„ამაოდ ებრძოდა თვალი მისი სევდის საბურველს“;  ის ძველი, ღატაკი ქოხის უხეშ კედე–ყურესთან იდგა და ეზოში ბიას კბეჩდა. ვახშამს „ქალი–დილა, მიწა–ქალი, საღამო–ქალი, წვიმა–ქალი“ უმზადებდა. „მთვარე ჩინელის ძუნწი თვალებით“ ზვერავდა ცისქვეშეთს და იძახდა:
„ამგვარში,
დღეს რომ საქართველოა,–
არც სიცოცხლე ღირს
და არც სიკვდილი!“
ღრუბლები ტოროლასავით ფარფატებდნენ. შაშვნი ხმატკბილად გალობდნენ. ამ დროს „ზღვრები მორღვეული ჰქონდა ფანატიზმს“ და თვალნათქორალი სევდა ქირქილებდა. ბიჭი საქანელაზე ქანაობდა. წვიმისგან დანამულს დედის რუდუნებით ნათქვამი სიტყვები შთაესმოდა:
–მუხრან, შემოდი სახლში, არ გაცივდე ღვთის გულისათვის.
ბაბუა გაცხარებით ჩიჩინებდა: სოფელში გაზრდილ ბალღს არაფერი გააცივებს, აი შენ კი მაგაზე დარდი გადაგიყოლებსო. 
დედა ავად შეიქნა. ოცნებად გადაექცა ჭაბუკს ექიმობა.
„დიახ!–
გავიზრდები თუ არა,–
მე უსათუოდ ექიმი ვიქნები.“
          განკურნავს სნეულთ, მოუვლის ხალხს და „აღარ დასჭირდებათ სხვაგან სირბილი!“ და უეცრად დაირღვა პოეტის ილუზია. ლექსშივე გამოფხიზლებული, რეალობა შეფეთებული აცხადებს:
„შენ არ ხარ ექიმი.
ლექსებს წერ შენ
და მე გეკითხები შენ:
–რატომ გააწბილე პატარა მუხრანი?!
          სნეულთა შორის სამკურნალო, სულის მალამოდ გამოსადეგარი ლექსებით პოეტი იჭრება პიროვნების სამოსელში. მისი სამწერლო ენა ქარის ზუზუნს ჰგავს,–ხმატკბილად ამუსიკებულს. ხანდახან რომ მძიმე რევანშული აკორდებით ლაღდებიან. პოეტის ხელში „წრიალებს აწმყო, როგორც მწერი ობობას ქსელში“. არწივივით გამეხებულს, ცნობიერებადამჯდარს ესმის, რომ მის გულში გადის „სამყაროს უდრეკი ღერძი“. თავისთვის ნაცნობი რიტორიკით „ალაზანს სამხრესავით იჭერს, კავკასიონს კი აქლემივით მიერეკება“. ეზმანება, რომ პიროვნება „საკუთარი სიკარგის მსხვერპლია!“ წარსულზე დაფიქრებულს მომავლის ბინდ–ბუნდში არ სურს ხელთა ფათური, რადგან მერმისში ხედავს “ქართული ძლივს ორღობის იქნება ენა“, რისთვისაც
„უბედურთ,– მე და სამშობლოს ჩემსას,–
ორთავეს ერთად ამოგვდის სული“.
          ცხოვრებაში და შემოქმედებაშიც ვერ ჰგუობს პირმოთნე, ცრუ, მეზღაპრე მატერიალისტებს, ვითომ ქართველობანას რომ თამაშობენ:
„როდესაც ადამიანი,–
ვითომ ქართველი რომაა,–
არის ქართველი კი არა,–
თამაშობს ქართველობანას!“
          სამი სანუკვარი საუნჯის, „მამულის, ენისა და სარწმუნოების“ ქომაგი ერთგან სინანულით ეწინააღმდეგება მთელს თავის შემოქმედებით ლაიტმოტივს:
„რა ჩემი ჭკუის საქმეა ნეტა,
მამულო ჩემო, გილხინს თუ გიჭირს!
          უეცრად, ასპიტივით ასისინებული სინანული სისხლის მოლეკულებს უწამლავს და მკითხველთან აღსარებით ინანიებს: „ღალატიაო მაგგვარი ფიქრი!“
პოეტს თემიდას პინა უჭირავს, რომლის საპირისპირო მხარეს მამული და იესო ქრისტეა.
„პინას,–
რომელზეც იდგა იესო,–
მამულიანი
ჯაბნიდა პინა“
          მუხრან მაჭავარიანის პოეზიაში იდენტური მნიშვნელობის სიტყვებიც კი  განსხვავებულ ელფერს იძენენ და სულისშემძვრელ სანახაობას ქმნიან. ბგერები ზღვის ტორტმანს გვაგონებს, თანხმოვნების ყრუ გუგუნი ქარაფს მიმწყდარ ტალღას. და განცდა გვეუფლება, თითქოს რასაც ვხედავთ და ვკითხულობთ არის ერთი ამოსუნთქვით დაწერილი გენიალობა, რომელსაც მედალსავით ორი მხარე აქვს და ორივე მხრიდან ერთმნიშვნელოვანია. ამიტომ, ერთ-ერთი ცნობილი ლექსი „ამოვატრიალე“ და ჩემდა გასაოცრად ეს წავიკითხე:

