ზოგი მწერალი წიგნებს წერს, ზოგი - ადამიანებს კერავს ერთმანეთზე, როგორც დახეული ქურთუკის ორ კიდეს. ნოდარ დუმბაძე სწორედ ასეთი მკერავი იყო: სიტყვების ხელოსანი, რომელიც სიცილს ისე აბამდა ტკივილზე, როგორც დედა აბამს თბილ შარფს სიცივით გათოშილ ბავშვს.
მისი ნაწერები არ ჰგავს თაროებზე ჩამწკრივებულ წიგნებს. ისინი უფრო სოფლის ეზოში დატოვებულ სკამებს ჰგავს - წვიმით ოდნავ დალბობილს, მზით გამთბარს, ადამიანების სხეულის ფორმა რომ შემორჩენია. ვინც ერთხელ ჩამოჯდება, ვეღარ დგება ისე, თითქოს არაფერი მომხდარა.
ნოდარი ცხოვრებას უყურებდა, როგორც მტვრიან ფანჯარას: კარგად იცოდა, რომ მინა ბოლომდე ვერასოდეს გასუფთავდება, მაგრამ მაინც ყოველდღე წმენდდა, რათა ადამიანს საკუთარი სახე დაენახა. მის გმირებს ხშირად არაფერი ჰქონდათ - არც დიდი ფული, არც დიდი ძალაუფლება, მაგრამ ჰქონდათ ის, რაც დღეს ყველაზე იშვიათია: ერთმანეთის გულისკენ მიმავალი გზა.
მისი იუმორი არ იყო ხმაურიანი. იგი ჰგავდა ღამით ანთებულ პატარა სანთელს, რომლის შუქიც ყველაზე მეტად მაშინ ჩანს, როცა ოთახი სიბნელით არის სავსე. სწორედ ამიტომ გვაცინებდა ნოდარი ყველაზე სევდიან ადგილებში - რადგან იცოდა, რომ ადამიანის სული ზოგჯერ ცრემლის სიმძიმეს მხოლოდ ღიმილით უძლებს.
საქართველო მისთვის მიწის ნაჭერი არ ყოფილა. იგი მას უყურებდა, როგორც დაღლილ დედას, რომელსაც შვილები ხშირად ვერ უგებენ. მისი სიყვარული ქვეყნისადმი ხმამაღალი პატრიოტიზმი არ იყო; უფრო ჩუმი ლოცვა იყო, რომელსაც კაცი მარტოობაში ამბობს, როცა ეშინია, რომ დილა აღარ გათენდება.
ფილოსოფოსები სამყაროს აზრს ეძებენ, ნოდარი კი ადამიანის გამართლებას ეძებდა. მას სჯეროდა, რომ ადამიანი მაშინაც კი ღირს სიყვარულად, როცა შეცდომებით არის სავსე. სწორედ ეს იყო მისი უდიდესი სიბრძნე: არავისგან მოეთხოვა სრულყოფილება, რადგან თვითონ იცოდა, რომ გული ყველაზე ლამაზად მაშინ ფეთქავს, როცა დაჭრილია.
ხელოვანის ბედი ხშირად ჰგავს მდინარეს, რომელიც საკუთარ ნაპირებს ანგრევს, რათა სხვებს წყალი მიუტანოს. ნოდარმაც საკუთარი სული ნელ-ნელა გადააქცია ხიდად - მასზე ათასობით ადამიანი გადავიდა, მაგრამ ცოტამ თუ იკითხა, რამდენად სტკიოდა იმ ხიდს თითოეული ნაბიჯი.
დღეს, როცა მის სახელს ვახსენებთ, გვგონია, რომ მუდამ ჩვენთან იყო. სინამდვილეში კი ნოდარ დუმბაძე იმ ჩუმ ადამიანთა რიგს ეკუთვნოდა, რომლებიც სიცოცხლეშივე იწყებენ მონატრებას. ხალხი კითხულობდა მის წიგნებს, იცინოდა, ტიროდა, მაგრამ ვერ ხვდებოდა, რომ ამ სიტყვების უკან იდგა კაცი, რომელსაც საკუთარი ტკივილი გულში ისე ჰქონდა ჩამარხული, როგორც მევენახეს მიწაში ჩაფლული ბოლო მტევანი - სხვისთვის გადარჩენილი სიტკბო.
და ახლა, როცა მისი ხმა მხოლოდ ფურცლებიდან გვესმის, უცნაური სიჩუმე ჩამოდის. გვახსენდება, რომ ნამდვილ ხელოვანს ძეგლები კი არ სჭირდება - მას ადამიანების სინდისში უნდა ედგას სახლი. ნოდარის სახლი კი ბევრმა გვიან ააშენა საკუთარ გულში.
ალბათ ყველაზე დიდი ტრაგედიაც ეს არის: ჩვენ ხშირად მაშინ ვიგებთ ადამიანის ფასს, როცა მისი ნაბიჯების ხმა უკვე აღარ ისმის.
და თითქოს შორიდან, ძალიან შორიდან, ნოდარი ისევ გვიღიმის - იმ სევდიანი ღიმილით, რომელსაც მხოლოდ ისინი ატარებენ, ვინც მთელი სიცოცხლე სხვებისთვის სინათლეს ანთებდა და ბოლოს თვითონ ჩაბნელებულ ოთახში დარჩა.
მაშინ ადამიანს უნებლიეთ ცრემლი მოადგება და გულში ჩუმად იტყვის:
„ნოდარ, გვაპატიე… შენ ჩვენზე მეტად ადამიანური იყავი, და ჩვენ ეს დროულად ვერ შევამჩნიეთ.“
ავტორი: მიხეილ ჭიჭინაძე ( მიქაელი )
2026 წ