აია - სოფია პირველი
წარღვამდელი ცივილიზაცია დედამიწაზე
ისტორია, როგორც ცნობილია იწყება პირველი წერილობითი ჩანაწერებიდან, დამწერლობის ნიმუშებიდან, რადგან ასეთი ჩანაწერების გარეშე კაცობრიობის კულტურული და პოლიტიკური პროგრესი ვერ მოხდებოდა. ამრიგად დამწერლობის შექმნამდე პერიოდს „ისტორიამდელი” უნდა ვუწოდოთ.
დღეს ჩვენ ვიმყოფებით ახალ, ქრ. შ.-დან III ათასწლეულში. ღირს კი გაოცება იმით, რომ ახალი ეპოქის დასაწყისში, მოლოდინებით აღსავსე დროში, ასე მძაფრად შლიან ფრთებს და ყვავიან ათასგვარი რჯულის ეზოთერული „მეცნიერებები” და „სკოლები”.
ბუნებრივია, რომ ასეთ დროში ადამიანები განსაკუთრებით მწვავედ გრძნობენ შორეულ წარსულთან სიღრმისეულ კავშირებს და ამასთანავე დაძაბულად ელიან პასუხს ყოფისა და სარწმუნოების ძირითად კითხვებზე. მრავალ ამ კითხვას მივყავართ წარსულის ბნელ წიაღში, ჩვენს ფესვებთან, იმ ადგილებში, სადაც სახლობს მეცნიერებისათვის უიშვიათესი სახეობა - ისტორიამდელი ისტორიის მკვლევარი ისტორიკოსი. ეს უცნაური არსებაა - ჰიბრიდი, რომელიც ნაწილობრივ მითოლოგისგან, ნაწილობრივ არქეოლოგისგან, ყველა შესაძლო ეპიკური ლიტერატურის მკითხველისა და ისეთი მეცნიერისგან შედგება, რომელიც იკვლევს შედარებით ლინგვისტიკას. მაგრამ უპირველესად კი ისტორიის სპეციალისტს ასაზრდოებს არსებითი მოთხოვნილება, იპოვოს პასუხი ადამიანის დაბადების ირგვლივ დასმულ ყველა კითხვაზე.
სად და როგორ გაჩნდა პირველად „ცივილიზებული ადამიანი”?
40 საუკუნე დაჭირდა მეცნიერებს, რომ აღმოეჩინათ შუმერთა ცივილიზაცია, რომელთა მიღწევები აღაფრთოვანებს დღესაც კაცობრიობას, რაც უკვე აუცილებლად განაპირობებს ბევრ მეცნიერულ-ისტორიულ სტერეოტიპების ნგრევას და ახლებურად გაანალიზებას.
როგორც ვთქვით, ისტორია იწყება პირველი წერილობითი ჩანაწერებიდან, დამწერლობის ნიმუშებიდან. ევროპის, აზიის და ამერიკის მუზეუმებში ინახება მეოთხედ მილიონამდე შუმერული და არა მარტო მათი თიხის ფირფიტები და ფრაგმენტები, რომელთაგან მხოლოდ 5-10 პროცენტამდეა წაკითხული და დამუშავებული, საინტერესოა თუ რას გვეუბნება შუმერთა ცივილიზაცია? იყვნენ თუ არა შუმერები, პირველი ცივილიზაცია დედამიწაზე?
ახლო აღმოსავლეთის ისტორიის ალიონზე ჩვენს მზერას წინ წარმოუდგება სამხრეთ ერაყის ჭაობიან დაბლობზე აღმოცენებული ქალაქები. ბიბლია ამ მიწებს „შინარის მიწებს” უწოდებს და დიაღაც მასზე დაყრდნობით (სენნარი ანუ შუმერი) ვგებულობთ, რომ სწორედ აქ დასახლდნენ ადამის გადარჩენილი შთამომავლები, იმ ეპოქაში, რომელნიც წარღვნას მოყვა.
ჩვენთვის ცნობილი შუმერთა უძველესი ქალაქების უდიდეს ნაწილს აქვს არაშუმერული და არასემიტური სახელწოდებები და ვინაიდან ეს ქალაქები უძველეს დროში აღმოცენდნენ თავისთავად გამოდის დასკვნა, რომ ეს არაშუმერული სახელწოდებები - შუმერეშამდელებია; ანუ ახალი ქვეყნის დაპყრობის შემდეგ ძირძველი მოსახლეობის კულტურა ისესხა, გადაიღო, შემდგომ ის გაამდიდრა საკუთარით და დროთა განმავლობაში აიყვანა აყვავების უმაღლეს საფეხურზე.
შუმერთა პირველი ტალღა მივიდა მოცემულ ადგილზე ე.წ. „ელ-ობეიდის” აყვავების ეპოქაში, მეორე კი - რამოდენიმე ასეული წლის დაგვიანებით,ურუქის ეპოქაში. დაფუძნდნენ რა მდინარეთა შესართავში, შუმერებმა აიღეს ქალაქი ერიდუ. სწორედ ის იყო მათი პირველი ქალაქი დედამიწაზე. მოგვიანებით ისინი ამ ქალაქს საკუთარი სახელმწიფოებრიობის აკვნად მიიჩნევდნენ.
გარკვეული წლების გასვლის შემდეგ შუმერები დაიძრნენ მესოპოტამიის დაბლობის სიღრმისაკენ და თან აგებდნენ ან იპყრობდნენ ახალ ქალაქებს. ამ მოსულმა ხალხმა დაიმორჩილა ქვეყანა ისე, რომ არ განუდევნია ადგილობრივი მოსახლეობა. მათ აღიქვეს ადგილობრივი კულტურის მრავალი მიღწევა, რასაც ჩვენ დღეს ვუწოდებთ შუმერულ კულტურას და ცივილიზაციას.
აგრეთვე მოცემულ რეგიონში უძველესი ტოპონიმების შესწავლის დროს დადგინდა, რომ შუმერული ენა სულაც არაა პირველი სამხრეთ მესოპოტამიის ენებს შორის. შუმერული ენის ეს „მეორეულობა” მეცნიერებისათვის მტკიცებულებად იქცა ახალი ეთნიკური ჯგუფის გამოცალკევებისათვის, რომელიც შემდგომ შეერწყა ძირითად მოსახლეობას და რომელმაც შექმნა საკუთრად შუმერული ცივილიზაცია.
მაგრამ თუკი ისინი იყვნენ ეთნიკური შუმერები, მაშინ ვინ იყვნენ მათი, ასე ვთქვათ, ენობრივი წინაპრები - ხალხი, რომელიც პირველად დასახლდა დაბლობზე, როდესაც სპარსეთის ყურის მიმდებარე ჭაობიან რეგიონებში დასახლება იწყება ჯერ კიდევ ძვ.წ. VII ათასწლეულში.
მესოპოტამიას უძველესი სამწერლობო ენისადმი ტერმინის - „შუმერელი” - გამოყენება, არ ეხება მესოპოტამიის დაბლობზე მოსახლე პირველ ეთნიკურ შემადგენლობას. ადგილობრივმა ტოპონიმებმა შემოგვინახეს უფრო ადრინდელი ენის არსებობის კვალი, რომელსაც შესაძლოა ჰქონოდა გარკვეული კავშირი ამ ტომებთან. ის ფაქტი, რომ აქადურ ენაზე მოლაპარაკე ხალხი ამ ქვეყანას „შუმერის მიწას” უწოდებდა, სრულებითაც არ ნიშნავს, რომ ამ ადგილების მოსახლეობა საუბრობდა შუმერულად. სავსებით შესაძლებელია, რომ ენა, რომელიც ცნობილია, როგორც შუმერული, სულაც არ იყო იმ ხალხის სალაპარაკო ენა, რომლებსაც უძველესი ავტორები და თანამედროვე მეცნიერები შუმერებს უწოდებენ.
აქ არ შეიძლება არ აღინიშნოს, რომ ენა არ მიუთითებს ეთნიკურ კუთვნილებაზე. სემიტურ დიალექტზე მოსაუბრე ადამიანი სულაც არაა აუცილებელი, რომ იყოს სემიტი, ეთნიკური გაგებით.
ამის დასამტკიცებლად საკმარისია უბრალო მაგალითის მოყვანა: იესო ქრისტე და მისი მოსწავლეები არ საუბრობდნენ ერთმანეთთან ებრაულ ენაზე: ისინი ურთიერთობდნენ ძველ არამეულზე, მაგრამ აქედან ხომ არ გამოგვაქვს დასკვნა, რომ იესო ქრისტე ებრაელი კი არ იყო, არამედ მიეკუთვნებოდა ერთ-ერთ ჩრდ. არამეულ ტომს? რა თქმა უნდა - არა. საქმე კი იმაშია, რომ იესო ქრისტეს დროს, ებრაელები საუბრობდნენ თავიანთი რეგიონის ლინგუა Fრანცა (საერთაშორისო ენა)-ზე, რომლის როლსაც იმ დროში ასრულებდა არამეული.
