სასაცილოა ფილოსოფოსი, რომელსაც ცოლი ჰყავს.
                     
                                                                                                      ფრიდრიხ ნიცშე

                                               

                                                ნუ მისცემთ წმიდას ძაღლებს და ნურც თქვენს
                                                მარგალიტებს დაუყრით წინ ღორებს, რათა
                                                ფეხებით არ გათელონ ისინი და შემობრუნებისას
                                                თქვენც არ დაგგლიჯონ.

                                                                                                            მათე 7.6




       


          რა არის ფილოსოფია? - ფილოსოფია შემთხვევავაა, შეიძლება ითქვას რომ საბედისწერო შემთხვევა; და როგორ შეიძლება აუხსნა ადამიანს იგი, თუკი ეს ადამიანი არ ყოფილა ამ შემთხვევის ადგილზე, თუკი მას არ დამართნია ეს შემთხვევა? მოდით ისიც ვთქვათ თუ როგორ უყურებს ასეთი ადამიანი ფილოსოფიას, - ფილოსოფია მისთვის პირველ რიგში რომელიმე ცნობილი ფილოსოფოსის სახელი და გვარი, ან მის მიერ ნათქვამი აფორიზმია; ან ფილოსოფია მოიაზრება როგორც მეცნიერების დარგი(მსგავსად ფიზიკისა, ქიმიისა და ა.შ.). სინამდვილეში ფილოსოფია არც ერთია, და არც მეორე, არც უნივერსიტეტის მიერ გაცემული დიპლომია, და არც პროფესორის თანამდებობა, და თუნდაც ფილოსოფიის ინსტიტუტის დირექტორის პოსტიც კი. როგორც უკვე მოგახსენეთ, ფილოსოფია შემთხვევაა, შემთხვევა რომელიც უნდა დაგემართოს, იმისთვის რომ გაიგო თუ რა არის ფილოსოფია. აქედან გამომდინარე შესაძლოა ისეთი შთაბეჭდილება დარჩეს მსმენელს, თითქოს ფილოსოფიის გაგება არის თვითმიზანი და ამის გამო რაღაც შემთხვევის ძიება არის საჭირო. საქმე იმაშია, რომ სინამდვილეში შემთხვევას ძიება არ სჭირდება, შემთხვევა ხდება ყოველთვის და ყველგან, მაგრამ ხშირად ვერ ვხვდებით, რომ ყველაფერი შემთხვევით ხდება, ამიტომ თვითმიზანი არა თავისთავად ფილოსოფიის, როგორც მეცნიერების დარგის გაგებაა, არამედ თვითმიზანი ისეთი ფილოსოფიის გაგებაა, როგორიც არის შემთხვევა.
        მაგალითად მე შემიძლია განვაგრძო თხრობა და დავწერო ის რასაც ვწერ, მაგრამ თუკი მეზობელ ოთახში მძინარე ჩემი შვილი გაიღვიძებს, ჩვილისთვის დამახასიათებელი უმიზეზო(შესაძლოა მიზეზიც ჰქონდეს) ტირილით, მაშინ მე იძულებული ვიქნები შევწყვიტო თხრობა და როცა ხელახლა დავუბრუნდები საწერ მაგიდას, მართალია განვაგრძობ წერას შეწყვეტილი ადგილიდან, მაგრამ ვიტყვი იმას, რაც შესაძლოა არ მეთქვა იმ შემთხვევაში, წერა რომ არ შემეწყვიტა, და ასევე შესაძლოა ვეღარ ვთქვა ის, რასაც ვიტყოდი მაგიდიდან აუდგომლობის შემთხვევაში. ანუ, იმის თქმა მინდა, რომ რასაც ვლაპარაკობ, და როგორც ვლაპარაკობ, ყველაფერი ის, რისი გადმოცემაც მინდა, და რატომაც მინდა ეს გადმოცემა, ყველაფერი ეს შემთხვევითია. არავითარი კანონზომიერება და გათვლა არ მამოძრავებს.
