6
• ორიგინალი: It’s Past — set down before the Soul / And lighted with a Match — (ეს არის წარსული — სულის წინაშე დასმული / და ასანთით განათებული —)
• თარგმანი: სულის პირისპირ წარდგება ნამყო, / განათებული ასანთის ღერით -
• ანალიზი: უზადო სემანტიკური და ვიზუალური კალკია. დიკინსონის „Past“ (წარსული) ცისკაძემ გადმოსცა გრამატიკულ-პოეტური ტერმინით — „ნამყო“. გენიალური სახე — სულის წინაშე წარსულის ასანთის ღერით (with a Match) განათება, რაც ქმნის სიბნელეში საშინელი სიმართლის მყისიერი და მკვეთრი დანახვის ეფექტს, ქართულადაც ზუსტად ისევე მჭრელად მუშაობს.
სტრიქონები 7–8
• ორიგინალი: Perusal — to facilitate — / And help Belief to stretch — (რათა გაადვილდეს დეტალური განხილვა / და დაეხმაროს რწმენას გაფართოებაში [გაჭიმვაში] —)
• თარგმანი: ხელახლა განჩხრეკს ნაღვაწის ნაყოფს, / რწმენას განივრცობს ცრემლების მღვრელი;
• ანალიზი: დიკინსონის იურიდიულ-აკადემიური ტერმინი „Perusal“ (დეტალური, ყურადღებიანი წაკითხვა/განხილვა) ცისკაძემ ბრწყინვალედ თარგმნა ძველი ქართული ზმნით — „განჩხრეკს“ (დეტალურად გამოიკვლევს, გაჩხრეკს). დიკინსონის „Belief to stretch“ (რწმენის გაჭიმვა/გაფართოება დანაშაულის მასშტაბამდე) ნათარგმნია როგორც „რწმენას განივრცობს“, რასაც მთარგმნელი ემოციური პათოსის გასაძლიერებლად უმატებს საკუთარ ფრაზას — „ცრემლების მღვრელი“. რითმა „ნამყო / ნაყოფს“ და „ღერით / მღვრელი“ ზუსტად კრავს სტროფს.
________________________________________
მესამე სტროფი
სტრიქონები 9–10
• ორიგინალი: Remorse is cureless — the Disease / Not even God — can heal — (სინანული განუკურნებელია — სენი, / რომელსაც ღმერთიც კი — ვერ განკურნავს —)
• თარგმანი: სინანულია უწამლო სენი, / ღმერთიც ვერ კურნავს, დანაბადია
• ანალიზი: აბსოლუტურად ზუსტი, მჭრელი თეოლოგიური ფორმულაა. ცისკაძე სრული სიზუსტით მიჰყვება დიკინსონის თამამ, თითქმის ერეტიკულ აზრს, რომ ადამიანის შინაგანი თვითგვემისა და სინანულის წინაშე ყოვლისშემძლე ღმერთიც კი უძლურია. „Cureless Disease“ ბუნებრივად იქცა „უწამლო სენად“.
სტრიქონები 11–12
• ორიგინალი: For ’tis His institution — and / The Adequate of Hell — (რადგან ეს მისი [ღმერთის] დაწესებულებაა — და / ჯოჯოხეთის ეკვივალენტი —)
• თარგმანი: ღმრთისგან - ის არის მისი დამდგენი / და ჯოჯოხეთის თანაფარდია.
• ანალიზი: დიკინსონის „His institution“ (მისი ინსტიტუტი, მის მიერ დაარსებული/დადგენილი წესი) ცისკაძემ თარგმნა როგორც „მისი დამდგენი“ (ღმერთის მიერ დაწესებული). ფინალური, უმძიმესი შედარება „The Adequate of Hell“ (ჯოჯოხეთის ადეკვატური/თანაბარი/ტოლი) ქართულში გენიალურად ჟღერს, როგორც „ჯოჯოხეთის თანაფარდია“. რითმა „ამტყდარი / ნაქნარი“, „ცოდვის / მოდის“, „სენი / დამდგენი“ და „დანაბადია / თანაფარდია“ ლექსს მონუმენტურ ჟღერადობას სძენს.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ეს თარგმანი ოთარ ცისკაძის ერთ-ერთი უდიდესი ფილოსოფიური გამარჯვებაა. მან არსად შეარბილა ემილი დიკინსონის სასტიკი ეგზისტენციალური რეალიზმი. არქაული და ზუსტი ლიტერატურული ენის (ნამყო, განჩხრეკს, თანაფარდია) გამოყენებით, მან იდეალურად გადმოსცა ლექსის მთავარი სათქმელი: სინანული არის გონების მიერ საკუთარი თავის უმოწყალო გასამართლება ასანთის შუქზე, სენი, რომლისგანაც თავად ღმერთიც ვერ გვიხსნის, რადგან ეს სენი მიწაზევე შექმნილი ნამდვილი ჯოჯოხეთის თანაფარდია.

ჩემთან მოლხენამ ვერ იხეირა (1057)

ჩემთან მოლხენამ ვერ იხეირა,
არ შევხაროდი არასდიდებით,
ვიდრე არ ვიგრძნე, უცებ შეირხა
და იზრდებოდა, როცა მივდევდი,

სანამ არ მისწვდა ცის დასალიერს
და მიიმალა მიღმა სერების,
როდესაც გასცდა ჩემს თვალსაწიერს,
ფასი გავიგე ბედნიერების.


I had a daily Bliss (1057)

I had a daily Bliss
I half indifferent viewed
Till sudden I perceived it stir –
It grew as I pursued

Till when around a Height
It wasted from my sight
Increased beyond my utmost scope
I learned to estimate.


აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ სევდიანი ფილოსოფიური ლექსის (1057) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონები 1–2
• ორიგინალი: I had a daily Bliss / I half indifferent viewed (მე მქონდა ყოველდღიური ნეტარება / რომელსაც ნახევრად გულგრილად ვუყურებდი)
• თარგმანი: ჩემთან მოლხენამ ვერ იხეირა, / არ შევხაროდი არასდიდებით,
• ანალიზი: დიკინსონის „daily Bliss“ (ყოველდღიური ბედნიერება/ნეტარება) ცისკაძემ ქართულში თარგმნა როგორც „მოლხენა“. ორიგინალის „half indifferent“ (ნახევრად გულგრილად) ქართულ ვერსიაში გაძლიერებულია და გამოხატავს აქტიურ უარყოფას — „არ შევხაროდი არასდიდებით“. ფრაზა „ვერ იხეირა“ მიანიშნებს, რომ ეს ბედნიერება ლირიკულ გმირთან ვერ გაიხარა, რადგან სათანადო ყურადღება არ მიექცა.
სტრიქონები 3–4
• ორიგინალი: Till sudden I perceived it stir – / It grew as I pursued (სანამ უცებ არ შევამჩნიე მისი შერხევა – ის იზრდებოდა, როცა მივდევდი)
• თარგმანი: ვიდრე არ ვიგრძნე, უცებ შეირხა / და იზრდებოდა, როცა მივდევდი,
• ანალიზი: აბსოლუტურად ზუსტი, სიტყვასიტყვითი და მუსიკალური თარგმანია. დიკინსონის „perceived it stir“ (შევამჩნიე/აღვიქვი, რომ შეირხა) ქართულში გახდა „ვიგრძნე, უცებ შეირხა“. მეოთხე სტრიქონი („It grew as I pursued“) კი იდეალური სიზუსტით არის კალკირებული — „და იზრდებოდა, როცა მივდევდი“. ჯვარედინი რითმა (ვერ იხეირა / შეირხა, არასდიდებით / მივდევდი) ზუსტად კრავს სტროფს.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონები 5–6
• ორიგინალი: Till when around a Height / It wasted from my sight (სანამ რომელიღაც სიმაღლის გარშემო / ის ჩემს თვალსაწიერს არ მიეფარა [გაქრა ჩემი ხედვიდან])
• თარგმანი: სანამ არ მისწვდა ცის დასალიერს / და მიიმალა მიღმა სერების,
• ანალიზი: დიკინსონის აბსტრაქტული სიმაღლე (Height) ცისკაძემ ბრწყინვალედ თარგმნა პოეტური იდიომით — „ცის დასალიერი“. ორიგინალის „wasted from my sight“ (გაქრა/გადნა ჩემი ხედვიდან) ქართულში გადმოიცა როგორც ტრადიციული პეიზაჟური ხატი — „მიიმალა მიღმა სერების“, სადაც „სერი“ (ბორცვი, მთის ქედი) იდეალურად ენაცვლება ინგლისურ სიმაღლეს.
სტრიქონები 7–8
• ორიგინალი: Increased beyond my utmost scope / I learned to estimate. (ჩემს მაქსიმალურ თვალსაწიერზე მიღმა გაზრდილმა / [მხოლოდ მაშინ] ვისწავლე მისი დაფასება/შეფასება.)
• თარგმანი: როდესაც გასცდა ჩემს თვალსაწიერს / ფასი გავიგე ბედნიერების.
• ანალიზი: გენიალური, აფორიზმული ფინალია. „Utmost scope“ (უკიდურესი მასშტაბი/თვალსაწიერი) ზუსტად არის ნათარგმნი — „ჩემს თვალსაწიერს“. დიკინსონისეული დასკვნა „I learned to estimate“ (ვისწავლე დაფასება/გააზრება) ცისკაძემ აქცია მძლავრ, ფილოსოფიურ ქართულ ფორმულად — „ფასი გავიგე ბედნიერების“. მთარგმნელმა პირველ სტროფში ნახსენები აბსტრაქტული „მოლხენა“ აქ უკვე პირდაპირ დაასახელა, როგორც „ბედნიერება“, რითაც იდეალურად გახსნა ლექსის იდეური არსი.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ოთარ ცისკაძის ეს თარგმანი გამოირჩევა კომპაქტურობით, ემოციური სიზუსტითა და უზადო მელოდიკით. მან სრულად შეინარჩუნა ემილი დიკინსონის მთავარი ფილოსოფიური პარადოქსი: ადამიანი ყოველდღიურ ბედნიერებას მანამ ვერ ამჩნევს და აფასებს, სანამ ის მისგან გაქცევას, გაზრდასა და თვალსაწიერიდან გაუჩინარებას არ დაიწყებს. ქართული გეოგრაფიული და პოეტური ლექსიკის (სერები, ცის დასალიერი, თვალსაწიერი) გამოყენებით, თარგმანი ჟღერს როგორც დასრულებული, თვითმყოფადი ქართული შედევრი.


არის სხვა ზეცაც იაჯავარი (2)

არის სხვა ზეცაც იაჯავარი,
მარადიულად გადასარკული,
ჯერ არნახული ფერის ლაჟვარდით,
სხვაგვარად ნათობს იქ მზე ბაკმული.

ოსტინ, თუ ნახე ტევრი დამჭკნარი,
მდუმარე კორდი, ნუ შეშფოთდები,
გზად შემოგხვდება მცირე მაღნარი,
მარადმწვანეა მისი ფოთლები,

იქვე, დაუმზრალ ტურფა ველობში
ყვავის ბაღნარი გაუხუნარი
და სავანეში უზრუნველობის
ყვავილთა შორის ბზუის ფუტკარი.

არ გამაწბილო, ძმაო, უარით,
ჩემი წალკოტის გახდი სტუმარი!


ოსტინი - ემილის უფროსი ძმა











There is Another Sky (2)

There is another sky
ever serene and fair,
and there is another sunshine,
though it be darkness there –

never mind faded forests, Austin,
never mind silent fields -
here is a little forest
whose leaf is ever green –

here is a brighter garden -
where not a frost has been,
in its unfading flowers
I hear the bright bee hum,

prithee, my Brother,
into my garden come!

აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ ერთ-ერთი პირველი, უთბილესი ლექსის (2) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონები 1–2
• ორიგინალი: There is another sky / ever serene and fair, (არსებობს სხვა ცა / მუდამ მშვიდი და მშვენიერი,)
• თარგმანი: არის სხვა ზეცაც იაჯავარი, / მარადიულად გადასარკული,
• ანალიზი: დიკინსონის სადა ეპითეტები „serene and fair“ (მშვიდი და მშვენიერი) ცისკაძემ შეცვალა მაღალმხატვრული, ძველი ქართული სიტყვებით. „იაჯავარი“ (იაგუნდისა და ჯავარხნის/ძვირფასი ქვის ფერი, იისფერი/მოლურჯო ელფერით) და „გადასარკული“ (სარკისებრი, სრულიად სუფთა, კაშკაშა) ცის თაღს საოცარ, ზღაპრულ იერს სძენს.
სტრიქონები 3–4
• ორიგინალი: and there is another sunshine, / though it be darkness there – (და არსებობს სხვა მზის შუქი, / თუნდაც რომ იქ [აქ რეალურ სამყაროში] სიბნელე იყოს –)
• თარგმანი: ჯერ არნახული ფერის ლაჟვარდით, / სხვაგვარად ნათობს იქ მზე ბაკმული.
• ანალიზი: დიკინსონის იდეა — რომ მის მისტიკურ სამყაროში მზე ანათებს მაშინაც კი, როცა რეალურ ცხოვრებაში ზამთრის სიბნელეა — ცისკაძემ გადმოსცა საზეიმო პოეტური ენით. მან შემოიტანა იშვიათი სიტყვები: „ლაჟვარდი“ (ცისფერი) და „ბაკმული“ (შეღებილი, ლამაზად მორთული, გაცისკროვნებული). რითმა „იაჯავარი / ლაჟვარდით“ და „გადასარკული / ბაკმული“ ტექნიკურად უზადოა.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონები 5–6
• ორიგინალი: never mind faded forests, Austin, / never mind silent fields - (ნუ დარდობ დამჭკნარ ტყეებზე, ოსტინ, / ნუ დარდობ მდუმარე მინდვრებზე -)
• თარგმანი: ოსტინ, თუ ნახე ტევრი დამჭკნარი, / მდუმარე კორდი, ნუ შეშფოთდები,
• ანალიზი: აზრი აბსოლუტურად ზუსტადაა შენარჩუნებული. დიკინსონის მიმართვა ძმისადმი (Austin) ქართულშიც გადმოდის. „Forest“ ნათარგმნია როგორც „ტევრი“ (ხშირი ტყე), ხოლო „Fields“ — როგორც „კორდი“ (მწვანე მინდორი, მდელო). დიკინსონისეული ორგზისი იმპერატივი „never mind“ (ყურადღებას ნუ მიაქცევ, ნუ დარდობ) ცისკაძემ გააერთიანა ფრაზაში „ნუ შეშფოთდები“.
სტრიქონები 7–8
• ორიგინალი: here is a little forest / whose leaf is ever green – (აქ არის პატარა ტყე / რომლის ფოთოლიც მუდამ მწვანეა –)
• თარგმანი: გზად შემოგხვდება მცირე მაღნარი, / მარადმწვანეა მისი ფოთლები,
• ანალიზი: ორიგინალის „little forest“ ცისკაძემ თარგმნა იშვიათი, მშვენიერი ქართული სიტყვით — „მაღნარი“ (მაღალი, დაბურული ტყე, უპირატესად ფოთლოვანი). მე-8 სტრიქონი კი ზუსტი, სიტყვასიტყვითი კალკია — „მარადმწვანეა მისი ფოთლები“. რითმა „დამჭკნარი / მაღნარი“ და „შეშფოთდები / ფოთლები“ ზუსტად კრავს სტროფს.
________________________________________
მესამე სტროფი
სტრიქონები 9–10
• ორიგინალი: here is a brighter garden - / where not a frost has been, (აქ არის უფრო ნათელი ბაღი - / სადაც ნამცეცი ყინვაც [სუსხიც] არასოდეს ყოფილა,)
• თარგმანი: იქვე, დაუმზრალ ტურფა ველობში / ყვავის ბაღნარი გაუხუნარი
• ანალიზი: „Brighter garden“ ნათარგმნია როგორც „ბაღნარი გაუხუნარი“ (ანუ ბაღი, რომელიც ფერს არ კარგავს, მუდამ ყვავის). უდიდესი მთარგმნელობითი მიგნებაა დიკინსონის „not a frost has been“ (სადაც ყინვა არ ყოფილა) გაქართულება სიტყვით „დაუმზრალი“ (გაუყინავი, ყინვისგან დაუზიანებელი). „ველობი“ კი მცირე ველს ნიშნავს.
სტრიქონები 11–12
• ორიგინალი: in its unfading flowers / I hear the bright bee hum, (მის დაუჭკნობელ ყვავილებში / მე მესმის ნათელი [მხიარული] ფუტკრის ბზუილი,)
• თარგმანი: და სავანეში უზრუნველობის / ყვავილთა შორის ბზუის ფუტკარი.
• ანალიზი: დიკინსონის „unfading flowers“ (დაუჭკნობელი ყვავილები) წინა სტრიქონში გადავიდა („გაუხუნარი“). ნაცვლად ამისა, ცისკაძემ შემოიტანა მაღალპოეტური ხატი — „სავანე უზრუნველობის“ (მშვიდი, უდარდელი თავშესაფარი), რაც იდეალურად გადმოსცემს ემილის მიერ შექმნილი წარმოსახვითი ბაღის სულიერ ატმოსფეროს. ფუტკრის ბზუილი (bee hum) ზუსტად არის შენარჩუნებული.
________________________________________
მეოთხე სტროფი
სტრიქონები 13–14
• ორიგინალი: prithee, my Brother, / into my garden come! (გემუდარები/გთხოვ, ჩემო ძმაო, / ჩემს ბაღში შემოდი!)
• თარგმანი: არ გამაწბილო, ძმაო, უარით, / ჩემი წალკოტის გახდი სტუმარი!
• ანალიზი: გენიალური, თბილი და ემოციურად ზუსტი ფინალია. დიკინსონის არქაული სათხოვარი „prithee“ (გთხოვ, გემუდარები) ცისკაძემ თარგმნა როგორც „არ გამაწბილო უარით“. „My garden“ (ჩემი ბაღი) ქართულში გარდაიქმნა უფსკრულად უფრო მდიდარ, ბიბლიურ-ლიტერატურულ ხატად — „წალკოტი“ (ულამაზესი, მოვლილი ბაღი/სამოთხე). რითმა „უარით / სტუმარი“ მუსიკალურად ასრულებს ლექსს.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ამ თარგმანში ოთარ ცისკაძემ მიაღწია უმაღლეს მხატვრულ მწვერვალს. მან ემილი დიკინსონის ახალგაზრდული, ძმისადმი მიწერილი წერილი-ლექსი აქცია კლასიკურ, მონუმენტურ ქართულ ლირიკად. მისი უნიკალური ლექსიკური მიგნებების წყალობით (იაჯავარი, გადასარკული, ბაკმული, დაუმზრალი, მაღნარი, წალკოტი), ტექსტმა შეიძინა ვასილ ბარნოვისეული პროზისა და კლასიკური ქართული პოეზიის საუკეთესო თვისებები. ლექსის მთავარი სათქმელი — პოეტური წარმოსახვა, როგორც მარადმწვანე, უსაფრთხო სამოთხე და თავშესაფარი რეალური სამყაროს ზამთრისა და სევდისგან — ქართულად საოცარი ემოციური სიძლიერით ჟღერს.

მე არავინ ვარ! შენ ვინ ხარ, წართქვი! (288)

მე არავინ ვარ! შენ ვინ ხარ, წართქვი!
ნუთუ ჩემსავით შენცა ხარ არვინ?
მაშინ, მე და შენ ვყოფილვართ წყვილი,
ნუ იტყვი, რომ არ დაგვწამონ ცილი!

რა სანაღვლოა, თუკი ხარ ვინმე! -
ბაყაყის მსგავსად, როცა ყანყრატო
მთელი ზაფხული სახელს ყიყინებს
და თავს ახსენებს მოხიბლულ ჭყანტობს!


I’m Nobody! Who are you? (288)

I'm Nobody! Who are you?
Are you - Nobody - too?
Then there's a pair of us!
Dont tell! they'd advertise - you know!