მტკიცებულებების საფუძველზე შუმერები ცოდნას იღებდნენ ადგილობრივი მოსახლეობისაგან და მათ მომავალში განავრცეს ეს ცოდნა ზოგადად. მათზე, ვინც ამ მიწაზე შუმერებამდე ცხოვრობდა, ცოტა რამ ვიცოდით დღემდე. ისტორიაში მრავალი შემთხვევაა ცნობილი, როდესაც ველური დამპყრობელი ბარბაროსები ეუფლებოდნენ იმდროინდელი ქვეყნების ცივილიზაციებს და ადგილობრივი მოსახლეობის ყველა მიღწევას ისაკუთრებდნენ. ისინი ყველაფერს, რაც მანამდე არსებობდა, უცვლიდნენ სახელს და ასე სახეშეცვლილებმა მოაღწია ჩვენამდე, მაგ.: ხათების (ხეთების), ქანაანელების (ამორეების), ხურიტების (სემიტების), პელაზგების (აქაველ - ბერძნების), ეტრუსკების (კელტების) და სხვათა ცივილიზაციებმა, ხოლო ბერძენ-აქაველებმა პირველებმა მოაწყვეს მსოფლიოში პელაზგების გენოციდი, რისი გამოვლინებაც გრძელდება თანამედროვე პერიოდამდე, როდესაც ყოველგვარ პელაზგურს უარყოფენ უმოტივაციოდ და თავგამოდებით.
უძველესი მესოპოტამია - ახლო აღმოსავლეთური, ანტიკური და ევროპული კულტურების საწყისია.
დღეისათვის არქეოლოგიური გათხრების შედეგად დამტკიცებულია, რომ ე.წ. შუმერებამდელი - ელ-ობეიდის კულტურის აყვავების ეპოქაში, ანუ IV ათასწ.-ის II ნახევარში მესოპოტამიაში ჩნდებიან შუმერები - ხალხი, რომლებიც უფრო გვიანდელი პერიოდის წერილობით დოკუმენტებში საკუთარ თავს, როგორც ვიცით „შავთავიანებს” უწოდებენ. შარლტოა მ. ოტენი ქ. ერიდუს ე.წ. ელ-ობეიდას სამარხების გამოკვლევის წინასწარ ანალიზზე დაყრდნობით, აღიარებს შუმერებამდელებსა და შუმერების ნაშთებს კავკასიურ ხალხებად. ამას ეთანხმება ვიქტორ კრისტიანი და იან ბრაუნი.
მართლაც თავდაპირველად შუმერები იყვნენ მთიელები. ეპიკურ პოემაში ენმარკარის შესახებ ჩვენ ვპოულობთ ამ დასკვნის სასარგებლოდ რიგ არგუმენტებს.
აქ უპირველესად უნდა აღვნიშნოთ უტყუარი კულტურული კავშირის არსებობა მესოპოტამიის შუმერული ცივილიზაციისა და არატის სამეფოს ცივილიზაციებს შორის, რომლებიც საკმაოდ მსგავსია, რომ არ ვთქვათ - იდენტური, არა მარტო პოლიტიკური სტრუქტურის მიხედვით, რომელიც თავისთავად რეგლამენტირებას უკეთებდა ყოფა-ცხოვრების ყველა მხარეს, არამედ ამ ორი რეგიონის რელიგიურ რწმენა-წარმოდგენებსაც.
არატის ორი ღვთაება - ინანა და დუმუზა, ამავდროულად შუმერის ღვთაებებსაც წარმოადგენდნენ. შუმერული ინანა გვიანდელი ბაბილონელებისათვის ცნობილი იყო როგორც იშთარი, სირიელები მას ასტარტას, ხოლო სპარსელები კი ანახიტას უწოდებდნენ. ისრაელელებთან ის აშთაროთად იქცა, ხოლო კოლხ ლაზ-მარგლებთან კი ოდიდგანვე მოიხსენიებოდა როგორც - ნანად. რაც შეეხება ეგვიპტელებს, ისინი მას ისიდას უწოდებდნენ; ბიბლიაში კი იგი გახდა ესფირი.
მესოპოტამიის გლიპტიკის საუკეთესო ნიმუშების შესწავლა მიგვითითებს ღმერთებსა და მთებს შორის არსებულ მჭიდრო ურთიერთკავშირზე. ზოგიერთი ღვთაება პირდაპირ გამოსახულია მთის მწვერვალზე დაბრძანებული სახით. შუმერული ღვთაებების სალოცავები აუცილებლად აღიმართებოდა უშველებელი პლატფორმების მწვერვალებზე, ქალაქების წმინდა ადგილებში. დროთა განმავლობაში ეს პლატფორმები გადაიქცნენ გრანდიოზულ საფეხურებიან პირამიდისმაგვარ ნაგებობებად - ერთგვარ ხელით ანაგებ მთებად, რომლებიც აშენებული იყო დაბლობებში, ვაკე ადგილებში; იქ, სადაც უბრალოდ არ არსებობდა ბუნებრივი მთები ან თუნდაც ბორცვები, რომლებზეც შეეძლოთ ეარსებათ ღმერთებს. სწორედ ეს არის მესოპოტამიის სახელგანთქმული ზიქურათების (ტაძრები) ძირითადი ფუნქცია.
ამგვარად, ინანას მსგავსად, შუმერული პანთეონის მრავალი ღვთაება თავდაპირველად აღმოსავლეთის მთიანი რეგიონების ღვთაება იყო. მაშინ საკმაოდ ლოგიკურია, რომ ვივარაუდოთ შემდეგი - თუკი ღმერთები მთიდან დაბლობში ჩამოვიდნენ, მაშინ ცხადი ხდება და აუცილებელია, რომ ადამიანების მიგრირებაც მოხდა ამავე მიმართულებით. მათ კი თან მოიტანეს თავიანთი ადრინდელი რწმენა-წარმოდგენები და საკულტო რიტუალები.
როგორც ვთქვით, მეცნიერებმა დიდი ხნის წინ დაადგინეს, რომ შუმერული კულტურა ხასიათდებოდა შერეული ეთნიკური შემადგენლობით, რომ მისი მთავარი შემადგენელი ნაწილი იყო ტომები, რომლებიც საუბრობდნენ უძველეს სემიტურ ენებზე (დიალექტებზე) და სხვა ეთნიკური ჯგუფი, რომელიც თავად შუმერულ ენაზე საუბრობდა. თუმცა არსებობდა მესამე, უფრო ადრინდელი ჯგუფი, რომლის იდენტიფიცირებაც შესაძლებელია ამ რეგიონის უძველესი ტოპონიმების მიხედვით. ეს გეოგრაფიული სახელწოდებები თავისი წარმოშობით არ არიან სემიტური და ამავე დროს ისინი არც შუმერულები არიან.
ქ. ურში, ელ-ობეიდში და შემდგომ ქ. ერიდუში ჩატარებულმა გათხრებმა გვიჩვენეს, რომ შუმერები ქმნიდნენ თავიანთ კულტურას არსებულის ბაზაზე დაყრდნობით. სწორედ შუმერებამდელმა მოსახლეობამ შეძლო პირველყოფილი მდგომარეობიდან ადრეკლასობრივ ცივილიზაციაზე გადასვლა. ეს მათ შეცვალეს ქვის შრომის იარაღები ლითონით და ამზადებდნენ ფუფუნების საგნებს.
"ეს იმათ კულტურამ გადაიტანა წარღვნა, - წერდა ლ. ვული. - სხვა ფასეულობებთან ერთად მათ გადასცეს შუმერებს ლეგენდა მსოფლიოში წარღვნის შესახებ". დღეს ჩვენ დანამდვილებით ვიცით, რომ ეს ადამიანები არ იყვნენ შუმერები, არ იყო შუმერული შუმერთა ქალაქების სახელწოდებებიც: ერიდუ, ური, ლარაქი, ლარსა, ურუქი, ნიპური, კიტი და სხვ. ვინ იყო ის წარღვამდელი ანუ შუმერებამდელი მოაზროვნეები და წმინდა მამები, რომლებმაც სამყაროს წარმოშობასა და ბუნებაზე, მის მოდუს ოპერანდი-ს შესახებ მსჯელობისას, მაღალინტელექტუალურ დონეზე შეიმუშავეს კოსმოლოგია და თეოლოგია, რომელიც იმდენად დამაჯერებელია, რომ ახლო აღმოსავლეთის უდიდესი ნაწილისთვის საბაზო კრედოდ და დოგმად იქცა, თუმცა დღესაც კი აქტუალურია კაცობრიობის უმეტესობისათვის.
წაკითხულ ტექსტებზე დაყრდნობით თუ ვიმსჯელებთ, ძველი შუმერები ანუ დღეს შეგვიძლია ვთქვათ შუმერებამდელი ცივილიზაცია ფლობდა ფართო ინფორმაციას სამყაროს, ვარსკვლევებისა და პლანეტების შესახებ, ასევე ჰქონდათ დიდი ცოდნა ასტრონომიაში, მათემატიკაში, მედიცინაში, მეტალურგიაში, სოფლის მეურნეობაში... მათ ჯერ კიდევ ექვსი ათასი წლის წინ იცოდნენ, რომ დედამიწა ბრუნავს მზის გარშემო. ზუსტად შუმერებამდელმა ასტრონომებმა დაყვეს ცა ზოდიაქოს თორმეტ ნიშნად. მათთვის ცნობილი იყო მზის სისტემის ყველა პლანეტა და მათი შექმნის ისტორია. მაგალითისათვის, - ურანი იყო ოფიციალურად აღმოჩენილი 1781 წ., ხოლო პლუტონი - მხოლოდ 1930 წლისათვის.
