ხუსკიტთა  მითის თანახმად , ქათამი რომელმაც პირველი კვერცხი დადო, თავდაპირველად სახუსკიტოში ცხოვრებულა, იქ დაფრთიანებულა და პირველი ნაგავიც იქ გაუქექია, პირველი კვერცხის დადების მცდელობაც იქვე ჰქონია, მაგრამ კვერცხი ლაყე ყოფილა, თან თხელნაჭუჭა და დადებამდე  მუცელშივე  ჩასტეხია,  ძლივს გადარჩენილა  ქათამი , კრიახით დაიარებოდა  ტყე ტყე, შარა-შარა. ინსტიქტს მიუყვანია მცენარე  "ფლორიკუს ხუსტამბიტუსთან," რომლის მამკურნებელ და  ჯადოსნუურ ძალას , მოურჩენია ქათამი და მერეც, პოსტკვრცხისჩატეხვაგალაყების შემდომ  დამდგარი, დეპრესიის დაძლევაშიც დახმარებია.    დრო  საკმაო გასულა, სანამ მეორე კვერცხისთვის ორალურად(კვერცხის დადების შემდგომი "კრიახის "მისტერია , მაღალ ხმას  და ტემბრთა ცვლილებებს თხოულობს)  და ფიზიკურად მომზადებულს    გადუწყვეტია კვერცხის დადება.   
        ოღონდ  გარემოს  შეცვლა  განუზრახავს, (ვერც გაამტყუნებ!)    მოსახერხებელი ადგილის ძებნაში ხუთა ქვეყანაში გადასულა. (კარგად შებინდებული ყოფილა) სხვა წყაროს მიხედვით , ის ადგილიც იმ დროისთვის ხუსკიტთა სახელმწიფოს შემადგენლობაში ყოფილა, ასე თუ ისე ქათამი იმ ადგილას მოხვედრილა , სადაც დღეს ხუთა ქვეყანაა და კვერცხიც დაუდია, მაგრამ ხუსკიტები  სვავენ სრულიად მართებულ კითხვას, თუკი ქათამს ცხოვრების დიდი ნაწილი ხუსკიტთა  ქვეყანაში აქვს გატარებული , პირველი ტრამვაც იქა  აქვს მიღებული,  კვერცხის ნაჭუჭისა და შიგთავსის დასამზადებლად საჭირო ეელემენტებად გამოყენებულია ხუსკიტური ფლორისა და ფაუნის ნიმუშები , რატომა  არაა    კვერცხიცა და ქათამიც სუფთად ხუსკითური ფენომენი?  მითუმეტეს  ხუსკიტები დღესაც სიამაყით აჩვენებენ ქვეყანაში ჩასულ  სტუმრებს , ნაგვის იმ გროვას სადაც მათი მტკიცებით პირველმა ქათამმა ,    ნაგავი  პირველად გაქექა.
        მართლაც თუკი ყველაფერი ისე იყო, როგორც ხუსკიტურ ხელნაწერებშია მოთხრობილი , მათ    სრული უფლება აქვთ ჰქონდეთ პრეტენზია, ამ ქათმის და კვერცხისაც ხუსკიტურ წარმომავლობაზე.   
        ამ  მითზე  სრული წარმოდგენის  შესაქმნელად  არ შეიძლება    რამდენიმე სიტყვა  ხუმბარებზე  არ ვთქვათ, რომლებიც განთქმულია ამ სამ ერში , უმეტესი სიტყვაძუნწობით, დიახაც    სიტყვაძუნწნი არიან , სამგიეროდ სიტყვის ფასი იციან    და დუმილი სულაც საექსპორტოდ გამზადებული აქვთ,( როგორც  ცნობილია    დუმილის  ექსპორტით,  ბიუჯეტში  სოლიდური  თანხის  მობილიზება ხდება,  მაგრამ ეს მერე, როცა მოკლედ მიმოვიხილავთ ამ ქვეყნების ეკონომიკურ პოტენციალს და ინფრასტრუქტურას.)