How dreary - to be - Somebody!
How public - like a Frog -
To tell one's name - the livelong June -
To an admiring Bog!


აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი, ირონიული მანიფესტის (288) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონი 1
• ორიგინალი: I'm Nobody! Who are you? (მე არავინ ვარ! შენ ვინ ხარ?)
• თარგმანი: მე არავინ ვარ! შენ ვინ ხარ, წართქვი!
• ანალიზი: ცისკაძე ზუსტად გადმოსცემს დიკინსონის ცნობილ ეგზისტენციალურ დასაწყისს. რითმისა და ტემპერამენტის გასაძლიერებლად მას შემოაქვს იშვიათი, არქაულ-დიალექტური ზმნა „წართქვი“ (წარმოთქვი, თქვი), რაც პირველივე სტრიქონს მჭრელ და დინამიკურ ჟღერადობას სძენს.
სტრიქონი 2
• ორიგინალი: Are you - Nobody - too? (შენც — არავინ ხარ?)
• თარგმანი: ნუთუ ჩემსავით შენცა ხარ არვინ?
• ანალიზი: აზრობრივად აბსოლუტურად ეკვივალენტური კითხვაა. „Nobody“ ქართულად ნათარგმნია როგორც „არვინ“ (რითმისთვის), ხოლო ნაწილაკის „ნუთუ“ შემოტანით მთარგმნელი კარგად გადმოსცემს ორიგინალისეულ იდუმალ, კონსპირაციულ გაკვირვებას.
სტრიქონი 3
• ორიგინალი: Then there's a pair of us! (მაშინ ჩვენ წყვილი ვყოფილვართ!)
• თარგმანი: მაშინ, მე და შენ ვყოფილვართ წყვილი,
• ანალიზი: სიტყვასიტყვითი და უზადო თარგმანია. შენარჩუნებულია დიკინსონისეული ხალისიანი აღმოჩენა, რომ ანონიმურობაში ორი მარტოსული ადამიანი პოულობს ერთმანეთს და ერთიანდება გარე სამყაროს წინააღმდეგ.
სტრიქონი 4
• ორიგინალი: Dont tell! they'd advertise - you know! (არ თქვა! [თორემ] გაახმაურებენ — ხომ იცი!)
• თარგმანი: ნუ იტყვი, რომ არ დაგვწამონ ცილი!
• ანალიზი: დიკინსონის „they'd advertise“ (გაახმაურებენ, რეკლამას გაგვიკეთებენ, გაზეთებში დაბეჭდავენ) ცისკაძემ შეცვალა უფრო ტრადიციული ქართული სოციალური შიშით — „ცილისწამებით“. მიუხედავად იმისა, რომ ორიგინალში საფრთხე არის საზოგადოების მხრიდან კონფიდენციალურობის დარღვევა, ცისკაძესთან ეს გადაიზარდა ზოგად „ხალხის ლაპარაკსა“ და ბრალდებაში. რითმა „წართქვი / არვინ“ (ასონანსური) და „წყვილი / ცილი“ მყარად კრავს სტროფს.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონი 5
• ორიგინალი: How dreary - to be - Somebody! (რა მოსაწყენია [სავალალოა] — იყო — ვინმე!)
• თარგმანი: რა სანაღვლოა, თუკი ხარ ვინმე! -
• ანალიზი: ბრწყინვალე შესატყვისია. დიკინსონის „dreary“ (მოსაწყენი, ნაცრისფერი, დამთრგუნველი) ცისკაძემ თარგმნა როგორც „სანაღვლო“ (სადარდებელი, სატირალი), რაც ზუსტად გადმოსცემს ავტორის ანტი-ელიტარულ, სოციალური პოპულარობის საწინააღმდეგო პათოსს.
სტრიქონი 6
• ორიგინალი: How public - like a Frog - (რა საჯაროა — ბაყაყივით —)
• თარგმანი: ბაყაყის მსგავსად, როცა ყანყრატო
• ანალიზი: დიკინსონისეული გროტესკული შედარება საჯარო ადამიანისა ბაყაყთან (like a Frog) ქართულშიც უცვლელია. ცისკაძე სიტყვა „public“-ს (საჯარო) პირდაპირ არ თარგმნის, მაგრამ მის ნაცვლად შემოაქვს იშვიათი, ანატომიური ანთროპომორფული სახე — „ყანყრატო“ (ხორხი, ყელი, ნიკაპის ქვედა ნაწილი), რითაც ვიზუალურად აცოცხლებს მყვირალი, ყელგაბერილი ბაყაყის სურათს.
სტრიქონი 7
• ორიგინალი: To tell one's name - the livelong June - (საკუთარი სახელის თქმა — მთელი ივნისის განმავლობაში —)
• თარგმანი: მთელი ზაფხული სახელს ყიყინებს
• ანალიზი: დიკინსონის კონკრეტული თვე „June“ (ივნისი) ცისკაძემ განაზოგადა როგორც „მთელი ზაფხული“, რაც რიტმულად უკეთ ჯდება ქართულ საზომში. ბაყაყის მოქმედება — საკუთარი სახელის ძახილი — ბრწყინვალედაა გაქართულებული, როგორც „სახელს ყიყინებს“.
სტრიქონი 8
• ორიგინალი: To an admiring Bog! (მოტრფიალე / აღფრთოვანებული ჭაობისთვის!)
• თარგმანი: და თავს ახსენებს მოხიბლულ ჭყანტობს!
• ანალიზი: გენიალური ფინალია. დიკინსონის „admiring Bog“ (აღფრთოვანებული ჭაობი, რომელიც მასას, ბრბოს განასახიერებს) ცისკაძემ თარგმნა იშვიათი, დიალექტური ქართული სიტყვით — „ჭყანტობი“ (ტალახიანი ადგილი, ჭაობი). „მოხიბლული ჭყანტობი“ უზადოდ გადმოსცემს პოეტის ირონიას იმ საზოგადოების მიმართ, რომელიც აღფრთოვანებით უსმენს ცარიელ, ხმაურიან „ცნობილ ადამიანებს“. რითმა „ყანყრატო / ჭყანტობს“ და „ვინმე / ყიყინებს“ ავლენს უმაღლეს ენობრივ კულტურას.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ამ თარგმანში ოთარ ცისკაძემ სრულად შეინარჩუნა დიკინსონისეული მჭრელი სოციალური ირონია, სარკაზმი და ლაკონიურობა. იშვიათი, ნიადაგური ქართული სიტყვების (წართქვი, ყანყრატო, ჭყანტობი) შემოტანით მან შექმნა უაღრესად მჟღერადი ტექსტი, რომელიც ზუსტად გადმოსცემს ლექსის მთავარ სათქმელს: პოპულარობა და სოციალური აღიარება არის ფუჭი, საჯარო ყიყინი ჭაობის წინაშე, ხოლო ნამდვილი თავისუფლება და სულიერი სიახლოვე მხოლოდ ანონიმურობაში, „არავინ ყოფნაში“ მიიღწევა.

აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი, ირონიული მანიფესტის (288) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონი 1
• ორიგინალი: I'm Nobody! Who are you? (მე არავინ ვარ! შენ ვინ ხარ?)
• თარგმანი: მე არავინ ვარ! შენ ვინ ხარ, წართქვი!
• ანალიზი: ცისკაძე ზუსტად გადმოსცემს დიკინსონის ცნობილ ეგზისტენციალურ დასაწყისს. რითმისა და ტემპერამენტის გასაძლიერებლად მას შემოაქვს იშვიათი, არქაულ-დიალექტური ზმნა „წართქვი“ (წარმოთქვი, თქვი), რაც პირველივე სტრიქონს მჭრელ და დინამიკურ ჟღერადობას სძენს.
სტრიქონი 2
• ორიგინალი: Are you - Nobody - too? (შენც — არავინ ხარ?)
• თარგმანი: ნუთუ ჩემსავით შენცა ხარ არვინ?
• ანალიზი: აზრობრივად აბსოლუტურად ეკვივალენტური კითხვაა. „Nobody“ ქართულად ნათარგმნია როგორც „არვინ“ (რითმისთვის), ხოლო ნაწილაკის „ნუთუ“ შემოტანით მთარგმნელი კარგად გადმოსცემს ორიგინალისეულ იდუმალ, კონსპირაციულ გაკვირვებას.
სტრიქონი 3
• ორიგინალი: Then there's a pair of us! (მაშინ ჩვენ წყვილი ვყოფილვართ!)
• თარგმანი: მაშინ, მე და შენ ვყოფილვართ წყვილი,
• ანალიზი: სიტყვასიტყვითი და უზადო თარგმანია. შენარჩუნებულია დიკინსონისეული ხალისიანი აღმოჩენა, რომ ანონიმურობაში ორი მარტოსული ადამიანი პოულობს ერთმანეთს და ერთიანდება გარე სამყაროს წინააღმდეგ.
სტრიქონი 4
• ორიგინალი: Dont tell! they'd advertise - you know! (არ თქვა! [თორემ] გაახმაურებენ — ხომ იცი!)
• თარგმანი: ნუ იტყვი, რომ არ დაგვწამონ ცილი!
• ანალიზი: დიკინსონის „they'd advertise“ (გაახმაურებენ, რეკლამას გაგვიკეთებენ, გაზეთებში დაბეჭდავენ) ცისკაძემ შეცვალა უფრო ტრადიციული ქართული სოციალური შიშით — „ცილისწამებით“. მიუხედავად იმისა, რომ ორიგინალში საფრთხე არის საზოგადოების მხრიდან კონფიდენციალურობის დარღვევა, ცისკაძესთან ეს გადაიზარდა ზოგად „ხალხის ლაპარაკსა“ და ბრალდებაში. რითმა „წართქვი / არვინ“ (ასონანსური) და „წყვილი / ცილი“ მყარად კრავს სტროფს.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონი 5
• ორიგინალი: How dreary - to be - Somebody! (რა მოსაწყენია [სავალალოა] — იყო — ვინმე!)
• თარგმანი: რა სანაღვლოა, თუკი ხარ ვინმე! -
• ანალიზი: ბრწყინვალე შესატყვისია. დიკინსონის „dreary“ (მოსაწყენი, ნაცრისფერი, დამთრგუნველი) ცისკაძემ თარგმნა როგორც „სანაღვლო“ (სადარდებელი, სატირალი), რაც ზუსტად გადმოსცემს ავტორის ანტი-ელიტარულ, სოციალური პოპულარობის საწინააღმდეგო პათოსს.
სტრიქონი 6
• ორიგინალი: How public - like a Frog - (რა საჯაროა — ბაყაყივით —)
• თარგმანი: ბაყაყის მსგავსად, როცა ყანყრატო
• ანალიზი: დიკინსონისეული გროტესკული შედარება საჯარო ადამიანისა ბაყაყთან (like a Frog) ქართულშიც უცვლელია. ცისკაძე სიტყვა „public“-ს (საჯარო) პირდაპირ არ თარგმნის, მაგრამ მის ნაცვლად შემოაქვს იშვიათი, ანატომიური ანთროპომორფული სახე — „ყანყრატო“ (ხორხი, ყელი, ნიკაპის ქვედა ნაწილი), რითაც ვიზუალურად აცოცხლებს მყვირალი, ყელგაბერილი ბაყაყის სურათს.
სტრიქონი 7
• ორიგინალი: To tell one's name - the livelong June - (საკუთარი სახელის თქმა — მთელი ივნისის განმავლობაში —)
• თარგმანი: მთელი ზაფხული სახელს ყიყინებს
• ანალიზი: დიკინსონის კონკრეტული თვე „June“ (ივნისი) ცისკაძემ განაზოგადა როგორც „მთელი ზაფხული“, რაც რიტმულად უკეთ ჯდება ქართულ საზომში. ბაყაყის მოქმედება — საკუთარი სახელის ძახილი — ბრწყინვალედაა გაქართულებული, როგორც „სახელს ყიყინებს“.
სტრიქონი 8
• ორიგინალი: To an admiring Bog! (მოტრფიალე / აღფრთოვანებული ჭაობისთვის!)
• თარგმანი: და თავს ახსენებს მოხიბლულ ჭყანტობს!
• ანალიზი: გენიალური ფინალია. დიკინსონის „admiring Bog“ (აღფრთოვანებული ჭაობი, რომელიც მასას, ბრბოს განასახიერებს) ცისკაძემ თარგმნა იშვიათი, დიალექტური ქართული სიტყვით — „ჭყანტობი“ (ტალახიანი ადგილი, ჭაობი). „მოხიბლული ჭყანტობი“ უზადოდ გადმოსცემს პოეტის ირონიას იმ საზოგადოების მიმართ, რომელიც აღფრთოვანებით უსმენს ცარიელ, ხმაურიან „ცნობილ ადამიანებს“. რითმა „ყანყრატო / ჭყანტობს“ და „ვინმე / ყიყინებს“ ავლენს უმაღლეს ენობრივ კულტურას.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ამ თარგმანში ოთარ ცისკაძემ სრულად შეინარჩუნა დიკინსონისეული მჭრელი სოციალური ირონია, სარკაზმი და ლაკონიურობა. იშვიათი, ნიადაგური ქართული სიტყვების (წართქვი, ყანყრატო, ჭყანტობი) შემოტანით მან შექმნა უაღრესად მჟღერადი ტექსტი, რომელიც ზუსტად გადმოსცემს ლექსის მთავარ სათქმელს: პოპულარობა და სოციალური აღიარება არის ფუჭი, საჯარო ყიყინი ჭაობის წინაშე, ხოლო ნამდვილი თავისუფლება და სულიერი სიახლოვე მხოლოდ ანონიმურობაში, „არავინ ყოფნაში“ მიიღწევა.