აგრეთვე ისინი აწარმოებდნენ ისტორიული ქრონიკების ჩაწერას და იწერდნენ ღმერთების და ადამიანების ისტორიებს, საიდანაც ყველა სხვა ხალხები, მათ შორის ებრაელებიც, იძენდნენ ცოდნას სამყაროს შექმნის, ადამისა და ევას, კაენისა და აბელის, წარღვნის, ბაბილონის კოდოლის და ასევე ღმერთების ომებისა და სასიყვარულო ისტორიების შესახებ; შემდგომში ისინი ხომ იყვნენ ასახული წერილობით წყაროებსა და გახსენებებში, ბერძნულ, ხეთურ, არამეულ, ქანაანურ, სპარსულ და ინდოევროპულ ენებზე. როგორც გვიდასტურებენ, ამ ყველა ძველ წერილობით ძეგლებს,  პირველწყაროებად ემსახურებოდნენ კიდევ უფრო არქაული (უძველესი) ტექსტები.
ძველ შუმერსა და აქადში რელიგიის ოფიციალური წარმომადგენლები იყვნენ ქურუმები, რომლებიც შეადგენდნენ საკმაოდ გავლენიან ფენას. ეს ფენა სახელმწიფოში თამაშობდა პირველხარისხოვან როლს და ხელთ ეპყრათ მოსახლეობის განათლების ყველა წყარო. მათი რიგები ივსებოდა მხოლოდ განსაზღვრული გვარებიდან, უპირატესად იმათგან, რომელთა წარმოშობაც უკავშირდებოდა ქალდეურს.
ქალდეური ქურუმები, რომლებიც წარმოთქვამდნენ შელოცვებს, იყოფოდნენ სამ ჯგუფად - თავად შელოცვის მთქმელები, ექიმები და ჯადოქარი - ქურუმები.
ამათ გარდა კიდევ ორი ჯგუფი არსებობდა - ვარსკვლავთმრიცხველი - ასტროლოგები და წინასწარმეტყველნი.
ქალდეველი ქურუმ-მოგვები დიდი ცოდნის მატარებლები იყვნენ. დღეს ქალდეველი ქურუმ-მოგვის თანამდებობა ექვივალენტურია ევროპის უნივერსიტეტის პროფესორისა და ისიც ყველასი არა, მხოლოდ იმ პროფესორისა, რომელსაც გააჩნია ენციკლოპედიური ცოდნა და მრავალრიცხოვანი ტალანტი.
საინტერესოა, რატომ იყვნენ ქალდეველნი ასეთ პატივში 3000 წელზე მეტ ხანს მესოპოტამიაში?
დღეს მეცნიერები ეძებენ იმ ხალხს, ვინც დახვდა შუმერებს, ანუ შუმერებამდელ ცივილიზაციას, ვინც მათ გადასცა ყოველივეს ცოდნა. საკვირველია, რატომ ეძებენ შუმერებამდელ ცივილიზაციას, როცა ეს ყველაფერი ცნობილია, ვიცით, რომ შუმერები ჩნდებიან მესოპოტამიაში ე.წ. ელ-ობეიდის კულტურის აყვავების დროს, ანუ IV ათასწლეულის მეორე ნახევარში, ხოლო ე.წ. ელ-ობეიდის კულტურის დასახლება იქ იყო წარღვნამდე, ანუ რამდენიმე ათასწლეულით ადრე, აგრეთვე ვიცით, რომ შუმერებამდე არსებობდა ქვეყნიერების პირველი ქალაქი ერიდუ (ერი” - ხალხი, „დუ” - იყო, ანუ იყო ასეთი ხალხი), რომელიც დაიპყრეს შუმერებმა. იბადება კითხვა, ვინ იყვნენ ქ. ერიდეს მოსახლეობა შუმერებამდე?
აპოლოდორის, აბიდენის და პოლიგასტორის მიერ ბეროსის „ბაბილონის ისტორიის” ნაწყვეტებიდან ვიცით, რომ წარღვნამდე იყო ქ. ერიდუში 10 მეფე, აქედან რამოდენიმე იყო ქალდეველი. პირველი იყო ალორ-ალულიმ ქალდეველი, რომელიც ამბობდა, რომ თავად ღმერთმა მოინდომა მისი გადაქცევა ერის მწყემსად, მეორეც იყო ქალდეველი ამენონი, მერვის შემდეგ აგრეთვე ქალდეველი ამემსინი, შემდეგ ოთი-არტი ასევე ქალდეველი, შემდეგ მისი ვაჟი ქსისურტი-სისიტრი - სწორედ ამ დროს მოხდა წარღვნა.
აქედან გამომდინარე ე.ი. არსებობდა ე.წ. ელ-ობეიდას ცივილიზაციის შემქმნელთა შორის  ქალდეველნი, რომელთა დროს მოხდა წარღვნა და რომლებმაც ამის შესახებ გადასცეს კაცობრიობას და პირველ რიგში შუმერთა ცივილიზაციას.
არსებობს ერთი თვისება, ასე დამახასიათებელი მთლიანად უძველესი ახლო აღმოსავლეთისათვის, რამაც გამოარკვია ხალხის დამოკიდებულება საკუთარ არსებობასთან. ეს არის რელიგიის უზენაესობა ადამიანური ცხოვრების ყველა სხვა დანარჩენ მხარეებზე, რომელთათვისაც რელიგია ქცეულია შთაგონების წყაროდ. ასეთი დამოკიდებულება შეესაბამება ისტორიის გარკვეულ ფილოსოფიას, რომელიც გვაძლევს სამყაროს, როგორც ერთიანი თეოცენტრული სისტემის ახსნას.
ქალდეველთა ცოდნის გამო მესოპოტამია იქცა კულტურულ ცენტრად, საიდანაც გავრცელდა კოსმოლოგიური, მითოლოგიური და სამეცნიერო იდეები, რომლებიც დღესაც განიხილებიან, ანუ ქალდეველნი მოსულ მტერს ძალით ვერ ამარცხებენ, ხოლო მაღალი ინტელექტის მეშვეობით იმორჩილებენ, პრივილეგირებულს ხდიან თავის ყოფას მტრის ხელში, პრინციპში შეგვიძლია ვთქვათ, მართავენ სხვა ქვეყნებს რამოდენიმე ათასწლეულის მანძილზე, ხოლო მტრის პირველივე სისუსტის დროს იგდებენ ხელში ყველაფერს. აი, ეს იყო ქალდეველთა იდუმალი მართვა.
ტექსტიდან, რომელიც ცნობილია კატალოგის ნომრით ჩთ-ჩXI-44/46, „მითი ერეს შესახებ”, და ასევე ტექსტიდან, რომელიც ცნობილია როგორც K.შOO1 და „Oხსფორდ Eდიტიონს ოფ ჩონეფორმ თეხტს”, ტ. VI:, ცნობილია, რომ ასირიელთა ღმერთი ნერგალუ/ერე (ქართულად - ერა) ანადგურებს შუმერულ ცივილიზაციას, ანუ ასირიელების მიერ შევიწროებულ ხარკდადებულ და საბოლოოდ გაუქმებულ ქალდეველთა თავად-აზნაურთა სახლებს საშველად ჩვ.წ.აღ. 630 წელს (ეს ცნობილი ფაქტია) კავკასიის მთებიდან ეშვება ხალხის დიდი მასა თავისი თანამოძმეების დასახმარებლად და გადასარჩენად, ნობუქოდონოსორის ანუ ქართულად ნაბუ-ქალდე-ნეცარის დასახმარებლად (ზემოთ ხსენებულ პერიოდში, ხომ დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ კავკასიაში არ ცხოვრობდნენ სომხები, აპსუები, ოვსები, აზერბაიდჯანელები, თურქები და სხვ. თუ იმასაც გავითვალისწინებთ, რომ შემდეგ ძვ.წ.აღ. V საუკუნეში შავი ზღვიდან კასპიის ზღვამდე დღევანდელი თურქეთის დიდი ნაწილის ჩათვლით თვით ჰოროდოტეც კი, ზემოთ ხსენებულ ტერიტორიებზე, მხოლოდ ერთი ეთნოსის ხალხს, ხედავდა).
დღეს ირკვევა, რომ ჩვენებურების იქ ჩასვლა მოხდა რამოდენიმე ნაკადად პირველი ადრეშუმერული, ანუ წარღვამდელი, მეორე მითანური პერიოდი და მესამე ნაბუ-ქალდე-ნეცარის ანუ ნობუქოდონოსორის დროს და ამიტომაც თავისთავად იარსებებდა სხვადასხვაგვარი განსხვავებები თვით ქალდეველებს შორის. მაგალითად, თუ ენების ოჯახი იყოფა ორ ან რამოდენიმე ჯგუფად, რომლებიც შემდგომში ერთმანეთისაგან განცალკევებულნი ხდებიან, მაშინ ეს ენები აგრძელებენ განვითარებას თითოეული ჯგუფის შიგნით. მაგრამ ვინაიდან მათში ცვლილებები მიმდინარეობს სხვადასხვა ლინგვისტური მიმართულებით, ეს ენები დროთა განმავლობაში სულ უფრო და უფრო შორდებიან ერთმანეთს, როგორც ფონეტიკურად, ასევე სიტყვაწარმოების მხრივაც და გარკვეული დროის შემდეგ ჩამოყალიბდებიან სავსებით დამოუკიდებელ ენებად. ასე რომ მინიმუმ შვიდიათასი წელი დიდად განასხვავებდა თვით ერთგვაროვან ხალხს - ქალდეველებსაც კი.