უკუსაკითხავი ლიტერატურა:


1.მაშინ
ის იდგა
ტრიბუნალზე
ღიმილით ძაღლის,
ქიჩმაჩი რეგვენთ როცა ქუჩას ხდიდა ამაზრზენს,
პარადი, როცა მეწამული ქალაქს იკლებდა,
ფანატიზმს ჰქონდა მორღვეული როდესაც ზღვრები“ 

2.მათაც უშველე
ყოვლად ძლიერო.
სადაც გაძლება ძალზე ძნელია!
ტანჯვას იტანენ უსაზღვროს სადაც,
დარჩა ბედკრული ურიცხვი სადაც,
ჭიდან,
უძირო,
უმზეო,
უწყლო,
ამომზიდა მე რომელმაც
ღმერთო,
მინდა ვადიდო,
მინდა და მინდა!
მინდა და მინდა!
მინდა და მინდა!

3.მუდამ ერქვას
მსურს,–
საქართველო,–
საქართველოს და
ილაპარაკოს ქართულად მსურს
ქართველმა კაცმა.

4.ვეძებ და ვეძებ,
რაღაცას ვეძებ.
წარსულში ვეძებ,
აწმყოში ვეძებ,
მერმისში ვეძებ,
აკვანში ვეძებ,
ჰაერში ვეძებ...
ვეძებ და ვეძებ
რაღაცას ვეძებ.
          ერთნაირი სიტყვების თამაშით პოეტი ცდილობს ტავტოლოგიის დამარცხებას. ის იმეორებს ერთსა და იმავე სიტყვებს, ოღონდ უფრო გამძაფრებული ტონალობითა და ღრმა სულიერი ემოციურობით. და განცდა გაქვს იმისა, რომ ტაბიძის „ქარი ქრის“ „ისევ ღელავს, ისევ ღელავს, ისევ ტოკავს, ისევ ტოკავს“ მუხრანის პოეზიაში:
გადადიოდა,
გადადიოდა,
გადადიოდა–
და მოდიოდა,
და მოდიოდა,
და მოდიოდა,
და მოდიოდა,
ვითარცა მტკვარი.
          მაგრამ გალაკტიონის და მუხრანის ვნებათაღელვას განსხვავებული ელფერი აქვს.  იმდენად განსხვავებული, რომ მასში „სხვისი არაა ერთი მისხალი“.
„ხარ საესავი ჩემთვის ტაძარი,
ხარ გარჭობილი გულში ისარი...
სიტყვა სიტყვაში თუ ვერ ჩავწანი,
ვით ჩუქურთმანი მცხეთის ჯვრისანი,
სამაგიეროდ,–ჩემში რაც არი,–
სხვისი არაა ერთი მისხალი“.
          და პოეტმაც, როგორც მტკვარმა, ისტორიული ექსკურსით გამოიარა:
„რუსთველის გული,
გამოიარა
ვახტანგის გული,
გამოიარა
თამარის გული,
გამოიარა
სულხანის გული“
