#ოპუსები
ნინო დარბაისელი
რას ნიშნავს “ოცნება ნახაზი საგანთა უარით”? - - -
საგანი - ლექსიკონის მიხედვით, ასევე მეცხრამეტე საუკუნის ლიტერატურულ ტექსტებში ნიშნავს მიზანს. (რუსულად “ ცელ”, “მიშენ”. ბოდიში, რუსული შრიფტი არა მაქვს, ინგლისურად “თარგეთ- target. ქართულში ახლა ეს მნიშვნელობა დაკარგული აქვს). ნახაზი - გადანახაზი ანუ უარნათქვამი, უარყოფილი, გაუქმებული. ამის გათვალისწინებით, “ოცნება ნახაზი საგანთა უარით შეიძლება “ითარგმნოს”, როგორც “მიზნების მიერ/გამო უარყოფილი ოცნება”, ანუ მთლად უბრალო ენაზე, ოცნებაზე უარის თქმა რომ გიხდება იმის გამო, რომ სხვა მიზნებს გიყენებს რეალური ცხოვრება. ეს გაგება კი არ ეწინააღმდეგება, არამედ ავსებს კონკრეტული სახის აქამომდელ გააზრებებს. რატომ ხდება საჭირო შემთხვევათა დიდ ნაწილში გალაკტიონის პოეტურ სინტაგმათა” თარგმანება”? რატომ ხდება, რომ არსებობს ამ სინტაგმათა დეკოდირების სხვადასხვა, არცთუ იშვიათად, ურთიერთგამომრიცხავი ვერსიები? ამ კითხვაზე პასუხი მარტივია: ავტორს-ვე ჰქონდა ასეთი ჩანაფიქრი, ორ და მრავალ მნიშვნელოვანი ყოფილიყო ეს სინგაგმები, გამონათქვამები… არჩევდა სიტყვებს, რომელსაც რამდენიმე, ომონიმური გაგება ჰქონდა, პოლისემანტიკურ სიტყვებს, - ეს რომანტიულ-სიმბოლისტური სახეთქმნადობის მისი ინდივიდუალური, რიტორიკული ხერხია. და ამ მხრივ მისი შემოქმედების მწვერვალია კრებული ,,არტისტული ყვავილები”, ხოლო თავად ამ კრებულში ლექსი ,, უცნაური სასახლე”, რომელსაც “ომონიმების სასახლესაც” უწოდებენ, თუ სწორად მახსოვს, აკაკი ხინთიბიძის კვალად და თუ მისი ნათქვამი არაა, მაშინ გამორიცხული არაა, ჩემი ნათქვამიც იყოს. ამის თაობაზე ბევრჯერ მითქვამს: გალაკტიონის ამ ლექსების წყების დე- კოდირებას ანალიტიკური, გამორიცხვის ალტერნატიული ხერხით კი არ უნდა მივუდგეთ, რადგან უკეთეს შემთხვევაში ეს მის რომელსამე საწყისი ინგრედიენტის რე-პროდუცირებას მოგვცემს შედეგად, არამედ თუ გვიხერხდება, სინთეზურ სახეთქმნადობას უნდა შევურიგდეთ. აქ არ შეიძლება არ ვახსენოთ მისი “ინტეგრალები”. მათემატიკის სფეროსთან ამ ცნების დაკავშირება - თავად გალაკტიონმაც სცადა. მისი ბიოგრაფიიდან ცნობილია, რომ მოგვიანებით ამის თაობაზე თავისი დროის უცნობილეს ქართველ მათემატიკოსებთანაც სცადა გასაუბრება. ტერმინ “ინტეგრალის” მათემატიკური გაგება კი მის პოეტურ კონცეფციას არ ერგება. ეს ადრეც მეწერა სადღაც და აქაც გავიმეორებ. მისი ინტეგრალები, როგორც შემოქმედებითი ხერხის აღმნიშვნელი ტერმინი - ნიშნავს ინტეგრირებას, ინტეგრაციას, ანუ შერწყმას. ერთ სიტყვაში, ერთ სინტაგმაში, ერთ სახე-კონცეპტში მრავალი სხვადასხვა პლანის შენივთებას. არის თუ არა ეს ტერმინი საკუთრივ გალაკტიონისეული? ჩემი პასუხი ასეთია: პოეზიაში მისი შემოტანა და ინდივიდუალურ მეთოდად დამკვიდრება - მისეულია. რაც შეეხება ინტეგრაციას (integrity), აქ უნდა გავიხსენოთ, რომ გალაკტიონს ჯერ ქუთაისში, შემდგომ თბილისში - სასულიერო განათლება ჰქონდა მიღებული და როგორც სასულიერო ტერმინი, “ინტეგრაცია”, რომელიც თურმე ბიბლიაში 16- ჯერ მოიხსენიება, ზოგან მისი სინონიმით, ნიშნავს მორწმუნის ერთგულებას რწმენისადმი, ჩართულობას დიდ ღვთაებრივ ერთობაში და ამ ერთობის წეს-კანონებით მოქმედებას.. გალაკტიონის რელიგია - პოეზია იყო.
| კომენტარები |
ილუსტრაციები |
რეცენზიები |
|
12. საინტერესო იყო. საინტერესო იყო.
11. ეს, თითქოს, ადრეც წაკითხული მაქვს. ახლა უფრო ვცრად არის ჩამოყალიბებული.
ეს, თითქოს, ადრეც წაკითხული მაქვს. ახლა უფრო ვცრად არის ჩამოყალიბებული.
10. 'თქვენი კომენტარით, რომ იტყვიან, ჩემს წისქვილზე დაასხით წყალი.' არც მიფიქრია სხვის წისქვილზე წყლის დასხმა ქალბატონო ნინო სწორედა გამიზნულად დავასხი თქვენს წისქვილზე წყალი :) თუნდაც იმიტომ რომ მართლა ასეა ეს
ახლა ამ გრძელ კომენტარებსაც წავიკითხავ. თუმცა ფილოლოგიური კუთხით მე რაიმე საინტერესოს ვერ გეტყვით სამწუხაროდ მაგ კუთხით უფრო თქვენს აზრს ვცემ პატივს `თქვენი კომენტარით, რომ იტყვიან, ჩემს წისქვილზე დაასხით წყალი.` არც მიფიქრია სხვის წისქვილზე წყლის დასხმა ქალბატონო ნინო სწორედა გამიზნულად დავასხი თქვენს წისქვილზე წყალი :) თუნდაც იმიტომ რომ მართლა ასეა ეს
ახლა ამ გრძელ კომენტარებსაც წავიკითხავ. თუმცა ფილოლოგიური კუთხით მე რაიმე საინტერესოს ვერ გეტყვით სამწუხაროდ მაგ კუთხით უფრო თქვენს აზრს ვცემ პატივს
9. მადლობა მუხა, შესანიშნავად ჩამოაყალიბეთ ყველაფერი. სწორედ ამის ჩვენებას ისახავს მიზნად ჩემი ოპუსი. მადლობა მუხა, შესანიშნავად ჩამოაყალიბეთ ყველაფერი. სწორედ ამის ჩვენებას ისახავს მიზნად ჩემი ოპუსი.
8. გალაკტიონ ტაბიძის პოეტურ სინტაგმათა "თარგმანება,"ფრაგმენტულობითა და ამავდროულად მკაცრი სისტემატიზაციის მიღწევის მცდელობით,უკიდურესად დაძაბული სულიერი მღერვალებითა და ქვეტექსტუალური ირონიით მოულოდნელი სიმარტივებით, საფუძვლიანი და უსაფუძვლო ეჭვებით და სხვა, ლიტერატურის ისტირიკოსის კომპეტენციას სცილდება და ფსიქოლოგიის სფეროსაც ეკუთვნის, თუმცა ასეთი ჩარევის შედეგაც, ალბად კიდევ ბევრი რამ დარჩება აუხსნელი, ურთიერთგამომრიცხავი ვერსიები და ყველა ეპოქის გალაკიონოლოგი მომავალი დროის მკითხველზე აიღებს ორიენტაციას, მაგრამ სამწუხაროდ, ' დრო არ არის ყველაფრის ამხსნელი...