ნაბუ-ქალდე-ნეცარის დამხობის შემდეგ ნაწილი ქალდეველთა გადადის ეგვიპტეში და იქ აცნობს არაბულ სამყაროს ქალდეველთა ცოდნას, თავის მხრივ, არაბები ანუ მავრები ევროპელებს უზიარებენ ამ ცოდნას, ხოლო ბაბილონში დარჩენილი ნაწილიდან უმრავლესობა ბრუნდება თავის სამშობლოში და წარმოიქმნება ლაზ-მარგალთა სახელმწიფო „ეგრისი”. და ბოლოს ამის მტკიცებულება არის ის, რომ ბიზანტიის იმპერატორები როდესაც მიემგზავრებოდნენ ლაზ-ჭანებთან ანუ კოლხებთან, ისინი ამ რეგიონს უწოდებდნენ არა უბრალოდ ქალდეას, არამედ მესოქალდეას, ანუ ამაში მოიაზრებდნენ მესოპოტამიიდან დაბრუნებულ კოლხ-იბერებს (იხ. ლონდონში დაცული არაბული ხელნაწერები).
აგრეთვე  ქალდეველთა ცოდნის მიღების გამო იყო ასე განთქმული „ფაზისას” აკადემია თავის დროზე. და შეიძლება ითქვას, რომ ბოლოს ის ქალდეურ-ფაზისეული ცოდნა ჰქონდა მიღებული ჩვენს წმინდა მეფე დავით აღმაშენებელს, რომელიც მას გადასცა მისმა ლაზ-მარგალმა გამზრდელმა. ამას შემდეგ ეს ცოდნა იკარგება.
ღვთაება ქალდისის ტაძრის ნანგრევები აღმოჩენილია ტოპრაკალეში, თურქეთში, ვანის ტბის მიდამოებში (ეს ის პერიოდია, როდესაც იქ სომხების და ქურთების ხსენებაც კი არ არის). მომყავს ფრაგმენტი ტექსტიდან, რომელიც აღმოჩენილი იყო არგისტისში: „აი როგორია ქალაქების გარყვნა, რომლებიც მე ქალდისის ხალხისათვის დავიპყრე ერთ წელიწადში... ქალდისის სადიდებლად, რომელიც გვაძლევს ქალდისებს - უმაღლეს მოღვაწეებს, ძლევამოსილი ქალდისის შვილებს...”
ვანის ტბის მიმდებარე მიწებზე, მოსახლეობა თაყვანს სცემდა ღვთაება ქალდისს, რომლის სახელიც განსხვავებული ვარიაციებით არის ნახსენები სხვადასხვა წყაროებში. მაგ. „ქალდი” ტოპრაკალეს ურარტულ ტაძარში და „კალხუ” ჩრდ. მესოპოტამიაში. იმ ოლქის მოსახლეობის ენას, სადაც ურარტულ ღვთაება ქალდისს ეთაყვანებოდნენ. ქალდეური ენა ერქვა.
ამას გარდა, არსებობს სიტყვა „ტოპრაკალეს” (ქალაქის, სადაც მდებარეობს ღვთაება ქალდის ტაძარი) ჩაწერის სხვადასხვა ხერხი. ლონდონის ბრიტანულ მუზეუმში დაცულია ტექსტი, რომელიც ნათელს ჰფენს განსახილველ საკითხს. იქ მუყვანილია ზემოთხსენებული სიტყვის ასეთი ჩაწერა: ტოპრა ქალდე (მეათასედ ქალდეს). ამრიგად, ჩვენ გვაქვს ჩრდილომესოპოტამიის მოსახლეობის ღვთაების - რელიგიის სახელწოდების ჩაწერის რამოდენიმე ვარიანტი: ქალდი, ხალდი, კალხუ (კოლხი), ქალდეან, ტოპრა - ხალე და ვიცით, თუ რომელ ენაზე საუბრობდნენ ისინი (ქალდეურზე). რთული არაა დასკვნამდე მისვლა, რომ ყველა ეს ერთმანეთის მსგავსი სახელწოდება მიეკუთვნება ერთიდაიმავე ხალხს, თუ ისინი აღებული დროის მონაკვეთის განმავლობაში თანაარსებობდნენ ერთ რეგიონში. აქ აღარ დავიწყებ ურარტუს ტერიტორიაზე, მესხთა, თუბალთა და სხვათა  წარმომავლობაზე ლაპარაკს. ერთი სიტყვით, რომ ლონდონის ბრიტანულ მუზეუმში დაცული ტექსტებიდან ჩანს, რომ „ქალდი”, „კალდი”, „კალხე” და ქალდეველები ერთი და იგივე ხალხია ანუ კოლხები.
კასიტებიც ქალდეას ეძახდნენ „ქარდუს ქვეყანას”, ხოლო ასირიელები „ქალდის ქვეყანას”.
ბიბლიური ტექსტის ფრაგმენტი, რომელშიდაც მოთხრობილია ნოეს მიერ ღვინის მიღებაზე, მოყვება უშუალოდ მონათხრობს იმის თაობაზე, თუ როგორ მიადგა კიდობანი ხმელეთს მას მერე, რაც მოხდა წარღვნა წყლების უკუქცევა. ამრიგად ადგილი, სადაც კიდობანმა დაივანა, ვერანაირად ვერ იქნებოდა ძალზე შორს იმ ადგილიდან, სადაც პირველად შეიქმნა ღვინო, მაშ ასე, სად არის ეს ადგილ? ან ქვეყანა? მსოფლიოს ცნობილი მეცნიერები, მისის სონია კოელი, ვიქტორ ჰენი, ედვარდ ხაიმე, დევიდ ლენგი და სხვ. მრავალი, ცალსახად მიუთითებენ იმაზე, რომ მარცვლეული კულტურების: ხორბლის, ერთმარცვლოვანის, ორმწკრივა ქერის, ყურძნის (ვაზის) და აგრეთვე ღვინის წინარესამშობლო არის კოლხეთი.
ბეროსიც ამბობს, რომ ესაა - ქორდუანანი, არამეულ თარგმანში - ონქელოსა. ჩვენ ვხედავთ, რომ ეს ადგილია -  კარდუ. ასურულებმაც იცოდნენ კარდუ, ებრაელებიც - კარდუნიის მიწას უწოდებდნენ მას.
ამრიგად, ეჭვს არ ბადებს ის, რომ ძველარამეულ ტოპონიმს ბეტ კარდუ (ანუ კარდუს სახლი (ერის, ხალხის)) შეესაბამება კართუ - ქართუ - ქორთუ. და ყველა ზემოთ ხსენებული ჩამონათვალი.
იპოლიტიც უწოდებს „კარდუს მთას” ადგილს, სადაც იმყოფება კიდობანი. აქ არსებობს სტერეოტიპური მიდგომა მსოფლიო მეცნიერებაში ჩამოთვლილი: „კარდუ”, „ქართუ”, „კარდუნია”, „ქორთუ”, „კალდი”, „ქალდი”, „კალხუ: ასოცირდება ქურთების ეთნოსთან, რაც წარმოადგენს დიდ შეცდომას.
ქურთები დაახლოებით ქრ.შ.-მდე VII ს-ის დასაწყისისათვის გამოჩნდნენ და შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ ამ ეპოქაში დაიძრა დასავლეთისაკენ ქურთთა უმეტესი ნაწილი, სწორედ მაშინ, როდესაც მიდიელები თავის მოკავშირეებთან ერთად ანადგურებდნენ ასურეთს (ქრ.შ.-მდე 607 წ.).
პარალელის გასავლებად საჭიროა გავიხსენოთ, რომ ქურთების მონათესავე უახლოესი და მრავალსაუკუნოვანი მეზობლები - სომხები, უფრო გვიანდელი პერიოდისათვის გამოჩნდნენ ფრიგიის მიმდებარე ტერიტორიიდან და ურარტუს სამეფოს (აბსოლუტურად სხვა წარმოშობის ხალხის) დაკავების შემდეგ დამკვიდრდნენ ვანის ტბის მიმდებარედ.
ასე, რომ ქრ.შ.-მდე 607 წლამდე ზემოთხსენებულ ტერიტორიაზე არც ქურთები და არც სომხები არ არსებობდნენ მითუმეტეს წარღვნის და შუმერების დროს. ძველსპარსულ მონარქიაში ქურთები და სომხები ერთმანეთისგან გამიჯნულად არ მოიაზრებოდნენ, პირიქით, ისინი მონათესავე ხალხად ითვლებოდნენ და ერთად შედიოდნენ არმენიის (სომხეთის) პროვინციაში.
ქალდეველთათვის ანუ შუმერებამდელ ცივილიზაციაში მათ უძველეს რწმენა-წარმოდგენებში მთავარ როლს ასრულებდა  აია - ბრძენი, კეთილი ღმერთი, რომელმაც წარღვნას გადაარჩინა კაცობრიობა. მას მიაწერენ შემდგომ სხვა მრავალ სიკეთესაც.