          მეორე მხრივ თქვენ მისმენთ, თუ კითხულობთ იმას, რასაც ახლა მე ვწერ, და ესეც შემთხვევითია. თქვენ შემთხვევით მოხვდით აქ, და ასევე შემთხვევით ისეთი რამ შეიძლება წამოვროშო რომ იძულებული იქნებით დატოვოთ აქაურობა; მაგრამ მე სულ ვცდილობ ისეთი რამ ვთქვა, რომ თქვენ არ გაგიჩნდეთ აქაურობის დატოვების სურვილი. ვცდილობ, მაგრამ მგონი არ გამომდის, ესეც იმ შემთხვევის გამო ხდება, რომ საჭირო სიტყვებს ვერ ვპოულობ.
          აი, თქვენს წინაშე წარვსდექი ისეთი როგორიც ვარ, და მგონია რომ მნიშვნელოვანი რაღაც უნდა გითხრათ, სამაგიეროდ კი მცირე გასამრჯელოს ვითხოვ თქვენგან, - აი ისე, როგორც ქუჩის ჯამბაზები რომ აგროვებენ ფულს გარშემო მდგომი ადამიანებისგან. დღეს როცა აუცილებელი პროდუქტების გარეშე დარჩენილ ცოლშცილს ვხედავ, დიახაც ფულის მიღება მწადია ჩემს ნააზრევში, და გამოდის რომ თქვენ გატყუებთ, იმის მოსასმენად მოგიწვიეთ, მხოლოდ იმიტომ ხართ აქ, რომ მუცელი ამოვუროყო ჩემს ცოლშვილს(და მეც მათ შორის). კი, მაგრამ თქვენ მეტყვით, რითი განსხვავდება ეს ფილოსოფია, რომელსაც მე ვქადაგებ, იმ ფილოსოფიისაგან, რომელსაც გამართულად, ყოველგვარი მიკიბმოკიბვის გარეშე წაიკითხავს რომელიმე უნივერსიტეტის პატივცემული პროფესორი? მასაც ხომ მატერიალური სიკეთის მიღება სწყურია, თან ეს საკითხი ისე აქვს მოგვარებული რომ ქუჩის ჯაბაზობა არ უწევს და სოლიდურ დარბაზში გამოდის, ასევე სოლიდური აუდიტორიის წინაშე; მაგრამ განსხვავება სწორედ იმაშია რომ როგორც ზემოთ მოგახსენეთ, ეს ფილოსოფია შემთხვევითია და აქ წინასწარ არაფერი არის გათვლილი, მათ შორის ჩემი ცოლი და შვილი - შემთხვევით არიან ჩემს გვერდით. არავითარი კანონზომიერება არ მაიძულებდა შემერთო ცოლი იმ მიზნით რომ მემკვიდრე შემძენოდა, ისევე როგორც არავითარი კანონზომიერება არ განაპირობებს იმას რომ ისინი მომავალშიც იქნებიან ჩემს გვერდით. ამ შემთხვევაში ლაპარაკია ორი სახის მსოფლმხედველობაზე, ერთი მხრივ პროფესორზე რომელსაც ჰგონია რომ კანონზომიერად იკავებს აღნიშნულ თანამდებობას, და მეორე მხრივ ლაპარაკია კასრის მაგვარ სივრცეში მაცხოვრებელ ბოგანოზე, რომელიც შემთხვევით სუნთქავს. ერთი შეხედვით ეს უკანასკნელი მეტად სასაცილოდ გამოიყურება, ცოლი ჰყავს, წვრილშვილიც