გალაკტიონ ტაბიძის პოეტურ სინტაგმათა "თარგმანება,"ფრაგმენტულობითა და ამავდროულად მკაცრი სისტემატიზაციის მიღწევის მცდელობით,უკიდურესად დაძაბული სულიერი მღერვალებითა და ქვეტექსტუალური ირონიით მოულოდნელი სიმარტივებით, საფუძვლიანი და უსაფუძვლო ეჭვებით და სხვა, ლიტერატურის ისტირიკოსის კომპეტენციას სცილდება და ფსიქოლოგიის სფეროსაც ეკუთვნის, თუმცა ასეთი ჩარევის შედეგაც, ალბად კიდევ ბევრი რამ დარჩება აუხსნელი, ურთიერთგამომრიცხავი ვერსიები და ყველა ეპოქის გალაკიონოლოგი მომავალი დროის მკითხველზე აიღებს ორიენტაციას, მაგრამ სამწუხაროდ, ` დრო არ არის ყველაფრის ამხსნელი...
7. ნიკი, იქნებ დაგაინტერესოთ, ეს ადრე მედო ურაკპარაკზე და ალბათ გამოგრჩათ
ნინი , იქნებ დაგაინტერესოთ, ამავე საკითხის შესახებ აქ , ურაკზე ადრე ეს მედო და როგორც ჩანს, გამოგრჩათ
#ოპუსი,
(რომელზეც თვრამეტ წლამდე მოზარდები არ დაიშვებიან)
ნინო დარბაისელი სტრონი
აისმა ასო დალია
(გალაკტიონოლოგიური სავარჯიშო)
გალაკტიონის პოეზიისა და მისი შეცნობის მსურველთა ნაწერების კითხვისას ადრევე ერთი რამ შევნიშნე: ამა თუ იმ სახეზე, ტაეპზე, პოეტურ კონცეპტზე და ა.შ, მოკამათენი ცალ-ცალკე - შემთხვევათა მნიშვნელოვან ნაწილში, მართლები იყვნენ, მაგრამ ერთის სიმართლე - მეორე მხარისას - არ გამორიცხავდა, ხოლო ამის შემხედვარე გენიოსის აჩრდილი სადღაც მიღმეთიდან იღიმებოდა.
პოეტის სიმბოლისტურ ლექსებში, განსაკუთრებით „არტისტულ ყვავილებში“ სადაც მათი დიდი უმრავლესობაა თავმოყრილი, გალაკტიონმა გამოიყენა ერთი პოეტურ-რიტორიკული ხერხი, რომელსაც მე სამუშაო ტერმინად, „ომონიმურ პრიზმას“ ვუწოდებდი და რომლის უმაღლესი მწვერვალიც მოცემულია ლექსში ‘’უცნაური სასახლე’ (იხ, ჩემივე წერილი კრებულ’’გალაკტიონოლოგია 5“-ში)
რაში მდგომარეობს ამ ხერხის საიდუმლო:
პოეტი არჩევს ან ქმნის სიტყვებს, რომელიც ომონიმური ბუნებისაა, ანუ ერთგვარად გამოითქმის, დაწერილობა ერთნაირი აქვს, შინაარსი კი სხვადასხვა, ერთგვარად, პოლისემიური/თუ პოლისემური? ბუნებისანი არიან.
ამ მიზნით, დამატებით მნიშვნელობათა შესაქმნელად იგი არცთუ იშვიათად მიმართავს იმერიზმებსაც. არ ერიდება უჩვეულო,“‘არალიტერატურულ“ სიტყვათწარმოებასაც, რომლის პოტენციაც ენას კი გაააჩნია, მაგრამ მანამდე არ დასჭირვებია და არ გამოუყენებია.
სხვათა შორის, ადრეული ასაკის ბავშვების მეტყველებას ახასიათებს ასეთი რამ: ანალოგურობის პრინციპით ახალი სიტყვათწარმოებანი. ეს ორი მოვლენა გარეგნულად ერთმანეთს რაღაცით წააგავს, მაგრამ არსობრივად, სავსებით იდენტური არის თუ არა, ამისი პასუხი უფრო საფუძვლიანად ენათმეცნიერებს ან ფსიქოლოგებს ეცოდინებათ.
მეტი კონკრეტიკა რომ შევძინოთ ნათქვამს, გავიხსენოთ, რომ ომონიმების გამოყენება - მაჯამური რითმის თავისებურებაა. ესეც - კლასიკური ნიმუში:
მზემან სხივი მომაფინა მაშინა, სიცოცხლე ვგრძენ, სიკვდილმა ვერ მაშინა“ (აკაკი ‘’აღმართ-აღმართ)
მოდით, ავიღოთ უმარტივესი, ორსიტყვიანი წინადადება, რაიმე სინტაგმა, რომელში შემავალი თითოეული სიტყვა ორმნიშვნელოვანი იქნება, მაგალითად,
1. მალა - ზმნა მან ის (კაცმა ჭირი) 2. მალა - ხერხემლის ნაწილი
და 1. ექო - ზმნა მას ის ( რამდენიც გინდა, ექო) 2. ექო - არს. სახ (ექოს გამოსცემს, აბრუნებს) (შეიძლებოდა ,,აქო” - შექება, სხვათა ნათქვამის ო- იანი ადგილის გარემოება- მაგ. მითხრა, დადე აქო.)
მალა ექო ან ექო მალა - შემდეგ ვარიანტებს შექმნის სულ ოთხს:
11 12
21 22
ახლა ,,გავაშინაარსიანოთ” ციფრული ბლოკები:
1. 11 (კაცმა) მალა, ექო სურდა ( შექება უნდოდა) 2. 12 (კაცმა) მალა ექო (უკან დაბრუნებული ხმა) 3. მალა (ხერხემლის ნაწილი) ექო ( ზმნა - ერთ კაცს სურდა) 4. მალა ( ხერხემლის ნაწილი) ექო (ხმა - გაახსენდა მალა, ექო გატყდა, როგორც მალა, ექო)
რომ შევადგინოთ, მაგალითად, სამწევრიანი მარტივი წინადადება ისე, რომ თითოეულ სიტყვას სამი მნიშვნელობა ჰქონდეს, არ დაიჯერებთ და შინაარსობრივ კომბინაციათა რაოდენობა იცით, რამდენი გამოვა? ოცდაშვიდი!
<a href="tel:111 112 113">111 112 113</a>
<a href="tel:121 122 123">121 122 123</a>
<a href="tel:131 132 133">131 132 133</a>
.
<a href="tel:211 212 213">211 212 213</a>
<a href="tel:221 222 223">221 222 223</a>
<a href="tel:231 232 233">231 232 233</a>
.
<a href="tel:311 312 313">311 312 313</a>
<a href="tel:321 322 323">321 322 323</a>
<a href="tel:331 332 333">331 332 333</a>
შემეძლო, აქ თავად გალაკტიონიდან დამედო რამე ნიმუში, სავსეა ასეთებით თუნდაც ‘’უცნაური სასახლე’ მაგრამ ამ დავალებას თქვენ გიტოვებთ, მე კი საკუთარს შემოგთავაზებთ, პრინციპში, სათაურიდან უკვე იცით:
აისმა ასო დალია
1, აისმა - განთიადმა
2. აისმა- ხმა ქვემოდან ზემოთ
3. აისმა - ბევრმა ძახილმა აისმა ( აი, აი - ო)
(დამატებითი: აი სმა- დალევით აღტაცებული ადამიანის სიტყვები ან იმერიზმი ‘აი, ეს სმა)
1) ასო - ბგერის დაწერილობა
2. ასო - სხეულის ნაწილი
3. ასო - მამაკაცის ორგანო
(დამატებითებიც იყოს, ჩვენ კი არ გამოვიყენებთ, მაგრამ მაინც:
.ასო - მაგ. ‘გამაგონე ხმოვანი, იტყვის ბგერა ა-სო’, ანუ ა- სხვათა ნათქვამის ო-თი,
რაოდენობითი რიცხვითი სახელი წოდებით ბრუნვაში, მაგ. დარდო ათო და ასო)
1 . დალია -ზმნა შესვა
2. დალია - ზმნა დააცოტავა, დალეული ქალი, გამხდარი ქალი
3. დალია- ქალია, სახელად დალი.