შემდგომში ეა (სემიტურად) - ენქი (შუმერულად) - ეს არის ღვთაება აიას ინტერპრეტირებული სახელი. სხვადასხვა მოსული ხალხებისაგან ნარევი ხალხები სხვადასხვანაირად უწოდებდნენ ერთი და იმავე ღვთაებას.  ენქის სახელი შეგვიძლია წავიკითხოთ, როგორც: „ენ-ენ, ენა, თენა - ეს, ყველაფერი, „ქი” - დაფქვა, შექმნა, ე.ი. „ენქი” - ყველაფრის შემქმნელი.
არსებობდა შუმერულ-ბაბილონურ-ასირიულ-ხეთთა მაგია. ცნობილი, როგორც შუმერულ-ქალდეური მაგია. საოცარია, ქურუმ-მოგვთათვის დღევანდელი საქართველოს ტერიტორია ძალიან კარგად იყო ცნობილი, მათ შორის, აქ მაცხოვრებელი ხალხით. ქურუმ-მოგვები კავკასიას უწოდებდნენ. აბზუს (ცნობილია, რომ ჩრდილო კავკასიის ტომები კოლხ მთიელებს, რაჭველებსა და სვანებს დღემდე „ებზე”-ს უწოდებენ).
იმ დროისათვის, დღევანდელი საქართველოს ტერიტორია ქურუმ-მოგვთათვის იყო სულიერების აკვანი, ეს არც არის გასაკვირი, რადგან ისინი თავის მასწავლებლად პირველ მოგვად თვლიდნენ ლაზთა ღვთაებას ეა-ენქი-აიას. იგი ითვლებოდა ყველაზე დიდ სასწაულმოქმედად. მას შუმერები მიაწერდნენ ყველა სასარგებლო ხელობა-ხელოვნების გამოგონებას და განსაკუთრებით მაგიისა (ანუ იმდროინდელი სულიერებისა) შემდეგ მას თაყვანს სცემდნენ, როგორც ღმერთს - კაცობრიობის მფარველს, იგი აგრეთვე ითვლებოდა ბიბლიური პროტოტიპების ადაპა (ადამი) ნინტი  (ევას) და ზიუსედრა  (ნოეს) შემქმნელად და მრავალი სხვა. იგი წარმოედგინათ წელს ზემოთ კაცად, წელს ქვემოთ თევზად, ანუ აიას - სახელებია სემიტურად - ეა-ხაია, შუმერულად ენქი, ენუქი.
არსებობს ენგურ ქარდუს ანუ ლაზთა ღვთაების დალოცვა: „შენ ხარ ვენახი, მამაო ენქი - მამაო აია”.
არსებობს თიხის ფირფიტები, სადაც ეა-ენქი მოხსენიებულია პირდაპირ, როგორც აია, აგრეთვე პირდაპირ მოხსენიებულია მისი სამშობლო „აბზუ”, ხოლო მის სახლად მოხსენიებულია  „ენგურწყალი”.
სხვადასხვა თიხის ფირფიტებში პირდაპირ აღინიშნება აბზუს (კავკასიის) მკვიდრები ლაზები და იმერიელები, რომელ ლოცვა-გამოლოცვაშიც ნახსენებია ლაზეთი, იქვე ყოველთვის აღნიშნულია იმერია, როგორც ქვეყნები, ახლო მდგომი ღმერთებთან, და იქვე ყოველთვის ნახსენებია ორი ქალაქი - ხაშური და ხახა (სავარაუდოდ, დღევანდელი - ხარაგაული თავისი ნუნისით).
რაც შეეხება ენგურს, იგი ასოცირდებოდა მთელ მესოპოტამიაში აიასთან და მის საპატივცემულოდ მის პირველ ტაძარს ქ. ერიდუში წარღვნამდე და წარღვნის შემდეგ ერქვა-ენგური... აგრეთვე ძველ მესოპოტამიაში აია-ეა-ენქი ასოცირდებოდა წყალთან მის საპატივცემულოდ სანამ არსებობდა ზიკურატები, ამ ტაძრებში ე.წ. „ნაკურთხი” წყლის ავზებს ერქვათ - ენგურები, აგრეთვე ურის სახელმწიფოს ქალდეველები უწოდებდნენ - ურ-ენგურს და სხვ.
ერიდუსა და სხვა ქალაქებში ჩატარებული გათხრების შედეგად აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ადასტურებს იმას, რომ მესოპოტამიის მოსახლეობა ღვთაება ეა-ენქი-აიას სწირავდნენ არა მარცვლეულსა და ხორცს, რაც მიწათმოქმედთათვის და მეცხოველეთათვის ბუნებრივი იქნებოდა, არამედ თევზს!
ძველბერძენი ისტორიკოსებიც ხომ პეროდოტე და აპოლონიის როდისელი, ერთდროულად უწოდებდნენ კოლხიდას აიას. ძველბერძნულ ლიტერატურაში აია ფიგურირებს, როგორც მთელი ქვეყნის დასახელება, ანუ კოლხიდას სინონიმია. აიას სინონიმი ლაზ-მარგლებთან ანუ სამეგრელოში ყოველ ფეხის ნაბიჯზე გვხვდება. ცნობილია, რომ აია-ღმერთების ღმერთია - აიას მიწები (კოლხიდა). მეგრულ სოფლებში აღნიშნავდნენ ღვთაება აიას სახელზე დღესასწაულს - „აიანოშა” და არსებობდა ეკლესია „აიანოშა” - „საიანოშა”, რაც მეგრულად აღნიშნავს ადგილს, სადაც ღვთაება აია დაიბადა, ამასვე გვეუბნებიან შუმერთა თიხის ფირფიტები რომ ღვთაება აია - ეა - ენქის სახლია ენგურ-წყალი.
ის ფაქტი, რომ ეა-ენქი-აია, სიბრძნისა და უკიდეგანობის ღვთაებაა და ამავე დროს ის არის შუმერებამდელი ღვთაება, რომელიც კაცობრიობის გვარის შემქმნელია, ჩვენს წინაშე გარდაუვლად აყენებს ებრაულ-იუდეური (ისრაელის) აბრაამისა და მოსეს ღმერთის, შუმერებამდელი ფესვების არსებობის საკითხს. სწორედ ეს ღმერთი ითვლება ტრადიციულად დაბადების ავტორად (აია - ენქი - ელოქიმი - ადონაი - იოდი - სოფია - სავოაფი) აგრეთვე რადგან ის ითვლებოდა ადაპას (ბიბლიური ადამის), ნინტის (ევას) და ზიუსუდრას (ბიბლიური ნოეს) შემქმნელად, ფაქტობრივად გამოდის, რომ ის წარღვამდელი ცივილიზაციის ღვთაებაა - აია - ეა - ენქი და მისი სახლი ენგური - ესე იგი ეს ის ადგილია, სადაც ჩაისახა დღევანდელი ცივილიზაცია, ხოლო ლაზ-მარგლები არის ეთნოსი, რომელსაც არ შეუცვლია საკუთარი ისტორიული ადგილ-საცხოვრისი. სამეგრელო, ეს არის ადგილი, სადაც არასდროს, არცერთი დამპყრობელი არ დარჩენილა დიდხანს. ეს ძირითადად დაკავშირებული იყო ცუდ კლიმატურ პირობებთან, კონკრეტულად კი - იქ გამეფებულ ციებ-ცხელებასთან (მალარიასთან), რაც მომხდართათვის სიცოცხლეს შეუძლებელს ხდიდა. თუმცა მცხოვან მეგრელებს სხვა ვერსია ჰქონდათ ამისა: „ჩვენ ენა და მიწა ღმერთ აიასგან გვაქვს ბოძებული. ღმერთი აია ყველა ღვთაების ღმერთი იყო დედამიწაზე კაცობრიობის მამამთავარი (აია - ეა - ენქის შესახებ შუმერები იგივეს გვეუბნებიან), ის ჩვენ გვიცავს და გვფარველობს.
ესე იგი, როგორც შუმერნი ამბობენ, მდ. ენგურის ირგვლივ მაცხოვრებელი ხალხი არის ის ხალხი, რომელმაც ნახა წარღვნა, გადარჩა და ამის შესახებ აუწყა კაცობრიობას. ესე იგი ის ხალხი, რომელთა მოაზროვნეებმა და წმინდა მამებმა მაღალინტელექტუალურ დონეზე შეიმუშავეს კოსმოლოგია და თეოლოგია, არის მდ. ენგურის ირგვლივ მცხოვრებნი ლაზ-მარგალთა პირდაპირი წინაპრები (სხვა უბრალოდ არც ვიცით და არც არსებობს).
დღეს მეცნიერებმა დაამტკიცეს, რომ წარღვნამდე დღევანდელი შავი ზღვა იყო მტკნარი წყლის ტბა, ანუ გაცილებით პატარა. ე.ი. ამ ტბის ირგვლივ ცხოვრობდნენ ლაზთა წინაპრები (რადგან წარღვნამდე ამ ტერიტორიაზე ევროპის ჩათვლით ღვთაება აიას მრევლის ანუ ლაზების გარდა სხვა ხალხი აქ არ მოიაზრება), რომლებსაც შუმერთა თქმით ჰქონდათ აყვავებული ცივილიზაცია (რისი დასტურიც შეიძლება ინახოს შავი ზღვის ფსკერზე), რომ მათ მიღწევებს გაცნობილებმა შექმნეს შუმერთა ცივილიზაცია. ე.ი. იმ ბუნებრივმა სტიქიურმა უბედურებამ, რომელიც მოხდა ხმელთაშუა ზღვაში საერთოდ იმსხვერპლა ტბა, რომლის ადგილას წარმოიშვა შავი ზღვა და ამან თავისთავად იმსხვერპლა ლაზთა ცივილიზაცია, ხოლო გადარჩენილებმა, ამის შესახებ გადასცეს მომავალ თაობებს. აქედან გამომდინარე არ არის გასაკვირი, რომ პელაზგთა და ეტრუსკთა წინაპრები როგორც დღეს ირკვევა, არიან ლაზნი.
