საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში ერთ თვიანი საწარმოო პრაქტიკა ვარშავაში გავიარეთ. თავისუფალ დროს დიდხანს დავდიოდით ვარშავის ქუჩებში. შაბათ-კვირას კი ცოტა შორსაც მივდიოდით. ასე მოვინახულეთ პოლონური სულით გაჟღენთილი ძველი ქალაქი კრაკოვი, ზაკოპანე და ოსვენციმი...

          1977 წლის 24 აგვისტო. (სტილი დაცულია). 2-ს აკლდა 25 წუთი რომ მატარებელი „ოსვენციმი – კრაკოვი“ სადგურიდან გავიდა. ოსვენციმში რომ ჩავედით, სადგურიდან კიდევ ავტობუსით წავედით. რამდენიმე გაჩერების შემდეგ უკვე გამოჩნდა ოსვენციმის ბანაკი თავისი ცინიკური წარწერით: „შრომა მოგიტანს თავისუფლებას“, სადაც ერთი ასო სპეციალურად გადმობრუნებით იყო მიმაგრებული...
          შევედით პატარა დარბაზში, სადაც გვიჩვენეს დოკუმენტური ფილმი ბანაკის შესახებ. გვიჩვენეს მოხუცი ქალები, ბავშვები, ცდები, ექსპერიმენტები, თმები, საპარსები, ჯაგრისები, ჩემოდნები, ფეხსაცმელები, კრემატორიუმები... აგრეთვე გვიჩვენეს ხალხი, ვინც ცოცხლები გადაურჩნენ ამ ჯოჯოხეთს.
          ფილმის შემდეგ ჩვენი გიდი მოვიდა და ბანაკში შევედით. მთელი ბანაკი მავთულხლართებით იყო შემოფარგლული, შიგ დიდი ძაბვის დენი გადიოდა. საგუშაგოები. საშინელი სანახავი იყო ბანაკი. დღეც ისეთი იყო მოღრუბლული, ცივი, მხოლოდ ყვავების ჩხავილი ისმოდა.
          პირველად ვნახეთ ადამიანების ფერფლი, რომელიც სულ ბოლოს აღმოაჩინეს ბანაკში. რა თქმა უნდა უფრო ბევრი იქნებოდა, 4 მილიონი კაცის ფერფლს ნუ ეხუმრები. მერე ვნახეთ მაკეტი, სადაც წარმოდგენილი იყო როგორ შეყავდათ ხალხი ვითომ აბანოში, სად ახდევინებდნენ ტანსაცმელს, სად აძლევდნენ საპონს და პირსახოცს. მერე როგორ ახრჩობდნენ გაზით, რომელიც დგუშიდან ჩამოდიოდა. მაკეტზე წარმოდგენილი იყო როგორ აჰქონდათ გვამები კრემატორიუმებში. იქ მხოლოდ ახალგაზრდები და ჯანმრთელები მუშაობდნენ, ერთი თვის შემდეგ კი მათაც კრემატორიუმებში ყრიდნენ, კვალი რომ დაეფარათ... ვნახეთ ფოტოები, სადაც გერმანელი ოფიცერი ტყვეებს ანაწილებდა. მოხუცებს, ქალებს და ბავშვებს გზავნიდა „აბანოში“, ახალგაზრდა ბიჭებს კი სამუშაოდ შემდეგი ვადით: ებრაელების გარდა ყველა ეროვნების ტყვეს უნდა ეცოცხლნა და ემუშავა 2 კვირა, სასულიერო პირს კი ერთი თვე, მერე ისინიც პირდაპირ „აბანოში“. ხოლო ყველა ებრაელი პირდაპირ „აბანოში“.
          ვნახეთ თმები, რომელიც გვამებს მოპარსეს. ამ თმას სულ ერთნაირი ნაფრისფერი ჰქონდა, თმა ფერს იცვლიდა გაზის შემდეგ. თმების გროვაში აქა-იქ ბაფთიანი ნაწნავებიც ეყარა. გვერდით იდო ტილო, რომელიც თმებით იყო მოქსოვილი. მერე ვნახეთ სათვალეების გროვა... ამხსნელმა თქვა, ყოველ მეათეს რომ სათვალე ეტარებინა, მათი რიცხვი ძალიან დიდი იქნებოდაო, ეს კი მხოლოდ ნაწილი იყო, რომლის გაგზავნაც გერმანიაში ვერ მოასწრეს. იქვე იყო ფერხსაცმელები, ჩემოდნები, კბილის ჯაგრისები, ქვაბები, ღამის ქოთნები ბავშვებისათვის. ერთ ოთახში ბავშვის ტანსაცმელი და სოსკები იყო, ოქროს ნივთებს, დაგლეჯილ კბილებს, საყურეებს და სხვა ნაკეთობებს ადნობდნენ და გერმანიაში გზავნიდნენ. კასტილებსაც...
          ეზოში ვნახეთ კედელი, სადაც ხვრეტდნენ ტყვეებს. ყოველი კვირის ბოლოს თურმე იმ ადგილზე მიწას ცვლიდნენ, რადგან მიწა აღარ იშრობდა. მერე ვნახეთ კორპუსი, რომელსაც სიკვდილის ბლოკი ჰქვია. ამ კორპუსის წინ ჰკიდია დაფა, რომელზედაც ჩამოხრჩობილი კაცია გამოხატული წარწერით: „ადამიანი ადამიანისთვის“. თურმე ერთი ტყვე უნდა ჩამოეხრჩოთ. იმ კაცს უთქვამს, დიდი ოჯახი მაქვს და ნუ მომკლავთო. მერე ერთი სასულიერო პირი გამოსულა, მაგის მაგივრად მე ჩამომახრჩეთო. ის კაცი ცოცხალი გადარჩენილა, ამის შემდეგ ყოველი წლის 14 აგვისტოს თავისი ოჯახით მოდის იმ მხსნელის მოსახსენიებლად.
            შიგ რომ შევედით, ყველაფერი ისევ ისე იყო, როგორც ნახეს ადამიანებმა ომის დამთავრების დროს. სურათები კედლებზე იყო გაკრული. ყველაფერი: ადიელები, სისხლიანი ზეწრები, ჭურჭელი, ტანსაცმელი ისევე იყო. როგორც ჩანს მხოლოდ ჩონჩხებად ქცეული ადამიანები გაუტანიათ. დანარჩენი ისევე იყო დატოვებული.
            დაბლა ვნახეთ შიმშილის კამერები, კარცერები, ფეხზე რომ იდგნენ შიგ დღე და ღამე, შიგ ატაპლენიები იყო გაყვანილი, რომელშიც ცხელ წყალს უშვებდნენ სიცხის დროს, ზამთარში კი არ ათბობდნენ. მერე ვნახეთ სახრჩობელა, რომელზეც ამ ბანაკის კომენდანტი ჩამოახრჩვეს. სპეციალურად მისთვის იყო აშენებული. ბოლოს ვნახეთ კრემატორიუმები, როგორც ჩანს გერმანელებს კრემატორიუმების მოსპობა უნდოდათ, მაგრამ ვერ მოუსწვრიათ, სამი ისევ იყო, წინ გვამის დასადები, შეცურდებოდა შიგნით, ქვეშ კი ნახშირით ან კოქსით ხურდებოდა და იწვოდა. ვნახეთ ჯოჯოხეთი.