შეიძლებოდა აქ აგვეღო, მაგალითად,
‘დარია’:
1. დარია - ზმნა მან მას ის (კაცს ხელი რაიმე სენმა) 2. დარია- ამინდია 3. დარია - ქალის სახელი
ან კიდევ ,,დადო”:
1. დადო- ზმნა, მან მაგიდაზე ხელი 2. დადო - ზმნა მან ის (პირობა) 3 . დადო - ქალ-დედმამისშვილთან, სხვათა ნათქვამის ო-თი,( უთხრა, გიხმობ დადო)
ერთიც:
1. მისია - ეკუთვნის ვინმე მესამე პირს. ( ჯერი მისია) 2. მისია - ზმნა ( მან მე დარდი მისია) 3. მისია - უცხო სიტყვა ( დამეკისრა მისია)
თავადაც შეგიძლიათ უამრავი მსგავსი მაგალითის შექმნა და თუ ეს საქმე დიდად არ გეხალისებათ და ნახევარფაბრიკატებსაც სჯერდებით, იშოვეთ და გადაშალეთ ავთანდილ სიხარულიძის შედგენილი ‘’ქართული ენის ომონიმთა ლექსიკონი’, ზურაბ სარჯველაძის რედაქციით! როგორც მახსოვს, სადღაც, ინტერნეტშიც დევს ელვერსია.
მე ზემოთ სქემატურად შესაძლო ვარიანტების ცხრილი შემოგთავაზეთ.
ახლა იქიდან მე თვითონვე ავიღებ სანიმუშოდ პირველ ციფრულ ბლოკს და სიტყვებად ვაქცევ, თან ვეცდები, ცოტა ლექსს მივამსგავსო, თუმცა ამთავითვე მინდა შევეგუოთ ერთ გარემოებას: არცთუ იშვიათად უჩვეულო სემანტიკას, შინაარსს, სიტყვათშეთანხმებებს მივიღებთ და რეცეფციისას მოგვიხდება ძალდატანება საკუთარ აღქმაზე, რაც ჩვენს პირობებში - რეალისტური თხზვითი საქმიანობისას ნაკლად გამოჩნდება, სიმბოლიზმის კონტექსტში კი შექმნის ‘თავისებურ სიმბოლისტურ ბუნდოვანებას, რაც გალაკტიონის ავტორული ინტენციაც უნდა ყოფილიყო.
<a href="tel:111 112 113">111 112 113</a>
<a href="tel:121 122 123">121 122 123</a>
<a href="tel:131 132 133">131 132 133</a>
აისმა ასო დალია
1. 111 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა შესვა ( მეტაფორა. - განთიადმა თითქოს ჩემი ნაწერით წყურვილი მოიკლა. ..არ დაგავიწყდეთ პირობა, რომ დეფორმაციას ვერ ავცდებით)
2. 112 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა დაამცრო, დააცოტავა ( მთელი ღამე ვწერდი და განთიადისას ასოები დაღლილობისგან წვრილად გამომყავდა
3. 113 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა ქალად ან ქალღმერთად გამოაჩინა, აქ მე არაბუნებრიობას სიტყვებს შორის მრავალწერტილებით მივხედავდი ასე :აისმა... ასო... დალია. ეს ხერხი ბევრგან გამოდგება, სადაც სემანტიკური კონექცია ანუ შინაარობლივი კავშირი სუსტდება.
ეს- პირველი ბლოკის მეორე სტრიქონი:
1, 121 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად, ბაგე შესვა ( მეტაფორა: აკოცა ვიღაცას
2, 122 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად ბაგე დააცოტავა, დააპატარავა- ეროტიკის პლანი ძლიერდება
3 . 123 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად, ბაგე ქალღმერთ დალის /ქალღმერთისას შეადარა. სადაც კავშირი გისუსტდებათ, არ დაგავიწყდეთ ჩვენი პატარა , მარტივი ხრიკი , - მრავალწერტილების გამოყენებისა.
და მივედით პირველი ბლოკის ბოლო სტრიქონამდე, აქ კი მგონი ეროტიკა კი არა, უკვე პორნო გამოგვივა (თვრამეტ წლამდე პოეტები ამწუთასვე მოშორდით სავარჯიშოს!):
1. 131 განთიადმა მამაკაცის ორგანო შესვა
2. 132 განთიადმა მამაკაცის ორგანო დააცოტავა/დააპატარავა
3 133 განთიადმა... მამაკაცის ორგანო ...ქალი ან/ქალღმერთიაო
და ასე შემდეგ.
დავალებები:
1. მოიძიეთ გალაკტიონის ლექსებში ორ და მრავალმნიშვნელოვანი სიტყვები და შესიტყვებანი, სცადეთ სხვადასხვაგვარი რეცეფციები. რამდენი?! - რაც მეტი, მით უკეთესი!
2, აიღეთ აქ მოცემული მეორე ან მესამე ციფრული ბლოკი და ‘’გააშინაარსიანეთ”, ნიმუშის მსგავსად.
2. მოიძიეთ ორ და მრავალმნიშვნელოვანი სიტყვები და სცადეთ, მათი გამოყენებით ააგოთ პოეტური სახე, კონცეპტი, ლექსი და ასე შემდეგ, რაც გაგიხარდებათ.
ნიკი, იქნებ დაგაინტერესოთ, ეს ადრე მედო ურაკპარაკზე და ალბათ გამოგრჩათ
ნინი , იქნებ დაგაინტერესოთ, ამავე საკითხის შესახებ აქ , ურაკზე ადრე ეს მედო და როგორც ჩანს, გამოგრჩათ
#ოპუსი,
(რომელზეც თვრამეტ წლამდე მოზარდები არ დაიშვებიან)
ნინო დარბაისელი სტრონი
აისმა ასო დალია
(გალაკტიონოლოგიური სავარჯიშო)
გალაკტიონის პოეზიისა და მისი შეცნობის მსურველთა ნაწერების კითხვისას ადრევე ერთი რამ შევნიშნე: ამა თუ იმ სახეზე, ტაეპზე, პოეტურ კონცეპტზე და ა.შ, მოკამათენი ცალ-ცალკე - შემთხვევათა მნიშვნელოვან ნაწილში, მართლები იყვნენ, მაგრამ ერთის სიმართლე - მეორე მხარისას - არ გამორიცხავდა, ხოლო ამის შემხედვარე გენიოსის აჩრდილი სადღაც მიღმეთიდან იღიმებოდა.
პოეტის სიმბოლისტურ ლექსებში, განსაკუთრებით „არტისტულ ყვავილებში“ სადაც მათი დიდი უმრავლესობაა თავმოყრილი, გალაკტიონმა გამოიყენა ერთი პოეტურ-რიტორიკული ხერხი, რომელსაც მე სამუშაო ტერმინად, „ომონიმურ პრიზმას“ ვუწოდებდი და რომლის უმაღლესი მწვერვალიც მოცემულია ლექსში ‘’უცნაური სასახლე’ (იხ, ჩემივე წერილი კრებულ’’გალაკტიონოლოგია 5“-ში)
რაში მდგომარეობს ამ ხერხის საიდუმლო:
პოეტი არჩევს ან ქმნის სიტყვებს, რომელიც ომონიმური ბუნებისაა, ანუ ერთგვარად გამოითქმის, დაწერილობა ერთნაირი აქვს, შინაარსი კი სხვადასხვა, ერთგვარად, პოლისემიური/თუ პოლისემური? ბუნებისანი არიან.
ამ მიზნით, დამატებით მნიშვნელობათა შესაქმნელად იგი არცთუ იშვიათად მიმართავს იმერიზმებსაც. არ ერიდება უჩვეულო,“‘არალიტერატურულ“ სიტყვათწარმოებასაც, რომლის პოტენციაც ენას კი გაააჩნია, მაგრამ მანამდე არ დასჭირვებია და არ გამოუყენებია.
სხვათა შორის, ადრეული ასაკის ბავშვების მეტყველებას ახასიათებს ასეთი რამ: ანალოგურობის პრინციპით ახალი სიტყვათწარმოებანი. ეს ორი მოვლენა გარეგნულად ერთმანეთს რაღაცით წააგავს, მაგრამ არსობრივად, სავსებით იდენტური არის თუ არა, ამისი პასუხი უფრო საფუძვლიანად ენათმეცნიერებს ან ფსიქოლოგებს ეცოდინებათ.