ფრანგი მეცნიერი ედუარდ დემოლისი ხომ ამტკიცებს: „ეტრესკები და პელაზგები არიან მოსულნი კოლხეთიდან; ისინი არიან მედიტერიანული კულტურის მატარებლები მსოფლიოში” (პელაზგები - ლაზების მსგავსნი; ხოლო ლაზები - ძირს (ქვემოთ) ჩამოსულნი შესაქმნელად).
ამიტომაც ევროპაში ეტრუსკებისა და პელაზგების დროინდელი ბერძნები და რომაელები ძალიან ადრეულ საფეხურზე დაეუფლენ წინასწარმეტყველების მრავალ ფორმას. ეტრუსკულ-პელაზგურ და ქალდევერ ნაწარმოებებს შორის იმდენად დიდი მსგავსებაა, რომ ეჭვს არ იწვევს ამ ხალხების ერთმანეთისადმი ახლო ნათესაური კავშირი. სხვა მხრივ კი, ეტრუსკულ და ქალდეურ წინასწარმეტყველების საშუალებებს შორის შეიმჩნევა იმდენად სრული მსგავსება, რომ რთული იქნებოდა ამის ახსნა უბრალო შემთხვევითობით.
როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ აია - ეა- ენქის სამშობლო არის „აბზუ” (კავკასია), ხოლო სახლი არის „ენგურ წყალი” და შუმერთა თქმით ის „ენქი წევს გაწოლილი ჭაობებში” (აქ თავისთავად კოლხეთის ჭაობებზეა ლაპარაკი),  მსოფლიოში არსებობს ერთი მცდარი სტერეოტიპი, რომ აბზუ მოიაზრება აფრიკის კონტინენტზე იმიტომ, რომ იქ აფრიკაში არის მტკნარი წყალი და ოქროს საბადოები, შუმერებამდელი ცივილიზაციისთვის ეგვიპტე და აფრიკა საერთოდ არ იყო ცნობილი,  თვით ეგვიპტელები ხომ მხოლოდ სპილოს ძვალს აბზუს უწოდებდნენ და არა რომელიღაც აფრიკულ რეგიონს ან მთას. ასევე აფრიკაში მდინარე ენგური არ არსებობს და არც არსებობდა, მითუმეტეს ეგვიპტურმა ცივილიზაციამ საერთოდ არაფერი არ იცის წარღვნის შესახებ, და მეტიც, დღეისათვის არსებული მტკიცებულებების უმეტესი ნაწილი საუბრობს უძველეს, დინასტიამდელ დროში, ნილოსის ხეობაში უცხოელ მეზღვაურთა ჯგუფის გამოჩენაზე, რომელსაც შუმერებამდელ ცივილიზაციასთან მჭიდრო კავშირები ჰქონდათ, მხოლოდ წარღვნის შემდგომ პერიოდის ქ. ერიდუსთან, საიდანაც მოიაზრებდნენ თავის თავს. შემდგომში მათგან გამოვიდნენ ფარაონები და დაიწყო ეგვიპტეში ე.წ. დინასტიური პერიოდი მათ იცოდნენ მხოლოდ ქ. ერიდუ .
აბზუ - მტკნარი წყლის უშველებელი ოკეანე, რომელიც შუმერთა წარმოდგენით მიწის ქვეშ მდებარეობს (აქ ქართველი გეოლოგები დამერწმუნებიან, რომ აქ პირდაპირ საქართველოზეა ნათქვამი).
აგრეთვე შუმერულ მითოლოგიაში აბზუ ითვლებოდა ფარულ, საიდუმლო ადგილად, სადაც ვერ მოხვდებოდნენ სხვა ღმერთები და სადაც ფარულად იმყოფებოდნენ, ასევე ძლევამოსილი ძალები, სახელწოდებით - მე. მითებში მოცემულია მე-ს ჩამონათვალი, რომლის მიხედვითაც წარმოგვიდგება უძველესი ცივილიზაციის თავისებური კატალოგი ადამიანის შესახებ; ისინი განასახიერებენ ქურუმთა და ხელმწიფეთა ფუნქციებს, ძალაუფლების ნიშნებს, მორალურ განსაზღვრებებს და მათ ანტიპოდებს, და ა.შ. სიტყვას „მე” - შუმერული ეტიმოლოგია დღემდე გაუგებარია, თუმცა ის გასაგებია ქართული ენის მცოდნე ადამიანისათვის.
რა აფრიკელ ოქროს საბადოებზეა ლაპარაკი, როდესაც კავკასიაში ანუ აბზუში ოქროს უხსოვარი დროიდან მოიპოვებდნენ, აფრიკაში ოქრო თვითნაბადი სახით არ მოიპოვება, კოლხეთში კი ის თვითნაბადი სახითაა, რამაც შემდგომში მიგვიყვანა მოპოვების ე.წ. „ოქროს საწმისეულ” ტექნოლოგიასთან.
დიდი და მცირე კავკასიონის ქედები, მათ შორის კი უმთავრესი - იალბუზი, შეიცავენ თავის სიღრმეებში ოქროს, რომელიც ათასი წლების განმავლობაში ირეცხებოდა, და ეხლაც აგრძელებს ჩამორეცხვას და გამოიტანება და კვლავაც ვრცელდება მდინარეებში: თერგის, ენგურის, რიონის (ფაზისის), მტკვრის (კირის), ივრის და ალაზანში.
ასე რომ აბზუ არის კავკასია, აქ არ შეიძლება არ აღვნიშნო, ჩვენი ოკუპირებული რეგიონი აფხაზეთი - სემიტურ ენაზე აბზუს ანუ კავკასიას ეწოდება აპსუ ე.ი. ის თვითმარქვია „აფხაზები”, რომლებიც თავის თავს უწოდებენ აფსუებს, ანუ კავკასიელებს რა საერთო აქვთ ლაზ-მარგალთა აფხაზეთთან?! გაუგებარია ჯერ ერთი სემიტები კოლხეთში არასდროს არ ცხოვრობდნენ, მეორე სად ლაზ-მარგალ-აფხაზეთა ღვთაება აია და სად ვიღაც აფსუების სატანეა-გვუაშუ?! ასე რომ, კავკასია დიდია და წავიდნენ იქ, საიდანაც მოვიდნენ ანუ სადაც იქნა მათი წინაპრების მიერ დანატოვარი და დღეს ნაპოვნი მათი ე.წ. „ნალჩიკის ქვა”.
ესე იგი კოლხ-ლაზ-მარგლები თვლიდნენ, რომ მათ ღვთაებებს შეეძლოთ დაეცვათ ესა თუ ის ხალხები, მიუხედავად მათი ეროვნული კუთვნილებისა. აი რატომაც მოახდინეს ლაზ-მარგლებმა თავიანთი ღმერთების ტრანსფორმირება ძველი მსოფლიოს ყველა ქვეყნებში.
გამოდის, რომ ლაზებს თავიანთი სწავლებები დაუღალავად მიჰქონდათ დედამიწის ხალხებისათვის. მიჰქონდათ მათ თავიანთი კულტურა და მუყაითად ავრცელებდნენ, საკუთარ რელიგიასა და ღმერთებს სხვა ხალხებში, თითქოს ასრულებდნენ მისიას, რომელიც მათ უზენაესმა დააკისრა, ამას ადასტურებს ლაზების თვითდასახელება „ლა-ზა”, „ლა” - ლანა, ძირს დავარდნა, ძირს დაშვებული „ზ” - დარბაზი, შურისძიება, შექმნა, ლაზ - ძირს დაშვებული შესაქმნელად.
ის რომ უძველესი ე.წ. ქალდეური წარმართული რიტუალები დღეისათვის შემონახულია ლაზ-მარგლებთან, მიუხედავად ქრისტიანული რელიგიის ორიათასწლოვანი არსებობისა, ნიშნავს იმას, რომ ერთდროულად ისიც და ესეც მათთვის მშობლიური და ახლობელი იყო და არა - უცხო.
როდესაც კირისასგან სამშობლოში დაბრუნების უფლება მიიღეს ებრაელებმა, მათ რა თქმა უნდა თან წაიღეს ბაბილონური ტყვეობიდან ქალდეველთა მაგიის არასრული ცოდნა, რომელიც დახვეწეს თავისი ჭკუით-კაბალაში, საიდუმლო სისტემაში და რომელსაც დღემდე ხვეწავენ .