შესძენია, ის კი მაინც მიწას ჩიჩქნის და ცაზე მოკიაფე ვარსკვლავებს შესცქერის, მაგრამ სიცილზეც შეიძლება სიცილი, როცა ამის შემთხვევა მოგვეცემა, და ეს იცის ამ ბოგანომ, იცის რომ თუკი შენ არ გეშინია დაცინვის, მაშინ დაცინვასაც არ იმსახურებ. ხოლო პროფესორი ამას ვერ ხედავს, კანონზომიერების ფარდა ხელს უშლის ამაში. თუმცა შემთხვევითი სიო თუ ნიავქარი ააფრიალებს ხოლმე ამ ფარდას, მაგრამ ფარდა მაინც უცვლელად იქნება დაკიდებული, თუკი პატრონს ასე სურს. პროფესორი სასაცილოა, მიუხედავად იმისა რომ მას არც ცოლი ჰყავს, არც შვილი(შეიძლება ჰყავს კიდეც, ეს არ არის მთავარი განმსაზღვრელი), დრო და ფულიც საკმარისზე მეტი აქვს იმისთვის რომ ჩაუღრმავდეს ამა თუ იმ საჭირბოროტო საკითხს და მთელი დღე-ღამე წიგნების წერა-კითხვაში გაატაროს თავის კომფორტულ აპარტამენტში; მაგრამ ის სასაცილოა სწორედ იმიტომ რომ აბსოლიტური კანონზომიერების სჯერა, ამ კანონზომიერებაზეა იგი ჯვარდაწერილი, იგია მისი ცოლი და მომავალი ბავშვების დედა.
        ასე რომ ფილოსოფიაზე მსჯელობა გრძელდება: პროფესორი თავისი კათედრიდან მიმართავს აუდიტორიაში გარკვეული წესით მოხვედრილ კანონიერ მსმენელს, ხოლო ბოგანო, ჯამბაზი ქუჩაში შემთხვევით შეხვედრილ ადამიანებს მოუხმობს, დიახ ფულის საშოვნელად, მაგრამ როცა ხედავს რომ უბედური შემთხვევის გამო ქუჩა ცარიელია და ყველანი გარდაცვილი სულიერების ქელეხში გასაძღომად წასულან, რაღა დარჩენია, უსასყიდლოდ აგრძელებს დაწყებულ საქმეს. ოღონდ ნუ დაუჯერებთ იმას, ვინც იტყვის რომ უანგაროა. უანგარო მხოლოდ ის მებაღეა, რომლის ვაშლი არანაირ ფასად არ გაიყიდა და იგი იძულებულია უფასოდ დაცალოს ზურგსმოგდებული ტომარა, რათა ამით შვება მოუტანოს საკუთარ მხრებს და შემთხვევით შეხვედრილ სხვა ადამიანსაც მისცეს პირის გასველების შესაძლებლობა, - სასარგებლო საქმე გააკეთოს საკუთარი თავისთვის და სხვისთვისაც.
          ახლა ალბათ ზემოთ ნახსენები წარმატებული პროფესორის რომელიმე შეგირდი იტყვის რომ ეს მებაღე უანგარო კი არა, სინამდვილეში ხელმოცარულია. "ჩვენისთანების წარმატებისა შურს და ამიტომ მოუგონებია ათასი ხრიკი, რათა თავისი უიღბლობა გაამართლოს".
          დიახ! დიახ! დიახ! და ათასჯერ დიახ! - ვეტყვი მათ ვინც ასე ფიქრობს, - თქვენ მართლები ხართ, წარმატება ყველაფერია, წარუმატებლობა კი არაფერი. ალბათ ახლა მზად ხართ ეს ტექსტი ფურთხის ღირსადაც არ ჩათვალოთ და ირონიული ღიმილით განაგრძოთ ჩვეული საზრდოს მიღება, მაგრამ  სანამდე ამას გააკეთებდეთ, მინდა გითხრათ რომ ეს მხოლოდ შესავალი იყო, რომელსაც რკოს ფორმა მინდოდა რომ ჰქონოდა, მიმიხვდებით ალბათ რატომაც.