მეტი კონკრეტიკა რომ შევძინოთ ნათქვამს, გავიხსენოთ, რომ ომონიმების გამოყენება - მაჯამური რითმის თავისებურებაა. ესეც - კლასიკური ნიმუში:
მზემან სხივი მომაფინა მაშინა, სიცოცხლე ვგრძენ, სიკვდილმა ვერ მაშინა“ (აკაკი ‘’აღმართ-აღმართ)
მოდით, ავიღოთ უმარტივესი, ორსიტყვიანი წინადადება, რაიმე სინტაგმა, რომელში შემავალი თითოეული სიტყვა ორმნიშვნელოვანი იქნება, მაგალითად,
1. მალა - ზმნა მან ის (კაცმა ჭირი) 2. მალა - ხერხემლის ნაწილი
და 1. ექო - ზმნა მას ის ( რამდენიც გინდა, ექო) 2. ექო - არს. სახ (ექოს გამოსცემს, აბრუნებს) (შეიძლებოდა ,,აქო” - შექება, სხვათა ნათქვამის ო- იანი ადგილის გარემოება- მაგ. მითხრა, დადე აქო.)
მალა ექო ან ექო მალა - შემდეგ ვარიანტებს შექმნის სულ ოთხს:
11 12
21 22
ახლა ,,გავაშინაარსიანოთ” ციფრული ბლოკები:
1. 11 (კაცმა) მალა, ექო სურდა ( შექება უნდოდა) 2. 12 (კაცმა) მალა ექო (უკან დაბრუნებული ხმა) 3. მალა (ხერხემლის ნაწილი) ექო ( ზმნა - ერთ კაცს სურდა) 4. მალა ( ხერხემლის ნაწილი) ექო (ხმა - გაახსენდა მალა, ექო გატყდა, როგორც მალა, ექო)
რომ შევადგინოთ, მაგალითად, სამწევრიანი მარტივი წინადადება ისე, რომ თითოეულ სიტყვას სამი მნიშვნელობა ჰქონდეს, არ დაიჯერებთ და შინაარსობრივ კომბინაციათა რაოდენობა იცით, რამდენი გამოვა? ოცდაშვიდი!
<a href="tel:111 112 113">111 112 113</a>
<a href="tel:121 122 123">121 122 123</a>
<a href="tel:131 132 133">131 132 133</a>
.
<a href="tel:211 212 213">211 212 213</a>
<a href="tel:221 222 223">221 222 223</a>
<a href="tel:231 232 233">231 232 233</a>
.
<a href="tel:311 312 313">311 312 313</a>
<a href="tel:321 322 323">321 322 323</a>
<a href="tel:331 332 333">331 332 333</a>
შემეძლო, აქ თავად გალაკტიონიდან დამედო რამე ნიმუში, სავსეა ასეთებით თუნდაც ‘’უცნაური სასახლე’ მაგრამ ამ დავალებას თქვენ გიტოვებთ, მე კი საკუთარს შემოგთავაზებთ, პრინციპში, სათაურიდან უკვე იცით:
აისმა ასო დალია
1, აისმა - განთიადმა
2. აისმა- ხმა ქვემოდან ზემოთ
3. აისმა - ბევრმა ძახილმა აისმა ( აი, აი - ო)
(დამატებითი: აი სმა- დალევით აღტაცებული ადამიანის სიტყვები ან იმერიზმი ‘აი, ეს სმა)
1) ასო - ბგერის დაწერილობა
2. ასო - სხეულის ნაწილი
3. ასო - მამაკაცის ორგანო
(დამატებითებიც იყოს, ჩვენ კი არ გამოვიყენებთ, მაგრამ მაინც:
.ასო - მაგ. ‘გამაგონე ხმოვანი, იტყვის ბგერა ა-სო’, ანუ ა- სხვათა ნათქვამის ო-თი,
რაოდენობითი რიცხვითი სახელი წოდებით ბრუნვაში, მაგ. დარდო ათო და ასო)
1 . დალია -ზმნა შესვა
2. დალია - ზმნა დააცოტავა, დალეული ქალი, გამხდარი ქალი
3. დალია- ქალია, სახელად დალი.
შეიძლებოდა აქ აგვეღო, მაგალითად,
‘დარია’:
1. დარია - ზმნა მან მას ის (კაცს ხელი რაიმე სენმა) 2. დარია- ამინდია 3. დარია - ქალის სახელი
ან კიდევ ,,დადო”:
1. დადო- ზმნა, მან მაგიდაზე ხელი 2. დადო - ზმნა მან ის (პირობა) 3 . დადო - ქალ-დედმამისშვილთან, სხვათა ნათქვამის ო-თი,( უთხრა, გიხმობ დადო)
ერთიც:
1. მისია - ეკუთვნის ვინმე მესამე პირს. ( ჯერი მისია) 2. მისია - ზმნა ( მან მე დარდი მისია) 3. მისია - უცხო სიტყვა ( დამეკისრა მისია)
თავადაც შეგიძლიათ უამრავი მსგავსი მაგალითის შექმნა და თუ ეს საქმე დიდად არ გეხალისებათ და ნახევარფაბრიკატებსაც სჯერდებით, იშოვეთ და გადაშალეთ ავთანდილ სიხარულიძის შედგენილი ‘’ქართული ენის ომონიმთა ლექსიკონი’, ზურაბ სარჯველაძის რედაქციით! როგორც მახსოვს, სადღაც, ინტერნეტშიც დევს ელვერსია.
მე ზემოთ სქემატურად შესაძლო ვარიანტების ცხრილი შემოგთავაზეთ.
ახლა იქიდან მე თვითონვე ავიღებ სანიმუშოდ პირველ ციფრულ ბლოკს და სიტყვებად ვაქცევ, თან ვეცდები, ცოტა ლექსს მივამსგავსო, თუმცა ამთავითვე მინდა შევეგუოთ ერთ გარემოებას: არცთუ იშვიათად უჩვეულო სემანტიკას, შინაარსს, სიტყვათშეთანხმებებს მივიღებთ და რეცეფციისას მოგვიხდება ძალდატანება საკუთარ აღქმაზე, რაც ჩვენს პირობებში - რეალისტური თხზვითი საქმიანობისას ნაკლად გამოჩნდება, სიმბოლიზმის კონტექსტში კი შექმნის ‘თავისებურ სიმბოლისტურ ბუნდოვანებას, რაც გალაკტიონის ავტორული ინტენციაც უნდა ყოფილიყო.
<a href="tel:111 112 113">111 112 113</a>
<a href="tel:121 122 123">121 122 123</a>
<a href="tel:131 132 133">131 132 133</a>
აისმა ასო დალია
1. 111 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა შესვა ( მეტაფორა. - განთიადმა თითქოს ჩემი ნაწერით წყურვილი მოიკლა. ..არ დაგავიწყდეთ პირობა, რომ დეფორმაციას ვერ ავცდებით)
2. 112 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა დაამცრო, დააცოტავა ( მთელი ღამე ვწერდი და განთიადისას ასოები დაღლილობისგან წვრილად გამომყავდა
3. 113 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა ქალად ან ქალღმერთად გამოაჩინა, აქ მე არაბუნებრიობას სიტყვებს შორის მრავალწერტილებით მივხედავდი ასე :აისმა... ასო... დალია. ეს ხერხი ბევრგან გამოდგება, სადაც სემანტიკური კონექცია ანუ შინაარობლივი კავშირი სუსტდება.
ეს- პირველი ბლოკის მეორე სტრიქონი:
1, 121 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად, ბაგე შესვა ( მეტაფორა: აკოცა ვიღაცას
2, 122 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად ბაგე დააცოტავა, დააპატარავა- ეროტიკის პლანი ძლიერდება
3 . 123 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად, ბაგე ქალღმერთ დალის /ქალღმერთისას შეადარა. სადაც კავშირი გისუსტდებათ, არ დაგავიწყდეთ ჩვენი პატარა , მარტივი ხრიკი , - მრავალწერტილების გამოყენებისა.
და მივედით პირველი ბლოკის ბოლო სტრიქონამდე, აქ კი მგონი ეროტიკა კი არა, უკვე პორნო გამოგვივა (თვრამეტ წლამდე პოეტები ამწუთასვე მოშორდით სავარჯიშოს!):
1. 131 განთიადმა მამაკაცის ორგანო შესვა
2. 132 განთიადმა მამაკაცის ორგანო დააცოტავა/დააპატარავა
3 133 განთიადმა... მამაკაცის ორგანო ...ქალი ან/ქალღმერთიაო
და ასე შემდეგ.