არსებობდა ქალდეველთა ე.წ. რიცხვთა წიგნი, ეს ის რიცხვთა წიგნია, საიდანაც ბაბილონის ტყვეობის დროს ებრაელი ხალხი გაეცნო (არასრულყოფილად) ქალდეურ ფილოსოფია-მაგიას და ამ ქალდეურ იდუმალ სწავლებებს გაცნობილებმა შექმნეს ერთ-ერთი პირველი სექტა - ფარისეველთა, რომლებმაც შემდეგ შექმნეს თალმუდი, კაბალა, რიცხვთა კაბალა და სხვა. რაც დღეს არის საწყისი ყველანაირი საიდუმლო საზოგადოებებისა, იდუმალი ორდენებისა და მათ შორის, სექტების უმრავლესობისა. ის, რასაც ეძებენ, ფარისეველთა სექტიდან დაწყებული მასონობამდე, ეს არის ლაზ-მარგალთა ანუ ქალდეველთა საიდუმლო ცოდნის გაგება. თვით მასონთა საიდუმლო ორგანიზაციების იერარქია ხომ პირდაპირ დღესაც წარმოადგენს მოგვ-ქურუმთა ძველ იერარქიულ სისტემას.
სამწუხაროდ, ჩვენი უძველესი ისტორიის საკითხი, რაც ქართველთა წარმოშობას უკავშირდება, ნაკლებად ვიცით რეალური სახით. ამის დასტურია ისიც, რომ საზოგადოებაში არის მითქმა-მოთქმა იმისა, რომ რაღაც და ვიღაც, ხილული თუ უხილავი ძალები გვებრძვიან თურმე ეს ე.წ. „ორდენები”, „ლოჟები”, „რელიგიური სექტები” და სხვა ეძებენ იმ ცოდნას, რომლებიც ჩვენმა წინაპრებმა შექმნეს და მათ სრულყოფილად არ ასწავლეს ანუ ჩვენ ქართველებს ეს ყველაფერი განვლილი გვაქვს და დღეს თვით ისინი არიან  ჩვენი გადასარჩენი.
აქ მოვიყვან მთლიან თავს წიგნიდან: Dავიდ ღOHL. LEGEND თHE GENEშIშ ჩIVIლIძAION:
Имя Бога
«И сказал Моисей Богу: вот, я прийду к сынам Израилевым и скажу им: «Бог отцов ваших послал меня к вам». А они скажут мне «как Ему имя?» Что сказать мне им?
Бог сказал Моисею: Я есмь Сущий (Иегова)»[158].
Как мы уже знаем, имя  Энки («Владыки Земли») на аккадском (одном из восточносемитских языков) звучит как Эа, и именно в этом варианте оно вошло в вавилонскую традицию. Ученые установили, что Эа вокализовалось (произносилось) как «Айа». Получается, что когда Моисей, предстоя на горе перед горящим кустом (купиной неопалимой) и спрашивая у Бога, как Его имя, услышал в ответ «Я — тот, кто Я [есть]»[159] (евр. Eყაჰ ასჰერ ეყაჰ)? Эта загадочная фраза издавна занимала умы богословов, но здесь она получает достаточно простое объяснение.
Голос Божий просто произнес: «Эйах ашер Эйах», то есть «Я — [тот], которого зовут Эйах». Эйах — имя Эа в западносемитской (т. е. еврейской) версии. Ученые попросту не захотели заметить, что это один из бесчисленных примеров игры слов, которыми изобилует Ветхий Завет. Итак, «Я есть (эйах) тот, кого зовут (ашер) Эа (Эйах)» — классическая библейская игра слов. Кроме того, такое прочтение объясняет, казалось бы, бессмысленное повеление Бога: «Так скажи сынам Израилевым: Сущий послал меня к вам» (точнее, «Я послал меня к вам»). На самом деле слова Божии следует перевести так: «Айа послал меня к вам».
«Айа» или просто «Йа (Я)» — сокращенная форма (все тот же гипокористикон) имени Яхве, являющегося составной частью многих и многих имен в Ветхом Завете. Итак, получается, что Аиа/ Эа/Энки, бог, создавший Человека и позднее предупредивший Зиусудру/Утнапишти о неминуемом уничтожении рода человеческого — это тот же самый бог, что и Бог Моисеев.
Герою книги Исход во время его долгих скитаний по Синайской пустыне после бегства из Египта было даровано великое откровение. Оно было получено во время общения Моисея с мадиамским жрецом (священником) по имени Иофор, после чего великий израильтянин, испытавший сильное влияние египетской культуры, узнал древнейшую историю их народа: исход из земли Эдем, скитания по земле Шинар и, наконец, имя их древнего Бога.
Мадиамнитяне, или, точнее, мидийцы, как и Моисей, вели свое происхождение от патриарха Авраама, считая себя потомками его сыновей от младшей жены Авраама. Однако они не подверглись гонениям в земле Египетской, отделившись от Авраамова колена и поселившись на северо-востоке Аравии [Бытие 25:1–6]. В отличие от израильтян, они не утратили свою культурную и религиозную самобытность в годы рабства под игом цивилизации фараонов, где существовали совсем другие верования и традиции. Таким образом, мадиамнитяне в культурном отношении стояли гораздо ближе к своим древним корням, чем израильтяне. Не существовало ли у них богатой устной традиции, простирающейся ко временам их жизни в Месопотамии? Или, быть может, они принесли с собой испещренные клинописью глиняные таблички, на которых были записаны различные мифы и эпические предания их предков, живших в Древнем Шумере? Не эти ли предания и были той самой вестью, которую Моисей принес народу своему в Египте? Мне представляется, что так оно и было, особенно если в этом новом свете внимательно перечитать текст Книги Исход 3:13–15.
«И сказал Моисей Богу: вот, я прийду к сынам Израилевым и скажу им: «Бог отцов ваших послал меня к вам». А они скажут мне: «как Ему имя?» Что сказать мне им?
Бог сказал Моисею: Я — тот, кого зовут Эа. И сказал: так скажи сынам Израилевым: Эа послал меня к вам.
И сказал еще Бог Моисею: так скажи сынам Израилевым: Яхве, Бог отцов ваших, Бог Авраама, Исаака и Иакова, послал меня к вам. Вот имя мое на веки в памятование о мне из рода в род».
Из сказанного вытекает вполне очевидный вывод: израильтяне не знали имени Эа и, следовательно, почти утратили память о наследии своих предков. И Моисею предстояло заново научить их всему этому. Этой цели и должна была послужить книга «Начала», которую еврейские книжники в эллинистической Александрии, переводившие ее на греческий язык, озаглавили «Генезис» (в славянском переводе — Бытие).
После мора и казней Египетских, описанных в книге Исход, израильтяне покинули царство фараонов и сорок лет скитались по пустыне. Не в те ли годы была создана Книга Бытия? Быть может, Моисей, воссоздавая эпическую историю израильского народа, воспользовался теми самыми табличками, сохраненными Иофором? Моисей и священник мадиамский встретились еще раз у подножья горы Десяти Заповедей, уже после исхода израильтян из Египта.
«И пришел Иофор, тесть Моисеев, с сыновьями его и женою его к Моисею в пустыню, где он расположился станом у горы Божией».
Мне кажется, любопытно отметить, что на этой встрече жертвы Яхве (Иегове) приносит не сам Моисей, а мадиамский священник Иофор.
«И принес Иофор, тесть Моисеев, всесожжение и жертвы Богу: и пришел Аарон и все старейшины Израилевы есть хлеба с тестем Моисеевым пред Богом».
Эта его роль в качестве главного совершителя ритуальных жертвоприношений со всей ясностью подчеркивает тот факт, что Иофор, несомненно, был жрецом (священником) Йа/Эа — древнего бога мадиамнитян и лишь во вторую очередь — вновь обретенного бога израильтян.
После того как мы дерзнули отождествить Яхве с аккадским богом Эа и шумерским божеством Энки, у нас появилась возможность сопоставить образы и атрибуты божеств, чтобы убедиться, что они выражают одни и те же основные первоэлементы/стихии природы. Позволим себе привести авторитетный взгляд на Яхве, приведенный в Библейском словаре.
«Хотя о возрасте и происхождении имени Яхве можно спорить, его образ вполне ясен на основании фактов, изложенных в библейских текстах. Яхве — бог-громовержец, говорящий из облака, извергающий гром и поражающий молниями (Исход 19:16–19; 20:18; Псалтирь 18:14; Иов 37:5; Амос 1:2; Аввакум 3:11). Он — бог гор (Исход 19; 1 Книга Царств 20:3). Огонь служит как знаком появления, так и оружием Яхве (Исход 13:38; 1 Царств 20:38). Он также является и богом пустыни (Судей 5:4). Яхве повелевает всеми водами на земле: морями (Исход 14:21; Иона), реками (Иисус Навин 3:16–17) и дождем (Бытие 2:5; 1 Царств 17). Он — бог, дарующий жизнь и несущий смерть. Наконец, он бог войны и мира».
Здесь перечислены многие аспекты образа Аиа/Энки/Эа, который также считался богом, дарующим жизнь и владыкой вод, а также присутствует немало черт, отражающих более грозную природу Энлила («Владыки воздуха»), бога, стоявшего во главе месопотамского пантеона, Ваала («Господина»), бога-громовержца хананеев, и Сета, древнеегипетского бога пустыни. Таким образом, бог Моисея представляет собой сложную амальгаму, сплав многих божеств. Создается впечатление, что на «князя» Моисея, испытавшего заметное влияние как религиозных верований древних египтян, так и воззрений их соседей, хананеев, произвел сильное впечатление образ древнего бога мадиамнитян и израильтян. Яхве Моисея и Иисуса Сираха был богом, отвечавшим требованиям времени — богом грозных разрушительных сил природы, богом, способным спасти младенцев Израилевых от казней Египетских и уничтожить всех, кто попытался встать на пути продвижения израильтян в Землю Обетованную. Но под хаотичной внешностью грозного и мстительного Яхве билось милосердное и жизнедарное сердце шумерского бога мудрости — Энки, владыки пресных вод, столь необходимого в изнемогающей от зноя пустыне.