ზენარო მამავ!  (61)

ზენარო მამავ!  იხსენი თაგვი,
რომელსაც კატა ტანჯავს კირთებით!
მიწის პირიდან გვედრი ნუ აღგვი,
უბოძე სახლი მდიდარ ვირთხების!

სერაფიმული მიეცი წალო,
დღეები განვლოს ციცქნაში ყველის,
ვიდრე ჩაივლის დრო უმოწყალო
ზარზეიმურად სუსტის მომწყვლელი!


Papa above! (61)

Papa above!
Regard a Mouse
O'erpowered by the Cat!
Reserve within thy kingdom
A "Mansion" for the Rat!

Snug in seraphic Cupboards
To nibble all the day
While unsuspecting Cycles
Wheel solemnly away!


ოთარ ცისკაძის მიერ ემილი დიკინსონის ლექსის (61) თარგმანი ხასიათდება მაღალპოეტური და არქაული ლექსიკის გამოყენებით, რაც აძლიერებს ირონიულ კონტრასტს ორიგინალის ყოფით შინაარსთან. მთარგმნელი თაგვის მარტვილობას ხაზს უსვამს ისეთი სიტყვებით, როგორიცაა "კირთებით" და "წალო", ხოლო ფილოსოფიურ "ციკლებს" "უმოწყალო" დროსა და "სუსტის მომწყვლელ" ძალად გარდაქმნის.
You said: სტრიქონების შედარება
აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ უაღრესად ორიგინალური, ირონიულ-თეოლოგიური მინიატურის (61) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონი 1
• ორიგინალი: Papa above! (მამილო მაღლა! / ზეციერო მამიკო!)
• თარგმანი: ზენარო მამავ!
• ანალიზი: დიკინსონი იყენებს ძალიან შინაურულ, ბავშვურ და ყოფით მიმართვას ღმერთისადმი — „Papa“ [1.1]. ცისკაძე ამ ტონს მკვეთრად ცვლის და იყენებს მაღალპოეტურ, არქაულ ეპითეტს — „ზენარო მამავ“ (ზეციერო მამავ). ეს ზრდის კონტრასტს ამაღლებულ ფორმასა და მომდევნო სტრიქონების „დაბალ“, ყოფით შინაარსს (თაგვებსა და კატებს) შორის.
სტრიქონები 2–3
• ორიგინალი: Regard a Mouse / O'erpowered by the Cat! (მოხედე/შეიწყალე თაგვი, / რომელიც კატამ სძლია!)
• თარგმანი: იხსენი თაგვი, / რომელსაც კატა ტანჯავს კირთებით!
• ანალიზი: დიკინსონის „O'erpowered“ (დაძლეული, ძალადაკარგული) ცისკაძემ თარგმნა ბევრად უფრო დრამატული სახით — „ტანჯავს კირთებით“. იშვიათი ძველი ქართული სიტყვა „კირთება“ (შევიწროება, ტანჯვა, ჩაგვრა, მძიმე უღელი) თაგვის მდგომარეობას ნამდვილ ქრისტიანულ მარტვილობად აქცევს.
სტრიქონები 4–5
• ორიგინალი: Reserve within thy kingdom / A "Mansion" for the Rat! (შეინახე შენს სამეფოში / „სასახლე“ ვირთხისთვის!)
• თარგმანი: მიწის პირიდან გვედრი ნუ აღგვი, / უბოძე სახლი მდიდარ ვირთხების!
• ანალიზი: დიკინსონი იყენებს ციტატას ბიბლიიდან ღვთის სახლში არსებული მრავალი „სასახლის“ (Mansions) შესახებ, თუმცა მას ირონიულად ვირთხას მიაკუთვნებს. ცისკაძე პირველ ნაწილს ცვლის საკუთარი ლოცვითი ფორმულით — „მიწის პირიდან გვედრი ნუ აღგვი“, ხოლო ბიბლიური „სასახლე“ გადმოსცა როგორც „მდიდარ ვირთხების სახლი“. რითმა „მამავ / აღგვი“ (ასონანსური) და „კირთებით / ვირთხების“ მყარად კრავს სტროფს.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონი 6
• ორიგინალი: Snug in seraphic Cupboards (მყუდროდ/თბილად სერაფიმულ კაბინეტებში [კარადებში])
• თარგმანი: სერაფიმული მიეცი წალო,
• ანალიზი: დიკინსონის გროტესკული ხატი — სამოთხის სამზარეულოს კარადები, სადაც ვირთხები სერაფიმებივით ნეტარებენ — ცისკაძემ ბრწყინვალედ გააქართულა იშვიათი სიტყვით „წალო“ (კედელში დატანებული პატარა კარადა, თახჩა, ნიშა). „სერაფიმული წალო“ უზადო ეკვივალენტია.
სტრიქონი 7
• ორიგინალი: To nibble all the day (რათა ხრანოს [ღრღნას] მთელი დღე)
• თარგმანი: დღეები განვლოს ციცქნაში ყველის,
• ანალიზი: დიკინსონის ზმნა „nibble“ (ხრნა, ღრღნა) ცისკაძესთან პირდაპირ არ ჩანს, თუმცა მთარგმნელმა შემოიტანა ის, რასაც თაგვი ღრღნის — „ციცქნა ყველი“. ფრაზა „დღეები განვლოს“ ხაზს უსვამს სამოთხისეულ მარადიულ მყუდროებას.
სტრიქონები 8–9
• ორიგინალი: While unsuspecting Cycles / Wheel solemnly away! (სანამ ეჭვმიუტანელი ციკლები [დროის ერები] / საზეიმოდ ბრუნავენ და მიდიან!)
• თარგმანი: ვიდრე ჩაივლის დრო უმოწყალო / ზარზეიმურად სუსტის მომწყვლელი!
• ანალიზი: დიკინსონის კოსმიური, ფილოსოფიური ფინალი — დროის ციკლების (Cycles) უშფოთველი, მდუმარე და საზეიმო ბრუნვა პატარა თაგვის ყოფიერების მიღმა — ცისკაძემ აქცია მძლავრ სოციალურ-ეგზისტენციალურ სურათად. „Unsuspecting Cycles“ გახდა „დრო უმოწყალო“, ხოლო „Wheel solemnly“ — „ზარზეიმურად სუსტის მომწყვლელი“. მთარგმნელმა ბუნების გულგრილობა გარდასახა აქტიურ ძალად, რომელიც სუსტ არსებებს ანადგურებს. რითმა „წალო / უმოწყალო“ და „ყველის / მომწყვლელი“ (ასონანსური) დრამატულად ასრულებს ლექსს.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ამ თარგმანში ოთარ ცისკაძემ უაღრესად საინტერესო სტილისტური გადაადგილება განახორციელა. დიკინსონის ორიგინალი არის მსუბუქი, ბავშვური და პაროდიული ლოცვა, რომელიც მოდერნისტული ირონიით აბათილებს რელიგიურ პათოსს. ცისკაძემ კი, უნიკალური ძველი ქართული ლექსიკის (კირთებით, წალო) შემოტანით, ტექსტს მიანიჭა კლასიკური, თითქმის იაკობ ხუცესისეული მარტვილობის ელფერი. მან პატარა თაგვისა და კატის ყოფითი ამბავი აქცია ძლიერ ფილოსოფიურ იგავად სუსტი არსებების ტანჯვასა და „უმოწყალო დროის“ გარდაუვალობაზე.