დავალებები:
1. მოიძიეთ გალაკტიონის ლექსებში ორ და მრავალმნიშვნელოვანი სიტყვები და შესიტყვებანი, სცადეთ სხვადასხვაგვარი რეცეფციები. რამდენი?! - რაც მეტი, მით უკეთესი!
2, აიღეთ აქ მოცემული მეორე ან მესამე ციფრული ბლოკი და ‘’გააშინაარსიანეთ”, ნიმუშის მსგავსად.
2. მოიძიეთ ორ და მრავალმნიშვნელოვანი სიტყვები და სცადეთ, მათი გამოყენებით ააგოთ პოეტური სახე, კონცეპტი, ლექსი და ასე შემდეგ, რაც გაგიხარდებათ.
6. ნინი , იქნებ დაგაინტერესოთ, ამავე საკითხის შესახებ აქ , ურაკზე ადრე ეს მედო და როგორც ჩანს, გამოგრჩათ
#ოპუსი,
(რომელზეც თვრამეტ წლამდე მოზარდები არ დაიშვებიან)
ნინო დარბაისელი სტრონი
აისმა ასო დალია
(გალაკტიონოლოგიური სავარჯიშო)
გალაკტიონის პოეზიისა და მისი შეცნობის მსურველთა ნაწერების კითხვისას ადრევე ერთი რამ შევნიშნე: ამა თუ იმ სახეზე, ტაეპზე, პოეტურ კონცეპტზე და ა.შ, მოკამათენი ცალ-ცალკე - შემთხვევათა მნიშვნელოვან ნაწილში, მართლები იყვნენ, მაგრამ ერთის სიმართლე - მეორე მხარისას - არ გამორიცხავდა, ხოლო ამის შემხედვარე გენიოსის აჩრდილი სადღაც მიღმეთიდან იღიმებოდა.
პოეტის სიმბოლისტურ ლექსებში, განსაკუთრებით „არტისტულ ყვავილებში“ სადაც მათი დიდი უმრავლესობაა თავმოყრილი, გალაკტიონმა გამოიყენა ერთი პოეტურ-რიტორიკული ხერხი, რომელსაც მე სამუშაო ტერმინად, „ომონიმურ პრიზმას“ ვუწოდებდი და რომლის უმაღლესი მწვერვალიც მოცემულია ლექსში ‘’უცნაური სასახლე’ (იხ, ჩემივე წერილი კრებულ’’გალაკტიონოლოგია 5“-ში)
რაში მდგომარეობს ამ ხერხის საიდუმლო:
პოეტი არჩევს ან ქმნის სიტყვებს, რომელიც ომონიმური ბუნებისაა, ანუ ერთგვარად გამოითქმის, დაწერილობა ერთნაირი აქვს, შინაარსი კი სხვადასხვა, ერთგვარად, პოლისემიური/თუ პოლისემური? ბუნებისანი არიან.
ამ მიზნით, დამატებით მნიშვნელობათა შესაქმნელად იგი არცთუ იშვიათად მიმართავს იმერიზმებსაც. არ ერიდება უჩვეულო,“‘არალიტერატურულ“ სიტყვათწარმოებასაც, რომლის პოტენციაც ენას კი გაააჩნია, მაგრამ მანამდე არ დასჭირვებია და არ გამოუყენებია.
სხვათა შორის, ადრეული ასაკის ბავშვების მეტყველებას ახასიათებს ასეთი რამ: ანალოგურობის პრინციპით ახალი სიტყვათწარმოებანი. ეს ორი მოვლენა გარეგნულად ერთმანეთს რაღაცით წააგავს, მაგრამ არსობრივად, სავსებით იდენტური არის თუ არა, ამისი პასუხი უფრო საფუძვლიანად ენათმეცნიერებს ან ფსიქოლოგებს ეცოდინებათ.
მეტი კონკრეტიკა რომ შევძინოთ ნათქვამს, გავიხსენოთ, რომ ომონიმების გამოყენება - მაჯამური რითმის თავისებურებაა. ესეც - კლასიკური ნიმუში:
მზემან სხივი მომაფინა მაშინა, სიცოცხლე ვგრძენ, სიკვდილმა ვერ მაშინა“ (აკაკი ‘’აღმართ-აღმართ)
მოდით, ავიღოთ უმარტივესი, ორსიტყვიანი წინადადება, რაიმე სინტაგმა, რომელში შემავალი თითოეული სიტყვა ორმნიშვნელოვანი იქნება, მაგალითად,
1. მალა - ზმნა მან ის (კაცმა ჭირი) 2. მალა - ხერხემლის ნაწილი
და 1. ექო - ზმნა მას ის ( რამდენიც გინდა, ექო) 2. ექო - არს. სახ (ექოს გამოსცემს, აბრუნებს) (შეიძლებოდა ,,აქო” - შექება, სხვათა ნათქვამის ო- იანი ადგილის გარემოება- მაგ. მითხრა, დადე აქო.)
მალა ექო ან ექო მალა - შემდეგ ვარიანტებს შექმნის სულ ოთხს:
11 12
21 22
ახლა ,,გავაშინაარსიანოთ” ციფრული ბლოკები:
1. 11 (კაცმა) მალა, ექო სურდა ( შექება უნდოდა) 2. 12 (კაცმა) მალა ექო (უკან დაბრუნებული ხმა) 3. მალა (ხერხემლის ნაწილი) ექო ( ზმნა - ერთ კაცს სურდა) 4. მალა ( ხერხემლის ნაწილი) ექო (ხმა - გაახსენდა მალა, ექო გატყდა, როგორც მალა, ექო)
რომ შევადგინოთ, მაგალითად, სამწევრიანი მარტივი წინადადება ისე, რომ თითოეულ სიტყვას სამი მნიშვნელობა ჰქონდეს, არ დაიჯერებთ და შინაარსობრივ კომბინაციათა რაოდენობა იცით, რამდენი გამოვა? ოცდაშვიდი!
111 112 113
121 122 123
131 132 133
.
211 212 213
221 222 223
231 232 233
.
311 312 313
321 322 323
331 332 333
შემეძლო, აქ თავად გალაკტიონიდან დამედო რამე ნიმუში, სავსეა ასეთებით თუნდაც ‘’უცნაური სასახლე’ მაგრამ ამ დავალებას თქვენ გიტოვებთ, მე კი საკუთარს შემოგთავაზებთ, პრინციპში, სათაურიდან უკვე იცით:
აისმა ასო დალია
1, აისმა - განთიადმა
2. აისმა- ხმა ქვემოდან ზემოთ
3. აისმა - ბევრმა ძახილმა აისმა ( აი, აი - ო)
(დამატებითი: აი სმა- დალევით აღტაცებული ადამიანის სიტყვები ან იმერიზმი ‘აი, ეს სმა)
1) ასო - ბგერის დაწერილობა
2. ასო - სხეულის ნაწილი
3. ასო - მამაკაცის ორგანო
(დამატებითებიც იყოს, ჩვენ კი არ გამოვიყენებთ, მაგრამ მაინც:
.ასო - მაგ. ‘გამაგონე ხმოვანი, იტყვის ბგერა ა-სო’, ანუ ა- სხვათა ნათქვამის ო-თი,
რაოდენობითი რიცხვითი სახელი წოდებით ბრუნვაში, მაგ. დარდო ათო და ასო)
1 . დალია -ზმნა შესვა
2. დალია - ზმნა დააცოტავა, დალეული ქალი, გამხდარი ქალი
3. დალია- ქალია, სახელად დალი.
შეიძლებოდა აქ აგვეღო, მაგალითად,
‘დარია’:
1. დარია - ზმნა მან მას ის (კაცს ხელი რაიმე სენმა) 2. დარია- ამინდია 3. დარია - ქალის სახელი
ან კიდევ ,,დადო”:
1. დადო- ზმნა, მან მაგიდაზე ხელი 2. დადო - ზმნა მან ის (პირობა) 3 . დადო - ქალ-დედმამისშვილთან, სხვათა ნათქვამის ო-თი,( უთხრა, გიხმობ დადო)
ერთიც:
1. მისია - ეკუთვნის ვინმე მესამე პირს. ( ჯერი მისია) 2. მისია - ზმნა ( მან მე დარდი მისია) 3. მისია - უცხო სიტყვა ( დამეკისრა მისია)
თავადაც შეგიძლიათ უამრავი მსგავსი მაგალითის შექმნა და თუ ეს საქმე დიდად არ გეხალისებათ და ნახევარფაბრიკატებსაც სჯერდებით, იშოვეთ და გადაშალეთ ავთანდილ სიხარულიძის შედგენილი ‘’ქართული ენის ომონიმთა ლექსიკონი’, ზურაბ სარჯველაძის რედაქციით! როგორც მახსოვს, სადღაც, ინტერნეტშიც დევს ელვერსია.
