1                                                                            "მიდით, იქ მიდით სადაცა,
                                                                              ხალხი ხალხზედა ღელავდეს,
                                                                              მტერი ჩვენ გვცემდეს, ჩვენ მტერთა,
                                                                              ხმლები, ხანჯლები ელავდს."
                                                                                                            ვაჟა-ფშაველა

ხევსურეთი, 1922 წელი

ჰაი დედასაო... ჩაიუბნა.

საფარიდან წამოიწია და ქედს გააყოლა თვალი...

აქა-იქ ქუხდნენ ბერდენკები, მთების გასწვრივ თეთრი ღრუბელი დაწოლილიყო...

შეფიცულების ხმა ისმოდა, თავის ღვთაებებს რომ სთხოვდნენ "მართალ სრევას"...

ქვემოთ, ხეობაში ამღვრეულ არაგვივით ჩანდა ჩოლოყაშვილის საძებნად მოსული რუსის ჯარი, ჯარისკაცები წერტილად ირჩეოდნენ...

დაატყო, მთის წვერიდან ვერრაით იქამდა სახელს, სახევსურეთოს კაი ყმად ცნობილი...

სახელი ხეობაში ჩასვლა, რუსის მოკვლა და უკან ცოცხალი დაბრუნება იქნებოდა...

ჰაი დედასაო და დაჰყვა მთის ფერდს რუსებისაკენ, სისხლმოწყურებული...

სიკვდილის ხახაში ჩადიოდა სიკვდილისათვის მტრის შესაწირად...

ფეხებში ეშლებოდა ტყვიით დაფშვნეტილი კლდის ნათოსი, მაგრამ ინახავდა თავის სალოცავი...

დაიხარა, უფრო ფრთხილად ჩაჰყვა ციცაბოს, იმდენად მიუახლოვდა, ფარაჯებზე ღილები დაარჩია...

ერთი რუსკანტალა განზე წამდგარიყო და ხშირად ატრიალებდა ზატორს ხელში, მთის წვერისაკენ ისროდა შაშხანას...

"დღენიმც დაგლევიანავ შე საცოდილოო" დაიბუბუნა თავისთვის, თანაშეზრდილი თოფი მხარზე მოიწყო, დაოქროვილი ნიშანი მარცხენა გულისპირს მიუყენა მტერს და დასხლიტა...

აშკარად იგრძნო, როგორ მოუახლოვდა სიკვდილი პულიმიოტის ჯერით, ახლა უკვე მისთვის ერთფერი იყო, უსახელო არ დარჩა ბრძოლაში.. მტერი ხომ დაანაკლულა, ჯავრნაჭამი არ წავიდოდა საუფლოს...

მთებისკენ აბრუნდა, მხოლოდ ერთი ნაბიჯი ჰქონდა სიცოცხლისაკენ, მასაც სახევსურეთოს მთებში ლაღად მიმავალი ხარჯავდა...

მთაზედ ამოსულს ხევსურთა ყიჟინა ესმა, ცოცხალი იყო...

ასეთი ყმების იმედად იყო ქაქუცა, ასეთი ყმების გამოისობთ ვერ აისრულა წადილი რუსმა...


ოსეთი, 2008 წელი

მას შემდეგ თითქმის საუკუნე გავიდა, კიდევ მრავალი გმირი დაითვალა ხევსურეთმა საქართველოსთვის გაზრდილი...

ბოლოს, გმირობა თანამებრძოლებს ფარად გადამდგარმა ხევსურის ბიჭმა ქნა, როცა ჯერს ჯერზე აცლიდა ურუსთ, თავის დახოცილთა სათვალავი რომ დაკარგა...

ადგილიდან არ დაძრულა, თავისი ბოლო ნაბიჯიც თავის სამშობლოს დაუთმო, სხვანაირად ვერც წარმოედგინა...

სულ რამდენიმე ქართველი ამეჩხრებდა ქართულ მიწაზე "ბოცომკალივით" მომდგარ არმიას...

ვერც ახლა მიაღწევს საწადელს მტერი.