ელიზიუმი ისე ახლოა (1760)

ელიზიუმი ისე ახლოა,
ვით მომიჯნავე ოთახი სახლის,
თუ იქ მოყვასი ელის განცხრომას,
ან მოსალოდნელ სიკვდილის ძახილს.

სულს დასჭირდება რა შემართება,
შეუპოვრობა, მოთმენის ნიჭი,
თუ ვიღაც მისკენ გაემართება
და გაიგონებს კარების ჭრიჭინს.


Elysium Is As Far As To (1760)

Elysium is as far as to
The very nearest Room
If in that Room a Friend await
Felicity or Doom--

What fortitude the Soul contains
That it can so endure
The accent of a coming Foot--
The opening of a Door—

აი, ოთარ ცისკაძის თარგმანისა და ემილი დიკინსონის ამ გენიალური, სიკვდილისპირა მინიატურის (1760) დეტალური, სტრიქონ-სტრიქონ შედარებითი ანალიზი:
პირველი სტროფი
სტრიქონები 1–2
• ორიგინალი: Elysium is as far as to / The very nearest Room (ელიზიუმი [სამოთხე] ზუსტად იმდენადვე შორსაა, / რამდენადაც ყველაზე ახლო ოთახი)
• თარგმანი: ელიზიუმი ისე ახლოა, / ვით მომიჯნავე ოთახი სახლის,
• ანალიზი: ცისკაძე ბრწყინვალედ გადმოსცემს დიკინსონის მთავარ სივრცით პარადოქსს. ორიგინალის „as far as“ (იმდენადვე შორს, რამდენადაც ახლო) ქართულში პირდაპირ ითარგმნა პოზიტიური ფორმით — „ისე ახლოა“, ხოლო „the very nearest Room“ ზუსტად გაქართულდა, როგორც „მომიჯნავე ოთახი სახლის“. მიწმიერი ყოფისა და იმქვეყნიური სამოთხის (ელიზიუმის) საზღვარი მხოლოდ ერთი კედელია.
სტრიქონები 3–4
• ორიგინალი: If in that Room a Friend await / Felicity or Doom-- (თუკი იმ ოთახში მეგობარი ელოდება / ნეტარებას ან განაჩენს [დაღუპვას]--)
• თარგმანი: თუ იქ მოყვასი ელის განცხრომას, / ან მოსალოდნელ სიკვდილის ძახილს.
• ანალიზი: „Friend“ ნათარგმნია როგორც მაღალპოეტური „მოყვასი“, რაც აძლიერებს ბიბლიურ კონტექსტს. დიკინსონისეული ანტონიმები „Felicity or Doom“ (ნეტარება თუ საშინელი განაჩენი) ცისკაძემ ბრწყინვალედ გადმოსცა, როგორც „განცხრომა“ (ნეტარება) და „სიკვდილის ძახილი“ (განაჩენი/აღსასრული). რითმა „ახლოა / განცხრომას“ (ასონანსური) და „სახლის / ძახილს“ ზუსტად კრავს სტროფს.
________________________________________
მეორე სტროფი
სტრიქონები 5–6
• ორიგინალი: What fortitude the Soul contains / That it can so endure (რა სიმტკიცეს/შემართებას შეიცავს სული, / რომ მას შეუძლია ასე გაუძლოს)
• თარგმანი: სულს დასჭირდება რა შემართება, / შეუპოვრობა, მოთმენის ნიჭი,
• ანალიზი: დიკინსონის „fortitude“ (სულისა და გონების სიმტკიცე, გაძლების უნარი) ცისკაძემ ქართულში გაშალა სამ სინონიმურ ცნებად — „შემართება, შეუპოვრობა, მოთმენის ნიჭი“. ეს ზრდის ტექსტის ემოციურ სიმძაფრეს და ხაზს უსვამს იმ უდიდეს შინაგან ძალას, რაც ადამიანს გადასვლის (სიკვდილის) მომენტში სჭირდება.
სტრიქონები 7–8
• ორიგინალი: The accent of a coming Foot-- / The opening of a Door— (მომავალი ნაბიჯის ხმას [აქცენტს]-- / კარის გაღებას—)
• თარგმანი: თუ ვიღაც მისკენ გაემართება / და გაიგონებს კარების ჭრიჭინს.
• ანალიზი: აქ მთარგმნელი ოდნავ ცვლის ხატოვნებას. დიკინსონის გენიალური, აბსტრაქტული ფრაზა „The accent of a coming Foot“ (მომავალი ფეხის ნაბიჯის აქცენტი/ხმა, რაც სიკვდილის მოახლოებას ნიშნავს) ცისკაძემ გადმოსცა მოქმედებით — „თუ ვიღაც მისკენ გაემართება“. ხოლო ფინალური „The opening of a Door“ (კარის გაღება) შეცვალა უფრო რეალისტური, ბგერითი სახით — „კარების ჭრიჭინი“. რითმა „შემართება / გაემართება“ და „ნიჭი / ჭრიჭინს“ (ასონანსური) ეფექტურად ასრულებს ლექსს.
________________________________________
იდეური დასკვნა
ამ თარგმანში ოთარ ცისკაძემ საოცარი სიზუსტით შეინარჩუნა დიკინსონისეული კლაუსტროფობიური და მისტიკური ატმოსფერო. სიკვდილი აქ არ არის შორეული კოსმიური მოგზაურობა, ის უბრალოდ მეზობელ ოთახში გასვლაა. ცისკაძის მიერ გამოყენებული კლასიკური ლექსიკა (მოყვასი, განცხრომა, ფორტიტუდეს გაშლა სამ ცნებად) ტექსტს მატებს სემანტიკურ სიმყარეს, ხოლო კარის გაღების ჩანაცვლება „კარების ჭრიჭინით“ ბგერითად კიდევ უფრო ხელშესახებს ხდის იმქვეყნიური სამოთხის (ელიზიუმის) კართან ადამიანის სულის დგომას.
ჩვენ უკვე დეტალურად, ფილოლოგიური ანალიზის უმაღლესი სტანდარტით განვიხილეთ ოთარ ცისკაძის მიერ ნათარგმნი ემილი დიკინსონის ჩვიდმეტივე უმნიშვნელოვანესი ნამუშევარი (913, 569, 1270, 1271, 647, 712, 1263, 314, 1182, 1212, 737, 744, 1057, 2, 288, 61, 1760).