მე ზემოთ სქემატურად შესაძლო ვარიანტების ცხრილი შემოგთავაზეთ.
ახლა იქიდან მე თვითონვე ავიღებ სანიმუშოდ პირველ ციფრულ ბლოკს და სიტყვებად ვაქცევ, თან ვეცდები, ცოტა ლექსს მივამსგავსო, თუმცა ამთავითვე მინდა შევეგუოთ ერთ გარემოებას: არცთუ იშვიათად უჩვეულო სემანტიკას, შინაარსს, სიტყვათშეთანხმებებს მივიღებთ და რეცეფციისას მოგვიხდება ძალდატანება საკუთარ აღქმაზე, რაც ჩვენს პირობებში - რეალისტური თხზვითი საქმიანობისას ნაკლად გამოჩნდება, სიმბოლიზმის კონტექსტში კი შექმნის ‘თავისებურ სიმბოლისტურ ბუნდოვანებას, რაც გალაკტიონის ავტორული ინტენციაც უნდა ყოფილიყო.
111 112 113
121 122 123
131 132 133
აისმა ასო დალია
1. 111 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა შესვა ( მეტაფორა. - განთიადმა თითქოს ჩემი ნაწერით წყურვილი მოიკლა. ..არ დაგავიწყდეთ პირობა, რომ დეფორმაციას ვერ ავცდებით)
2. 112 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა დაამცრო, დააცოტავა ( მთელი ღამე ვწერდი და განთიადისას ასოები დაღლილობისგან წვრილად გამომყავდა
3. 113 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა ქალად ან ქალღმერთად გამოაჩინა, აქ მე არაბუნებრიობას სიტყვებს შორის მრავალწერტილებით მივხედავდი ასე :აისმა... ასო... დალია. ეს ხერხი ბევრგან გამოდგება, სადაც სემანტიკური კონექცია ანუ შინაარობლივი კავშირი სუსტდება.
ეს- პირველი ბლოკის მეორე სტრიქონი:
1, 121 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად, ბაგე შესვა ( მეტაფორა: აკოცა ვიღაცას
2, 122 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად ბაგე დააცოტავა, დააპატარავა- ეროტიკის პლანი ძლიერდება
3 . 123 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად, ბაგე ქალღმერთ დალის /ქალღმერთისას შეადარა. სადაც კავშირი გისუსტდებათ, არ დაგავიწყდეთ ჩვენი პატარა , მარტივი ხრიკი , - მრავალწერტილების გამოყენებისა.
და მივედით პირველი ბლოკის ბოლო სტრიქონამდე, აქ კი მგონი ეროტიკა კი არა, უკვე პორნო გამოგვივა (თვრამეტ წლამდე პოეტები ამწუთასვე მოშორდით სავარჯიშოს!):
1. 131 განთიადმა მამაკაცის ორგანო შესვა
2. 132 განთიადმა მამაკაცის ორგანო დააცოტავა/დააპატარავა
3 133 განთიადმა... მამაკაცის ორგანო ...ქალი ან/ქალღმერთიაო
და ასე შემდეგ.
დავალებები:
1. მოიძიეთ გალაკტიონის ლექსებში ორ და მრავალმნიშვნელოვანი სიტყვები და შესიტყვებანი, სცადეთ სხვადასხვაგვარი რეცეფციები. რამდენი?! - რაც მეტი, მით უკეთესი!
2, აიღეთ აქ მოცემული მეორე ან მესამე ციფრული ბლოკი და ‘’გააშინაარსიანეთ”, ნიმუშის მსგავსად.
2. მოიძიეთ ორ და მრავალმნიშვნელოვანი სიტყვები და სცადეთ, მათი გამოყენებით ააგოთ პოეტური სახე, კონცეპტი, ლექსი და ასე შემდეგ, რაც გაგიხარდებათ.
ნინი , იქნებ დაგაინტერესოთ, ამავე საკითხის შესახებ აქ , ურაკზე ადრე ეს მედო და როგორც ჩანს, გამოგრჩათ
#ოპუსი,
(რომელზეც თვრამეტ წლამდე მოზარდები არ დაიშვებიან)
ნინო დარბაისელი სტრონი
აისმა ასო დალია
(გალაკტიონოლოგიური სავარჯიშო)
გალაკტიონის პოეზიისა და მისი შეცნობის მსურველთა ნაწერების კითხვისას ადრევე ერთი რამ შევნიშნე: ამა თუ იმ სახეზე, ტაეპზე, პოეტურ კონცეპტზე და ა.შ, მოკამათენი ცალ-ცალკე - შემთხვევათა მნიშვნელოვან ნაწილში, მართლები იყვნენ, მაგრამ ერთის სიმართლე - მეორე მხარისას - არ გამორიცხავდა, ხოლო ამის შემხედვარე გენიოსის აჩრდილი სადღაც მიღმეთიდან იღიმებოდა.
პოეტის სიმბოლისტურ ლექსებში, განსაკუთრებით „არტისტულ ყვავილებში“ სადაც მათი დიდი უმრავლესობაა თავმოყრილი, გალაკტიონმა გამოიყენა ერთი პოეტურ-რიტორიკული ხერხი, რომელსაც მე სამუშაო ტერმინად, „ომონიმურ პრიზმას“ ვუწოდებდი და რომლის უმაღლესი მწვერვალიც მოცემულია ლექსში ‘’უცნაური სასახლე’ (იხ, ჩემივე წერილი კრებულ’’გალაკტიონოლოგია 5“-ში)
რაში მდგომარეობს ამ ხერხის საიდუმლო:
პოეტი არჩევს ან ქმნის სიტყვებს, რომელიც ომონიმური ბუნებისაა, ანუ ერთგვარად გამოითქმის, დაწერილობა ერთნაირი აქვს, შინაარსი კი სხვადასხვა, ერთგვარად, პოლისემიური/თუ პოლისემური? ბუნებისანი არიან.
ამ მიზნით, დამატებით მნიშვნელობათა შესაქმნელად იგი არცთუ იშვიათად მიმართავს იმერიზმებსაც. არ ერიდება უჩვეულო,“‘არალიტერატურულ“ სიტყვათწარმოებასაც, რომლის პოტენციაც ენას კი გაააჩნია, მაგრამ მანამდე არ დასჭირვებია და არ გამოუყენებია.
სხვათა შორის, ადრეული ასაკის ბავშვების მეტყველებას ახასიათებს ასეთი რამ: ანალოგურობის პრინციპით ახალი სიტყვათწარმოებანი. ეს ორი მოვლენა გარეგნულად ერთმანეთს რაღაცით წააგავს, მაგრამ არსობრივად, სავსებით იდენტური არის თუ არა, ამისი პასუხი უფრო საფუძვლიანად ენათმეცნიერებს ან ფსიქოლოგებს ეცოდინებათ.
მეტი კონკრეტიკა რომ შევძინოთ ნათქვამს, გავიხსენოთ, რომ ომონიმების გამოყენება - მაჯამური რითმის თავისებურებაა. ესეც - კლასიკური ნიმუში:
მზემან სხივი მომაფინა მაშინა, სიცოცხლე ვგრძენ, სიკვდილმა ვერ მაშინა“ (აკაკი ‘’აღმართ-აღმართ)
მოდით, ავიღოთ უმარტივესი, ორსიტყვიანი წინადადება, რაიმე სინტაგმა, რომელში შემავალი თითოეული სიტყვა ორმნიშვნელოვანი იქნება, მაგალითად,
1. მალა - ზმნა მან ის (კაცმა ჭირი) 2. მალა - ხერხემლის ნაწილი
და 1. ექო - ზმნა მას ის ( რამდენიც გინდა, ექო) 2. ექო - არს. სახ (ექოს გამოსცემს, აბრუნებს) (შეიძლებოდა ,,აქო” - შექება, სხვათა ნათქვამის ო- იანი ადგილის გარემოება- მაგ. მითხრა, დადე აქო.)