ВЫВОД
Яхве (Иегова) Ветхого Завета был известен семитским
племенам Месопотамии под именем
Эа, а самим шумерам — под именем АИА- Энки
ისრაელთა წინაპრები შეიჭრნენ ეგვიპტეში დაახლოებით XI დინასტიის მეფობის ბოლოსათვის, ძვ.წ. 2000 წ.-მდე ადრე. ეს კი ნიშნავს, რომ აბრაამის გამოსვლა ურიდან მოხდა კიდევ უფრო ადრე. ქ. ური აქ მიმოხილულ პერიოდში შუმერული ქალაქი იყო. არავითარი სემიტები აქ ჯერ კიდევ არ იყვნენ. ურის სემიტიზაცია ისევე, როგორც ქვემო მესოპოტამიისა, მოხდა უკვე დაცემის შემდეგ, ურის მესამე დინასტიის დროს. ის კი დაეცა სადღაც დაახლოებით ძვ.წ. 2000 წლისათვის; გამოდის, რომ ისრაელელთა წინაპრები იყვნენ არა სემიტები, არამედ შუმერები და ამ ვარაუდს კიდევ უფრო ადასტურებს „დაბადების” პირველი თავის ყურადღებით შესწავლა. თუ დავუჯერებთ ლაიფციგის უნივერსიტეტის ისტორიისა და რელიგიის ცნობილ პროფესორს, ასუროლოგ ალფრედ ჟერემიას, რომელიც ამბობს, რომ აბრაამი იყო არა სემიტური წარმოშობის ბაბილონელი, არამედ შუმერი და თავისი ინტელექტუალური აგებულებით (დონით) აბრაამი მართლაც რომ შუმერია. ძველი აღთქმიდან (დაბადება 17:1-16) ჩვენ ვგებულობთ, თუ როდის და როგორ იქცა შუმერულ დიდებულთა წარმომადგენელი აბრაამი დასავლეთ სემიტთა მამამთავრად - უფალთან დადებული აღთქმის მიხედვით, წინადაცვეთის რიტუალის შესრულების შემდეგ, მან შეიცვალა შუმერული სახელი - აბ.რამი („მამის რჩეული”) აქადურ-სემიტური-აბრაამით („მრავალი ხალხის მამა”), ხოლო მისმა ცოლმა სარანმა („მეფის ასული”), კი მიიღო სემიტური სახელი - სარა.
ე.ი. აბრაამი გახდა სემიტი, როდესაც ოთხმოცდაცხრამეტი წლისა შეიქნა.
მაგრამ ყველაზე დიდ ინტერესს დღევანდელ დღემდე იწვევს სახელწოდება „ევერი"-ს მნიშვნელობა, და ამავე დროს მიზეზი, თუ ჩვენს ერამდე 2351 წ. დაბადებულ ახალშობილს, რატომ დაარქვეს სახელი, რომლისგანაც გამომდინარეობს ბიბლიური ტერმინი „იბრი” (ებრაელი) და რასაც უწოდებდა საკუთარ თავს აბრაამის ოჯახი. ამ დრომდე არასწორი ინტერპრეტაციის მიზეზია სახელის - ეპითეტის მნიშვნელობის ძებნა დას. აზიაში.
მითითებული ტერმინის - „იბრი”, რომელსაც საკუთარ თავს უწოდებდნენ აბრაამის ოჯახის წევრები (ამ სახელ-ეპითეტის) ძიება, ჩემი შეხედულებით, აზრს მოკლებული არ უნდა იყოს, რომ ვეძებოთ აბრაამის ოჯახის შუმერამდელ, ან შეიძლება ითქვას, ქალდევურ წარმოშობაში, ანუ „იბრი” ქართულად იბერიელი-ივერიელია. მე მგონია, რომ ამით ყველაფერი ნათელი და გასაგები ხდება ქართული ენის მცოდნეთათვის. მითუმეტეს, რომ შუმერული სამოთხე-კუნჭული დილმუნი, მდებარეობს სადღაც ოკეანეში. თუმცა გვაქვს ყველა საფუძველი ვიფიქროთ, რომ წარმოდგენები დილმუნის შესახებ უკავშირდება ქვემო მესოპოტამიის შუმერებამდელ მოსახლეობას. ისევე, როგორც შუმერებამდელია შუმერის უმეტესი ქალაქების სახელწოდებები. მითების მიხედვით, მესოპოტამიაში ცივილიზაცია ვრცელდება სამხრეთიდან, ხოლო მისი შემქმნელი კი - ზღვის ხალხებია. თუმცა არქეოლოგიური მონაცემებით შუმერები ჩრდ-დან არიან მოსული. ადამიანის ხელით ნაგებ მთათა წვერზე ტაძრების, ზიკურათების მშენებლობა, მთების მბრძანებლის - ენლილუს თაყვანისცემა - ყოველივე ეს მიუთითებს იმაზე, რომ შუმერთა წინაპრები მთის მკვიდრნი იყვნენ.
ჩვენმა წინაპრებმა ბევრი გამოცანა დაუტოვეს კაცობრიობას თავისი დიდი ინტელექტის წყალობით, რომელთა ამოხსნას ვერაფრით ვერ დაუდო საშველი კაცობრიობამ, ამიტომ აუცილებელია დღეს შეიქმნას საქართველოში მეცნიერთა ჯგუფი, რომელიც დაიწყებს თიხის ფირფიტების კითხვას, მე სრული პასუხისმგებლობით ვაცხადებ ძვ.წ. IV ათასწლეულამდე მცირე აზიის, ახლო აღმოსავლეთისა და ეგვიპტის მთელი ტოპონიმიკა იშიფრება ქართველური ენების დახმარებით; ლაზურ-ჭანურით, სვანურით, მეგრულით და ქართულით. ეს ფაქტია.
ამრიგად წარღვამდელი ლაზი, შემდეგ კოლხი და ძვ.წ. V საუკუნიდან ეგრისის სამეფო, რომელიც სათავეს უდებს ლაზ-მარგალებს ანუ მეგრელს, შეიძლება დანამდვილებით ითქვას, რომ დღევანდელი ლაზი-კოლხი-ლაზ-მარგალი ანუ მეგრელი არის პირდაპირი შთამომავალი წარღვამდელი ცივილიზაციისა და წარღვნის შემდგომი ცივილიზაციის ფუძემდებელი.
ამრიგად დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ ლაზურ-კოლხურ-ქართული ცივილიზაცია არის პირველი ცივილიზებული ცივილიზაცია ანუ დღევანდელი ცივილიზაციის ფუძემდებელი.                                                              ამრიგად, ლაზი-კოლხი-ლაზ-მარგალნი (მეგრელნი) - კახ-სუბარნი - ქალდი - ქართი-კარდუ - ქართლი-ქართველი ჩვენი ერის ისტორიული გზის, ჩვენი ერთობის გამომხატველი ტერმინებია, აგრეთვე დღევანდელი ცივილიზაციის ფუძემდებელიც.
აქ არ შეიძლება არ ითქვას ზოგიერთ „ვაიქართველზე”, რომლებიც გაიძახიან, რომ სამეგრელოს გამოყოფა უნდაო, ეს სისულელეა როგორ უნდა გამოეყოს სამეგრელო და მეგრელი საქართველოს თუ ის საქართველოს  ფუძემდებელია ანუ თავის თავს როგორ უნდა გამოეყოს?!
ის „ვაიქართველი”, რომელიც აგრეთვე გაიძახის მეგრელს ვერ ვიტანო, ალბათ, თვითონ ისტორიის არცოდნის გამო ვერც ხვდება, რომ თავის თავს ვერ იტანს. დაუჯერეთ ქუჯის, წმინდა ცოტნე დადიანს, წმინდა მეფე დავით აღმაშენებელს და მათზე ჭკვიანები ნუ წარმოგიდგენიათ ნურავის თავი.
ის რომ ლაზ-მარგალთა დაფასებაა საჭირო, ეს ფაქტია. დღეს შუმერნი რომ ცოცხალნი ყოფილიყვნენ, ხომ წარმოგიდგენიათ როგორი დაფასებულები იქნებოდნენ კაცობრიობის მიერ, აქ კი ჩვენი პირდაპირ წინაპრებზეა ლაპარაკი, როგორც შუმერებამდელ და წარღვამდელ ცივილიზაციაზე, ხოლო დღევანდელმა ლაზ-მარგლებმა ანუ მეგრელებმა თურმე წარღვამდელი ცივილიზაცია შემოუნახეს კაცობრიობას პირვანდელი სახით.
ჩვენს წინაპრებზე და მათ ძვლებზე წაყრუება ან უარის თქმა როგორი ქართული საქმეა?! თუ ეს ვინმეს შეუძლია, მე ეს არ შემიძლია, მითუმეტეს ისინი ხომ ცივილიზაციის ფუძემდებელნი არიან მითუმეტეს ამას ამბობს შუმერთა ცივილიზაციაც. მე მათ უხდი მადლობას და ბოდიშს, რომ აქამდე ეს გათვითცნობიერებული არ გვქონდა.