          გზად დაღლილი და ასაკისგან მოტეხილი ფილაქანზე ჩამოჯდა, წამით დაფიქრდა, რა უფრო სჯობდა, ლექსების წერა თუ...ვენახის გასხვლა, თოხნა, შემოდგომაზე მთიდან შეშის ჩამოტანა, პარასკევობით საჩხერეში სიმინდის გაყიდვა. იქნებ შემოქმედებით წვას აჯობებდა ჰყოლოდა შვილები, რომელთაც ალბათ ვანოს და ივლიტას დაარქმევდა და სოფლის სკოლაში ივლიდნენ. მეუღლე ყოველდღე გააცხელებდა თიხის კეცებს, ცივ სოხანაზე გადმოდგამდა ლობიოს ქოთნით! მაგრამ...ეს ყველაფერი ხომ ქალაქშიც შეიძლებოდა. ბოლოს და ბოლოს კაკლის ჩეროდან რომ ფეხი არ გაედგა, თოხიც რომ სჭეროდა, ის მაინც დიდი მგოსანი იქნებოდა და „მზით გაჟღენთილი სივრცე ითიმთიმებდა“ მასში.
          და  წერდა ხანაც გასართობად და თავის შესაქცევად, ხანაც სალაღობოდ.
„ვიდრე შენთვის ღმერთი სიკვდილს გამოიმეტებს,
ხომ უნდა შეიქციო თავი რაიმეთი!“
          საკუთარი ფეხის ხმა ესმოდა და ცდილობდა მსუბუქად ევლო, რათა არ დაემძიმებინა დედამიწა. (ესეც მისი უბრალოება იყო) ისევ ბავშვურად ღიღინებდა და საკათედრო ტაძრის „დიდი ფანჯრებიდან ლურჯი სინათლე იყურებოდა“ ძალმოსილების წუთები დათვლილი ჰქონდა, ამიტომ სიკვდილთან პაექრობას მარადისობის უღელქვეშ რონინი ანაცვალა, რამეთუ კარგად ესმოდა მუდამ რა იყო ჭეშმარიტად ღირებული და რისთვის უნდა ებრძოლა თავგანწირვით.
ნაწირნასწარმეტყველევი სიტყვებით, იმისდა მიუხედავად რომ „რა ბედენა დიდუბის და მთაწმინდის მიწა, თუ სიკვდილია აი, წოლა მესმის შამქორშიო!“ პოეტი სასაფლაოზე იმავე ქუჩით გაასვენეს, რომელზეც ბევრად ადრე განაცხადა.
„სამაგიეროდ,–
ოდეს ხორცი მიეცა მიწას,
ოდეს ლექსშიღა ხმაურობდა პოეტის სისხლი,
ქვეყანა შეძრა სიკვდილმა მისმა,
თხემით ტერფამდე
იგრძნო ხალხმა
დაკარგვა მისი“.
          და ვიდრე კაცობრიობა იარსებებს და ლაზარეს ენად გამოცხადებული ქართული არ გახდება „ორღობის ენა“, ქართველს მთაწმინდაზე ასვლისას ქრისტე მოაგონდება, რომელიც მუხრანის პინაზე შემდგარა და კაცობრიობას სამშობლოს სიყვარულს შთააგონებს.
          „ხალზე უფრო კატა რომ ეცოდება“ ისეთი ხალხიც მიაკითხავს მუხრანს. სპარს–თურქ–მუსლიმად ქცეულ ჭაბუკებს, ვითომ ქართველებსაც მამაშვილურად მოეფერება და შესძახებს:
          „არა, პატარავ, ქართველი ვარ, ქართველი გესმის?!“
          ბრძანების კილოთი ექო აგუგუნდება: „გულს ნუ გაიტეხ!–მუხა კვლავაც შეიმოსებაო!..