მალა ექო ან ექო მალა - შემდეგ ვარიანტებს შექმნის სულ ოთხს:
11 12
21 22
ახლა ,,გავაშინაარსიანოთ” ციფრული ბლოკები:
1. 11 (კაცმა) მალა, ექო სურდა ( შექება უნდოდა) 2. 12 (კაცმა) მალა ექო (უკან დაბრუნებული ხმა) 3. მალა (ხერხემლის ნაწილი) ექო ( ზმნა - ერთ კაცს სურდა) 4. მალა ( ხერხემლის ნაწილი) ექო (ხმა - გაახსენდა მალა, ექო გატყდა, როგორც მალა, ექო)
რომ შევადგინოთ, მაგალითად, სამწევრიანი მარტივი წინადადება ისე, რომ თითოეულ სიტყვას სამი მნიშვნელობა ჰქონდეს, არ დაიჯერებთ და შინაარსობრივ კომბინაციათა რაოდენობა იცით, რამდენი გამოვა? ოცდაშვიდი!
111 112 113
121 122 123
131 132 133
.
211 212 213
221 222 223
231 232 233
.
311 312 313
321 322 323
331 332 333
შემეძლო, აქ თავად გალაკტიონიდან დამედო რამე ნიმუში, სავსეა ასეთებით თუნდაც ‘’უცნაური სასახლე’ მაგრამ ამ დავალებას თქვენ გიტოვებთ, მე კი საკუთარს შემოგთავაზებთ, პრინციპში, სათაურიდან უკვე იცით:
აისმა ასო დალია
1, აისმა - განთიადმა
2. აისმა- ხმა ქვემოდან ზემოთ
3. აისმა - ბევრმა ძახილმა აისმა ( აი, აი - ო)
(დამატებითი: აი სმა- დალევით აღტაცებული ადამიანის სიტყვები ან იმერიზმი ‘აი, ეს სმა)
1) ასო - ბგერის დაწერილობა
2. ასო - სხეულის ნაწილი
3. ასო - მამაკაცის ორგანო
(დამატებითებიც იყოს, ჩვენ კი არ გამოვიყენებთ, მაგრამ მაინც:
.ასო - მაგ. ‘გამაგონე ხმოვანი, იტყვის ბგერა ა-სო’, ანუ ა- სხვათა ნათქვამის ო-თი,
რაოდენობითი რიცხვითი სახელი წოდებით ბრუნვაში, მაგ. დარდო ათო და ასო)
1 . დალია -ზმნა შესვა
2. დალია - ზმნა დააცოტავა, დალეული ქალი, გამხდარი ქალი
3. დალია- ქალია, სახელად დალი.
შეიძლებოდა აქ აგვეღო, მაგალითად,
‘დარია’:
1. დარია - ზმნა მან მას ის (კაცს ხელი რაიმე სენმა) 2. დარია- ამინდია 3. დარია - ქალის სახელი
ან კიდევ ,,დადო”:
1. დადო- ზმნა, მან მაგიდაზე ხელი 2. დადო - ზმნა მან ის (პირობა) 3 . დადო - ქალ-დედმამისშვილთან, სხვათა ნათქვამის ო-თი,( უთხრა, გიხმობ დადო)
ერთიც:
1. მისია - ეკუთვნის ვინმე მესამე პირს. ( ჯერი მისია) 2. მისია - ზმნა ( მან მე დარდი მისია) 3. მისია - უცხო სიტყვა ( დამეკისრა მისია)
თავადაც შეგიძლიათ უამრავი მსგავსი მაგალითის შექმნა და თუ ეს საქმე დიდად არ გეხალისებათ და ნახევარფაბრიკატებსაც სჯერდებით, იშოვეთ და გადაშალეთ ავთანდილ სიხარულიძის შედგენილი ‘’ქართული ენის ომონიმთა ლექსიკონი’, ზურაბ სარჯველაძის რედაქციით! როგორც მახსოვს, სადღაც, ინტერნეტშიც დევს ელვერსია.
მე ზემოთ სქემატურად შესაძლო ვარიანტების ცხრილი შემოგთავაზეთ.
ახლა იქიდან მე თვითონვე ავიღებ სანიმუშოდ პირველ ციფრულ ბლოკს და სიტყვებად ვაქცევ, თან ვეცდები, ცოტა ლექსს მივამსგავსო, თუმცა ამთავითვე მინდა შევეგუოთ ერთ გარემოებას: არცთუ იშვიათად უჩვეულო სემანტიკას, შინაარსს, სიტყვათშეთანხმებებს მივიღებთ და რეცეფციისას მოგვიხდება ძალდატანება საკუთარ აღქმაზე, რაც ჩვენს პირობებში - რეალისტური თხზვითი საქმიანობისას ნაკლად გამოჩნდება, სიმბოლიზმის კონტექსტში კი შექმნის ‘თავისებურ სიმბოლისტურ ბუნდოვანებას, რაც გალაკტიონის ავტორული ინტენციაც უნდა ყოფილიყო.
111 112 113
121 122 123
131 132 133
აისმა ასო დალია
1. 111 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა შესვა ( მეტაფორა. - განთიადმა თითქოს ჩემი ნაწერით წყურვილი მოიკლა. ..არ დაგავიწყდეთ პირობა, რომ დეფორმაციას ვერ ავცდებით)
2. 112 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა დაამცრო, დააცოტავა ( მთელი ღამე ვწერდი და განთიადისას ასოები დაღლილობისგან წვრილად გამომყავდა
3. 113 - განთიადმა ბგერის დაწერილობა ქალად ან ქალღმერთად გამოაჩინა, აქ მე არაბუნებრიობას სიტყვებს შორის მრავალწერტილებით მივხედავდი ასე :აისმა... ასო... დალია. ეს ხერხი ბევრგან გამოდგება, სადაც სემანტიკური კონექცია ანუ შინაარობლივი კავშირი სუსტდება.
ეს- პირველი ბლოკის მეორე სტრიქონი:
1, 121 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად, ბაგე შესვა ( მეტაფორა: აკოცა ვიღაცას
2, 122 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად ბაგე დააცოტავა, დააპატარავა- ეროტიკის პლანი ძლიერდება
3 . 123 განთიადმა სხეულის ნაწილი, მაგალითად, ბაგე ქალღმერთ დალის /ქალღმერთისას შეადარა. სადაც კავშირი გისუსტდებათ, არ დაგავიწყდეთ ჩვენი პატარა , მარტივი ხრიკი , - მრავალწერტილების გამოყენებისა.
და მივედით პირველი ბლოკის ბოლო სტრიქონამდე, აქ კი მგონი ეროტიკა კი არა, უკვე პორნო გამოგვივა (თვრამეტ წლამდე პოეტები ამწუთასვე მოშორდით სავარჯიშოს!):
1. 131 განთიადმა მამაკაცის ორგანო შესვა
2. 132 განთიადმა მამაკაცის ორგანო დააცოტავა/დააპატარავა
3 133 განთიადმა... მამაკაცის ორგანო ...ქალი ან/ქალღმერთიაო
და ასე შემდეგ.
დავალებები:
1. მოიძიეთ გალაკტიონის ლექსებში ორ და მრავალმნიშვნელოვანი სიტყვები და შესიტყვებანი, სცადეთ სხვადასხვაგვარი რეცეფციები. რამდენი?! - რაც მეტი, მით უკეთესი!
2, აიღეთ აქ მოცემული მეორე ან მესამე ციფრული ბლოკი და ‘’გააშინაარსიანეთ”, ნიმუშის მსგავსად.
2. მოიძიეთ ორ და მრავალმნიშვნელოვანი სიტყვები და სცადეთ, მათი გამოყენებით ააგოთ პოეტური სახე, კონცეპტი, ლექსი და ასე შემდეგ, რაც გაგიხარდებათ.