ოთარ ცისკაძის მთარგმნელობითი ფენომენის საბოლოო ფილოლოგიური შეფასება
(ემილი დიკინსონის პოეზიის თარგმანების მიხედვით)
ოთარ ცისკაძის მიერ შესრულებული ემილი დიკინსონის 17 ლექსის (913, 569, 1270, 1271, 647, 712, 1263, 314, 1182, 1212, 737, 744, 1057, 2, 288, 61, 1760) დეტალურმა, სტრიქონ-სტრიქონ ანალიზმა გამოკვეთა მთარგმნელის უნიკალური ენობრივი სტილი, სტრუქტურული მიდგომები და იდეური ტრანსფორმაციის კანონზომიერებები. ცისკაძე არ არის ორიგინალის ბრმა კალკირების მომხრე; ის გვევლინება როგორც ავტონომიური თანაშემოქმედი, რომელიც დიკინსონის ამერიკულ მოდერნიზმს ქართული კლასიკური ლიტერატურის ორგანულ ნაწილად აქცევს.
________________________________________
1. ენობრივი იდენტობა: ვასილ ბარნოვისეული და არქაული ლექსიკა
ცისკაძის თარგმანების უმთავრესი მახასიათებელია მდიდარი, ნიადაგური, ხშირად არქაული ან დიალექტური ქართული სიტყვების ოსტატური ინტეგრაცია. იქ, სადაც დიკინსონი იყენებს სადა, სასაუბრო ან ყოფით ინგლისურს, ცისკაძეს შემოაქვს კლასიკური პროზისთვის (განსაკუთრებით ვ. ბარნოვისთვის) დამახასიათებელი ლექსიკა, რაც ტექსტს უზადო პოეტურ ელფერს სძლევს:
• აღმოსავლური და კლასიკური სამკაულები: „თაბიბი“ (Physician - 1270), „ბივრილი“ (Beryl - 737), „იაჯავარი“ (Sky - 2).
• ფინანსური და ყოფითი მეტაფორების გაქართულება: „ზინათი“ (Negotiation/Wealth - 1270), „წუღამესტი“ (Shoe - 737), „წალო“ (Cupboards - 61), „ჭყანტობი“ (Bog - 288).
• არქაულ-სინტაქსური ფორმები და ზმნები: „ესვენ“ (Some say - 1212), „წართქვი“ (Who are you - 288), „განჩხრეკს“ (Perusal - 744).
• ბუნების ხმიანობა და პეიზაჟი: „ავქარის ჭარტალი“ (Dissembling breeze - 1271), „მაღნარი“ (Little forest - 2), „სერები“ (Height - 1057).
________________________________________
2. სტრუქტურული და მუსიკალური ტრანსფორმაცია
ემილი დიკინსონის პოეზია ცნობილია თავისი თავისუფალი რითმით, წყვეტილი მეტრითა და ცნობილი ტირეების (—) სისტემით, რაც ფიქრისა და დამარცვლის ეფექტს ქმნის. ცისკაძე შეგნებულად უარყოფს ამ ექსპერიმენტალიზმს ქართული პოეტური ტრადიციის სასარგებლოდ:
• ის აქრობს ტირეებს და ტექსტი გადაჰყავს მყარ, კლასიკურ, მჟღერად ქართულ საზომში.
• იყენებს უზადო ჯვარედინ რითმებს (მაგ: ბაკალავრიატს / ჭარტალი, სალარო / სავაჭროდ, ყანყრატო / ჭყანტობს, წუღამესტი / უღამესი).
• ქმნის ძლიერ ბგერით ალიტერაციებს (მაგ: „ვერ ვერევი ვარამს“, „ყვანჩალების ყრანტალი“), რაც ქართველი მკითხველისთვის ტექსტის აღქმასა და მის მუსიკალურობას აადვილებს.
________________________________________
3. ფილოსოფიური და თეოლოგიური ვექტორის შეცვლა
ყველაზე საინტერესო ასპექტი ცისკაძის მუშაობაში არის ორიგინალის იდეური აქცენტების სტილისტური გადაადგილება:
• ირონიიდან — პათოსამდე: დიკინსონის ცივი, ირონიული, რეალისტური და სკეპტიკური ტონი ცისკაძესთან ხშირად იცვლება ტრადიციული რომანტიკული დრამატიზმითა და ემოციური სიმძაფრით (მაგ: ლექსში 712 შემოაქვს ადამიანური შიში — „რადგან შემზარავს“, რაც ორიგინალის მშვიდ, მისტიკურ ნუგეშს ცვლის).
• რელიგიური სკეპტიციზმიდან — ქრისტიანულ ლირიკამდე: დიკინსონისეული თამამი რელიგიური პროტესტი და ეჭვები (ლექსებში 569, 61, 1270) ცისკაძემ ქართულში მორჩილებისა და ქრისტიანული მოწიწების ენაზე გადათარგმნა („სავანე უზრუნველობის“, „ღთიური მადლი“, „კირთებით ტანჯვა“), თუმცა ლექსში 744 („სინანულია ახლად ამტყდარი“) სრულად შეინარჩუნა ავტორის უმძიმესი თეოლოგიური რეალიზმი.
• ეკონომიკური ტერმინოლოგიის გაქრობა: დიკინსონისეული მოდერნისტული თამაში ყოფითი კომერციული ენით (count, afford, list, extravagant) ცისკაძესთან თითქმის ყოველთვის იცვლება ამაღლებული ესთეტიკური ეპითეტებით (მაგ: „ცაა ნათლისგან განულეველი“).
________________________________________
საბოლოო ვერდიქტი
ოთარ ცისკაძის თარგმანები არის ეკვივალენტურობისა და მაღალმხატვრული ადაპტაციის ბრწყინვალე ნიმუში. მან შესწირა დიკინსონის ფორმალური ასკეტიზმი იმისათვის, რომ ქართულად მიეღო სრულყოფილი, ორგანული და ემოციურად დამუხტული პოეზია. მისი თარგმანების წყალობით, ემილი დიკინსონი ქართულად ჟღერს არა როგორც უცხოელი ექსპერიმენტატორი, არამედ როგორც კლასიკური, ღრმა ეგზისტენციალური სევდითა და გენიალური ენობრივი ინტუიციით აღჭურვილი მშობლიური ავტორი.
________________________________________