ხუმბარებს აქვთ ასეთი გამოთქმა , გრძელ სიტყვას , პატარა საქმე გერჩივნისო. ამიტომ მათი წესისა და თანახმად , მეც საქმეზე გადავალ.   
      გააჩერე ნებისმიერი ხუმბარი    და შეეკითხე  სადაა პირველი ქათმის საფლავი? როგორც არ უნდა ეჩქარებოდეს    საქმეზედ ხუმბარს , განურჩევლად სქესისა , ასაკისა და სოციალური მდგომარეობისა, ის გადადებს თავის საქმეს  და წაგიყავნს დიდბახუთა ველზე, რომელიც ქვეყნის , უკიდურეს სამხრეთით მდებარეობს, ესაზრვრება  რა ტიბხუსიონის მყინვარებს კიდევ ერთ  , ყოველ ხუმბართა საამაყო    ბუნებრივ ძეგლს , და იმ ველზედ განახებს პირველი ქათმის დაკრძალვის ადგილს , რომელზეც სევდიანი ეპიტაფია გაუწყებს, "მოვედი , კვერცხი დავდევი, ვიქენ სათავე  ყოველთა ქათამთა. უცბად დაბნელდა." სიტყვაძუნჭნი კი არიან ხუმბარნი , მაგრამ ალბატთ  ამისა გამო ,ყოველთა ერთა შორის , გამორჩეულად გულჩვილნიც, "დაბნელდა"-ზე    ცრემლი მოერევათ    და გულამოსკვნილი ტირილის გამო, რასაც აქ მოსული ხუმბარნი ატეხავენ ხოლმე ამ ველისთვის მეორენაირად გოდების ველიც  დაურქმევიათ..
  ქვა კი რომელზედაც ეს სიტყვებია ამოტვიფრული , როგორც ამბობენ  ზომითა და ზონით , ქათმის ზომაწონას უტოლდება ,  სიგრძეში ,  6  დღევანდელი ფრთებგაშლილი  კოხუნხუნის  ტოლია , სიმაღლეში , 12  იმავე კოხუნხუნის  კისრის სიგრძისა,  წონაში კი 50-ოდ ქათმისა, მართლაც რომ მშვენიერი სანახავი იქნებოდა , ეს დიდებული ქმნილება ნაგვის საქექად გამოსული ფრთებს რომ დაიქნებდა და ჩაიკრიახებდა,  როგორც სიტყავწუნწი ხუმბარნი ამბობენ ,  პირველი კვერცხიც სხვების იყოს და პირველი ნაგვის გაქექვაც , მაგრამ ნურავინ შემოგვედავება რომ ჩვენი მიწა პირველი ქათმის ნეშტითა გაპოხიერებული და ჰაერი აქაური , მისი ბოლო ამოსუნქთვით  სავსეო, იმასაც  ,ამბობენ , რომ საჭიროების  შემთხვევაში , ბოროტი ენების სამუდამოდ  დასადუმებლად  არც გვამის  ეგზგუმაციაზე  დავიხევთ  უკან  და  კომპეტენტურ  მეცნიერთა მიერ დნმი-ს ექსპერტიზის ჩატარაებასაც  მოვითხოვთო.
ამ ერთი მითის ,(კიდევ  ბევრი  სხვის  განხილვაც შეიძლება )  მაგალითზე სჩანს ზემოთ ნახსენები  ვერ სიყვარულის    კერაცა და სათავეებიც, რითაც კიდევ ერთხელ ვრწმუნდებით როგორ შეიძლება გახდეს, თითქოს უმნიშვნელო ამბავი , რელიგიურ-მითოლოგიური შუღლისა და ქსენოფობიის დასაწყისი.
    შემდეგი  თავები დაეთმობა , სახელმწიფო მოწყობის  პრინციპებს, ეკონომიკას,  და  ამ ხალხების ისტორიის  საინტერესო მომენტებს,