4. მადლობა ნიკი, მეც მოგიკითხავთ სიყვარულით. თქვენი კომენტარით, რომ იტყვიან, ჩემს წისქვილზე დაასხით წყალი. ინტეგრალი - მრავალი მნიშვნელობის ერთ სახეში, სინტაგმაში, პოეტურ კონცეპტში შერწყმას ნიშნავს, პოლისემანტიზაციას და ამ მიზნით, ერთგვარი დაწერილობის, თუმცა სხვადასხვა შინაარსის სიტყვის არჩევას, ჩემი აზრით და სწორედ ამას ეძღვნება ეს ოპუსი. გალაკტიონი ამისათვის იყენებდა არა მხოლოდ თავისი დროის ცოცხალ ან სალიტერატურო მეტყველებას, არამედ იმერულ დიალექტსა და ძველი ან წინარე ქართულის ლექსიკას. ( მაგ. ამიდი - იმერულად ამინდს ნიშნავს, იგივე სახელი ეწოდება მეორენაირად კარბამიდს, რომლითაც ყმაწვილობისას გალაკტიონმა თავი მოიწამლა და საბედნიეროდ, გადარჩა)
საგანი - ჩემ მიერ ყურადარებაგამახვილებული მნიშვნელობით სხვაგანაც აქვს გამოყენებული , “” არტისტულ ყვავილებში, მაგალითად. (და ვიცი ზრუნვათა საგანი”) ჩემი ვარაუდით, აქ მისი ამოსავალი უნდა იყოს ნიკოლოზ ბარათაშვილის წერილებიდან ფრაგმენტი: ,,ვისაც ს ა გ ა ნ ი აქვს, ჯერ იმისი სიამოვნება რა არის ამ საძაგელს ქვეყანაში, რომ ჩემი რა იყოს, რომელიც, შენც იცი, დიდი ხანია ობოლი ვარ”.( მაიკო ორბელიანისადმი) მადლობა, რომ ასე გულდასმით კითხულობთ ჩემს ნაწერს. მადლობა ნიკი, მეც მოგიკითხავთ სიყვარულით. თქვენი კომენტარით, რომ იტყვიან, ჩემს წისქვილზე დაასხით წყალი. ინტეგრალი - მრავალი მნიშვნელობის ერთ სახეში, სინტაგმაში, პოეტურ კონცეპტში შერწყმას ნიშნავს, პოლისემანტიზაციას და ამ მიზნით, ერთგვარი დაწერილობის, თუმცა სხვადასხვა შინაარსის სიტყვის არჩევას, ჩემი აზრით და სწორედ ამას ეძღვნება ეს ოპუსი. გალაკტიონი ამისათვის იყენებდა არა მხოლოდ თავისი დროის ცოცხალ ან სალიტერატურო მეტყველებას, არამედ იმერულ დიალექტსა და ძველი ან წინარე ქართულის ლექსიკას. ( მაგ. ამიდი - იმერულად ამინდს ნიშნავს, იგივე სახელი ეწოდება მეორენაირად კარბამიდს, რომლითაც ყმაწვილობისას გალაკტიონმა თავი მოიწამლა და საბედნიეროდ, გადარჩა)
საგანი - ჩემ მიერ ყურადარებაგამახვილებული მნიშვნელობით სხვაგანაც აქვს გამოყენებული , “” არტისტულ ყვავილებში, მაგალითად. (და ვიცი ზრუნვათა საგანი”) ჩემი ვარაუდით, აქ მისი ამოსავალი უნდა იყოს ნიკოლოზ ბარათაშვილის წერილებიდან ფრაგმენტი: ,,ვისაც ს ა გ ა ნ ი აქვს, ჯერ იმისი სიამოვნება რა არის ამ საძაგელს ქვეყანაში, რომ ჩემი რა იყოს, რომელიც, შენც იცი, დიდი ხანია ობოლი ვარ”.( მაიკო ორბელიანისადმი) მადლობა, რომ ასე გულდასმით კითხულობთ ჩემს ნაწერს.
3. მოგესალმებით ქალბატონო ნინო და მოგიკითხავთ აქვე გკითხულობთ ხოლმე გარედან და უბრალოდ ვერ ვახერხებდი შემოსვლას და კომენტარის დადებას გალაქტიონის შესახებ მსჯელობა ალბათ ჩემი საქმე არაა და ამ საქმის სპეციალისტები უნდა მსჯელობდნენ. მე უბრალოდ ორ რაღაცაზე გეტყვით ჩემს აზრს
ერთი ის რომ ინტეგრალის მათემატიკური გაგებაც ფაქტიურად შერწყმას ნიშნავს და მეორე ის, რომ საგანს მე-20 საუკუნის დასაწყისში საგანი ალბათ არ ნიშნავდა მიზანს და მითუმეტეს "მიშენს" თუნდაც ფრაზა "ტრფობის საგანი" შეიძლება მიზანთან ასოცირდებოდეს, მაგრამ უფრო სხვაგვარი მნიშვნელობა აქვს ჩემი აზრით რასაკვირველია თუმცა დღევანდელობაში მსგავსი ფრაზები აღარ გვხვდება
მაპატიეთ კადნიერება, რომ მთლად არა ჩემს საქმეში ჩავერიე :)
მადლობას გიხდით ურაკის სიყვარულისთვის და მასზე ნაყოფიერი მოღვაწეობისთვის წარმატებები ყველგან და ყველაფერში
მოგესალმებით ქალბატონო ნინო და მოგიკითხავთ აქვე გკითხულობთ ხოლმე გარედან და უბრალოდ ვერ ვახერხებდი შემოსვლას და კომენტარის დადებას გალაქტიონის შესახებ მსჯელობა ალბათ ჩემი საქმე არაა და ამ საქმის სპეციალისტები უნდა მსჯელობდნენ. მე უბრალოდ ორ რაღაცაზე გეტყვით ჩემს აზრს
ერთი ის რომ ინტეგრალის მათემატიკური გაგებაც ფაქტიურად შერწყმას ნიშნავს და მეორე ის, რომ საგანს მე-20 საუკუნის დასაწყისში საგანი ალბათ არ ნიშნავდა მიზანს და მითუმეტეს "მიშენს" თუნდაც ფრაზა "ტრფობის საგანი" შეიძლება მიზანთან ასოცირდებოდეს, მაგრამ უფრო სხვაგვარი მნიშვნელობა აქვს ჩემი აზრით რასაკვირველია თუმცა დღევანდელობაში მსგავსი ფრაზები აღარ გვხვდება
მაპატიეთ კადნიერება, რომ მთლად არა ჩემს საქმეში ჩავერიე :)
მადლობას გიხდით ურაკის სიყვარულისთვის და მასზე ნაყოფიერი მოღვაწეობისთვის წარმატებები ყველგან და ყველაფერში
2. პეიზაჟი, პორტრეტები, სულის მოძრაობა გალაკტიონ ტაბიძისთვის უპირველეს ყოვლისა, მორფოლოგიური აღწერის კატეგორიებაი ალბად და სიტყვათა შეთანხმებანი "ოცნება ნახაზი საგანთა უარით" "საღამო იწვა ხავერდის ყდაში", თუ "სამშობლო შავი ლუიციფერის" ობიექტურად ამის ახსნა ძნელია ან არ აიხსნება. პოეტისეული ქვეტექსტები ჩვენთვის , მიუწვდომელია და მკითხველის წარმოსახვას არის მინდობილი. მადლობა ნინო"კრიტიკა- პუბლიკაციისთვის. პეიზაჟი, პორტრეტები, სულის მოძრაობა გალაკტიონ ტაბიძისთვის უპირველეს ყოვლისა, მორფოლოგიური აღწერის კატეგორიებაი ალბად და სიტყვათა შეთანხმებანი "ოცნება ნახაზი საგანთა უარით" "საღამო იწვა ხავერდის ყდაში", თუ "სამშობლო შავი ლუიციფერის" ობიექტურად ამის ახსნა ძნელია ან არ აიხსნება. პოეტისეული ქვეტექსტები ჩვენთვის , მიუწვდომელია და მკითხველის წარმოსახვას არის მინდობილი. მადლობა ნინო"კრიტიკა- პუბლიკაციისთვის.
1. ნინო დარბაისელი მომწონს და მიყვარს ხოლმე თქვენს მიერ დაწერილი ჟანრი: კრიტიკა-პუბლიცისტიკა , ძალიან საინტერესო, დამაჯერებელი არგუმენტებით. ნინო დარბაისელი მომწონს და მიყვარს ხოლმე თქვენს მიერ დაწერილი ჟანრი: კრიტიკა-პუბლიცისტიკა , ძალიან საინტერესო, დამაჯერებელი არგუმენტებით.
|
|
| მონაცემები არ არის |
|
|